ویژگیهای جنسیتی؛ انتظارها و نگاه جامعه به شغل زن و مرد
انتظارهای جامعه از زن و مرد در محیط کار
از وقتی بچه هستیم، خیلی چیزها را یاد میگیریم که گویا برای دخترها یا پسرها «مناسب» است. مثلاً ممکن است در خانواده بشنویم که «پسرها باید رئیس باشند» یا «دخترها برای کارهای اداری و مدیریتی خوب هستند». این باورها کمککم در ذهن ما جا میافتد و وقتی بزرگتر میشویم، روی انتخاب شغل یا حتی طرز فکر ما دربارهٔ همکلاسیهایمان تأثیر میگذارد. خیلی از ما فکر میکنیم برخی شغلها مانند خلبانی یا مهندسی مکانیک «مردانه» و برخی مثل پرستاری یا معلمی «زنانه» هستند، در حالی که در واقعیت هیچ شغلی به ذات خود جنسیت ندارد.
یکی از دلایل این نگاه، نقش خانواده و رسانههاست. از کودکی در فیلمها و کتابها میبینیم که مردها را در نقش پزشک، پلیس یا مدیر شرکت نشان میدهند و زنها را اغلب در نقش معلم، منشی یا پرستار. این تکرار باعث میشود یک کلیشهٔ ذهنی در جامعه شکل بگیرد که به آن «کلیشهٔ جنسیتی» میگوییم.
نمونههای عینی در زندگی روزمرهٔ دانشآموزی
بیایید چند نمونه از اطراف خودمان را بررسی کنیم. شاید در مدرسهتان دیده باشید که بعضی از بچهها فکر میکنند درس ریاضی و فیزیک «برای پسرها» است و درس ادبیات و هنر «برای دخترها». این یک باور غلط است؛ چون خیلی از دخترها در المپیاد ریاضی موفق میشوند و خیلی از پسرها در سرودن شعر و نقاشی استعداد دارند.
یا وقتی در جمع بزرگترها صحبت از شغل میشود، شاید بشنوید که «مردها باید نانآور خانه باشند» و «زنها بیشتر به کارهای خانه میرسند». اما امروزه خیلی از خانوادهها هستند که هر دو نفر بیرون از خانه کار میکنند و در کارهای خانه هم با هم همکاری دارند. در برخی خانوادهها، پدر بیشتر آشپزی میکند و مادر حسابوکتاب مالی را مدیریت میکند. این نشان میدهد که نقشها بر اساس توانایی تقسیم میشوند، نه جنسیت.
| نگاه سنتی | نگاه امروزی |
|---|---|
| مهندسی و رانندگی کامیون برای مردان مناسب است. | هر کسی با داشتن مهارت و علاقه میتواند مهندس یا راننده شود. |
| پرستاری و آموزگاری شغلهای زنانه هستند. | بسیاری از مردان پرستار و معلم نمونه هستند. |
| مدیریت و رهبری بیشتر به مردان سپرده میشود. | در دنیای امروز، زنان زیادی مدیران موفق سازمانها هستند. |
چالشهای مفهومی؛ پرسش و پاسخ
پاسخ: این نامگذاری بیشتر به خاطر عادت و سنت است. در گذشته، به دلیل تفاوت در قدرت بدنی یا نقشهای خانوادگی، برخی کارها بین زن و مرد تقسیم شده بود. اما امروزه با پیشرفت تکنولوژی و تغییر سبک زندگی، خیلی از این تقسیمبندیها بیمعنا شدهاند. مثلاً کار با رایانه یا مدیریت یک فروشگاه اینترنتی هیچکدام نیاز به قدرت بدنی خاصی ندارند و هر کسی میتواند آنها را انجام دهد.
پاسخ: نه، اصلاً اشتباه نیست. علاقه و استعداد شما مهمترین چیز هستند. بسیاری از خیاطان ماهر مرد هستند و بسیاری از تعمیرکاران زن، در کار خود عالی عمل میکنند. جامعه ممکن است اول تعجب کند، اما وقتی شما مهارت خود را نشان دهید، همه به تواناییتان احترام میگذارند.
پاسخ: بله، تفاوتهایی مثل قد و وزن یا بعضی تفاوتهای هورمونی وجود دارد، اما این تفاوتها به این معنی نیست که یک جنس نمیتواند شغلی را انجام دهد. مثلاً اگر شغلی به قدرت بدنی زیاد نیاز داشته باشد، ممکن است میانگین مردان کمی قویتر باشند، اما این به این معنا نیست که هیچ زنی نمیتواند آن کار را انجام دهد یا هیچ مرد ضعیفی وجود ندارد. پس بهتر است به جای جنسیت، به مهارت و آمادگی فرد نگاه کنیم.
