جنگلهای آمازون: گستردهترین جنگل بارانی استوایی جهان
آمازون؛ خانهی گونههای گوناگون و آبوهوای جهان
جنگلهای آمازون در کشورهای برزیل، پرو، کلمبیا و چند کشور دیگر گسترده شدهاند. این جنگلها بزرگترین جنگل بارانی استوایی روی زمین به شمار میروند. تنوع زیستی در این منطقه بهقدری بالاست که دانشمندان هنوز هم گونههای جدیدی از جانوران و گیاهان را در آن پیدا میکنند. مثلاً در آمازون بیش از ۴۰۰ گونهی پستاندار، ۱۳۰۰ گونهی پرنده و بیش از ۴۰ هزار گونهی گیاهی شناسایی شده است. برای یک دانشآموز پایهی نهم، شاید جالب باشد که بداند بسیاری از میوههایی که میخوریم، مانند آناناس و بادامزمینی، اصلشان از همین جنگلهاست.
بارندگی زیاد در آمازون باعث شده که درختان آن بسیار بلند و تنومند شوند. تاج درختان، مانند یک چتر بزرگ، جلوی نور خورشید را برای گیاهان پایینتر میگیرد. به همین دلیل، در کف جنگل، تاریکی نسبی حاکم است و بسیاری از جانوران روی شاخهها یا بالای درختان زندگی میکنند. این لایهبندی به جنگل کمک میکند تا گونههای مختلف هر یک در جای خود رشد کنند و با هم تعادل داشته باشند.
آمازون در زندگی روزمرهی ما
شاید با خود بگویید که این جنگلِ دورافتاده چه ربطی به زندگی من دارد؟ اما جالب است بدانید که بسیاری از چیزهایی که هر روز استفاده میکنیم، از آمازون میآیند. مثلاً مادهی مفیدی به نام «کینین» که در داروهای ضدّ مالاریا به کار میرود، از پوست درخت «کینکونا» که در آمازون میروید، به دست میآید. همچنین لاستیک طبیعی که در ساخت تایر دوچرخه و برخی اسباببازیها استفاده میشود، از شیرهی درخت «هِوِه» در همین جنگل گرفته میشود.
علاوه بر این، حدود ۲۰ درصد از اکسیژن کرهی زمین توسط جنگلهای آمازون تولید میشود. وقتی در کلاس درس نفس میکشیم، بخشی از آن اکسیژن، حاصل فعالیت درختان آمازون است. همچنین میوههایی مثل آووکادو، کاکائو (که شکلات از آن درست میشود) و وانیل، همگی از گیاهان این جنگل سرچشمه گرفتهاند. پس هر بار که یک تکه شکلات میخوریم یا از توپ لاستیکی استفاده میکنیم، به نوعی با آمازون در ارتباط هستیم.
| نقش آمازون | مثال در زندگی دانشآموز |
|---|---|
| تولید اکسیژن | نفسی که در حیاط مدرسه میکشیم |
| منبع داروها | داروهای ضدّ تب و مالاریا |
| تأمین غذا | شکلات، آووکادو و بادامزمینی |
| مواد اولیه | لاستیک دوچرخه و مداد |
پرسشهای چالشی دربارهٔ آمازون
پرسش ۱چرا با وجود باران زیاد، خاک آمازون حاصلخیز نیست؟
بارانهای شدید، مواد مغذی را از سطح خاک میشویند و به عمق میبرند. بیشتر مواد غذایی در خود درختان و گیاهان ذخیره شدهاند، نه در خاک. وقتی درختی میافتد، مواد آن خیلی سریع توسط قارچها و حشرات تجزیه و دوباره جذب درختان دیگر میشود. بنابراین خاک آمازون برای کشاورزی چندان مناسب نیست.
پرسش ۲آیا قطع درختان آمازون بر آبوهوای ایران هم تأثیر میگذارد؟
بله. آمازون مانند یک پمپ بزرگ، رطوبت را به جو میفرستد و این رطوبت از طریق جریانهای هوایی به نقاط مختلف جهان، از جمله خاورمیانه، میرسد. قطع درختان، این چرخه را به هم میزند و ممکن است باعث کاهش بارندگی در مناطقی دورتر شود. پس حفظ آمازون، به نفع کل کرهی زمین از جمله کشور ماست.
پرسش ۳چگونه میتوانیم به جنگلهای آمازون کمک کنیم؟
ما میتوانیم با کاهش مصرف کاغذ و محصولات چوبی، بازیافت کاغذ و استفاده از دو طرف برگهها، درخواست کمتری برای چوب ایجاد کنیم. همچنین با خریدن محصولاتی که دارای نشانههای دوستدار محیطزیست هستند، از شرکتهایی حمایت کنیم که به جنگلها آسیب نمیرسانند. حتی آگاهیدادن به دوستان و خانواده دربارهٔ اهمیت آمازون، یک اقدام مفید است.
جمعبندی
جنگلهای آمازون نه تنها یک منطقهٔ طبیعی تماشایی، بلکه بخش جداییناپذیر از زندگی ما هستند. از اکسیژنی که تنفس میکنیم تا شکلاتی که میخوریم، همه به نحوی با این جنگل پیوند دارند. حفظ این جنگلها به معنی حفظ سلامت زمین و آیندهی همهی ماست. هر یک از ما با رفتارهای کوچک خود میتوانیم در این راه مؤثر باشیم. بیایید قدر این گنجینهی بزرگ را بدانیم و برای نگهداری از آن بکوشیم.