قطب جنوب: قارهای برای پژوهش، نه زندگی دائمی
چرا قطب جنوب سکونت دائمی ندارد؟
قطب جنوب با مساحتی حدود ۱۴ میلیون کیلومتر مربع، پنجمین قارهٔ بزرگ جهان است، اما برخلاف سایر قارهها، هیچ جمعیت بومی یا ساکن دائمی ندارد. دلیل اصلی آن شرایط بسیار سخت آبوهوایی است. در این قاره، بادهایی با سرعت بیش از ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت میوزند و بارندگی بهندرت رخ میدهد؛ بهگونهای که قطب جنوب را خشکترین جای زمین میدانند. حتی برف هم در آنجا به ندرت میبارد و بیشتر یخهای آن هزاران سال پیش انباشته شدهاند.
این سرما و خشکی باعث میشود که خاک قاره هرگز یخباز نشود و گیاهان نتوانند رشد کنند. بنابراین، هیچ کشاورزی، دامداری یا منبع غذایی طبیعی در آنجا وجود ندارد. همهٔ مواد غذایی، سوخت، تجهیزات و حتی آب آشامیدنی باید از نقاط دیگر دنیا به آنجا برده شوند. به همین دلیل، هیچ خانوادهای نمیتواند در قطب جنوب زندگی کند؛ مانند این است که بخواهیم درون یک فریزر بزرگ با دمای ۵۰- درجه زندگی کنیم، بدون اینکه برق یا فروشگاهی در دسترس باشد!
| ویژگی | قطب جنوب | سایر قارهها (مانند آسیا) |
|---|---|---|
| جمعیت دائمی | هیچکدام | میلیاردها نفر |
| میانگین دمای تابستان | حدود ۲- درجه | بین ۲۰ تا ۴۰ درجه |
| خشکیترین نقطه | بله (کویر خشک) | معمولاً بارندگی دارد |
| فعالیت اصلی انسان | پژوهش و گردشگری | کشاورزی، صنعت، زندگی شهری |
پژوهشگران و گردشگران در قطب جنوب چه میکنند؟
با وجود سرما، هر سال حدود ۵۰۰۰ پژوهشگر از کشورهای گوناگون در بیش از ۷۰ پایگاه علمی در قطب جنوب زندگی موقت دارند. آنها دربارهٔ تغییرات آبوهوا، یخچالها، موجودات زندهٔ دریایی و حتی ستارهشناسی تحقیق میکنند. یکی از جذابترین پژوهشها، حفاری در یخهای کهن است تا بتوانند آبوهوای هزاران سال پیش را بازسازی کنند. همچنین گردشگران نیز با کشتیهای ویژه به این قاره سفر میکنند تا مناظر بکر، کوههای یخی و پنگوئنها را از نزدیک ببینند.
برای دانشآموزی مثل شما، شاید این سفر مانند یک اردوی علمی بزرگ باشد، با این تفاوت که همه چیز بسیار سختتر است. پژوهشگران باید لباسهای چندلایه بپوشند، غذاهای کنسروی بخورند و در برابر کولاک شدید مقاومت کنند. حتی برقراری ارتباط با دنیای بیرون از طریق ماهواره انجام میشود، زیرا هیچ کابل اینترنت یا دکل مخابراتی در آنجا نیست. گردشگران هم باید قوانین سختگیرانهای را رعایت کنند؛ مثلاً حق ندارند چیزی از طبیعت بردارند یا به حیوانات نزدیک شوند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ قطب جنوب
آب دریا به دلیل داشتن نمک، نقطهٔ انجماد پایینتری دارد (حدود ۲- درجه). همچنین جریانهای اقیانوسی و بادها مانع از یخبستن کامل آن میشوند. اما در نزدیکی ساحل، لایهای از یخ دریا تشکیل میشود که ضخامت آن به چند متر میرسد.
بله، اما بیشتر در سواحل و آبهای پیرامون. پنگوئنها، فکها، نهنگها و پرندگان دریایی از ساکنان این منطقه هستند. جالب است که پنگوئنها روی یخ راه میروند و در آبهای سرد شنا میکنند. هیچ خرس قطبی در قطب جنوب وجود ندارد؛ آنها فقط در قطب شمال زندگی میکنند.
گرمایش جهانی باعث ذوب بخشهایی از یخهای قطب جنوب شده است، اما این روند بسیار کند است. حتی اگر همهٔ یخها آب شوند، سطح دریاها به شدت بالا میرود و شهرهای ساحلی را تهدید میکند. پس به جای سکونتپذیر شدن، آبشدن یخها یک خطر بزرگ برای کل زمین محسوب میشود.
