حرکت وضعی زمین؛ چراغی که خاموش و روشن میشود
زمین چگونه به دور خود میچرخد؟
زمین مانند یک توپ بزرگ است که از سمت شمال به جنوب یک خط فرضی از وسط آن عبور کرده است. این خط را محور زمین مینامند. زمین پیوسته و بدون وقفه به دور این محور میچرخد. جهت چرخش آن از سمت غرب به شرق است. به همین دلیل، خورشید هر روز از سمت شرق طلوع میکند و در غرب غروب مینماید. یک دور کامل چرخش زمین به دور محور خودش دقیقاً ۲۴ ساعت طول میکشد. به همین خاطر، شبانهروز ما ۲۴ ساعت است.
سرعت چرخش زمین در خط استوا از همه جا بیشتر است و به حدود ۱۶۶۷ کیلومتر در ساعت میرسد. اما جالب اینجاست که ما این حرکت سریع را احساس نمیکنیم، چون همه چیز در اطراف ما، از جمله هوا و ابرها، با زمین هماهنگ حرکت میکنند. درست مانند وقتی که سوار اتوبوس هستید و اتوبوس با سرعت زیاد حرکت میکند، اما شما حرکت را حس نمیکنید، مگر اینکه به بیرون نگاه کنید.
شب و روز و اختلاف ساعت در زندگی روزمره
وقتی نیمی از زمین رو به خورشید است، آن نیمه روز را تجربه میکند و نیمهٔ دیگر شب. از آنجایی که زمین همواره در حال چرخش است، خط جداکنندهٔ شب و روز مرتب در حال جابهجایی است. این پدیده باعث میشود که همیشه جایی از زمین شب باشد و جای دیگر روز. به عنوان مثال، وقتی دانشآموزان در تهران مشغول خوردن ناهار هستند، دانشآموزان در لسآنجلس نیمهشب را سپری میکنند و در خواب هستند.
یکی از مهمترین نتایج حرکت وضعی، اختلاف ساعت میان شهرهای مختلف است. به دلیل چرخش زمین، هر منطقه نسبت به منطقهای که در شرق یا غرب آن قرار دارد، چند ساعت جلوتر یا عقبتر است. این اختلاف ساعت، برنامهریزی برای تماس تلفنی با اقوام یا دوستانی که در کشورهای دیگر زندگی میکنند را ضروری میسازد. برای مثال، اگر شما در ایران ساعت ۱۰ صبح باشید، در کشور ژاپن تقریباً ۱۶ و در آمریکا ممکن است نیمهشب باشد.
| ویژگی | حرکت وضعی | حرکت انتقالی |
|---|---|---|
| مدت زمان | ۲۴ ساعت | ۳۶۵ روز |
| نتیجهٔ اصلی | شب و روز و اختلاف ساعت | چهار فصل سال |
| محور چرخش | به دور محور خود زمین | به دور خورشید |
پرسشهای چالشی دربارهٔ حرکت وضعی
چرا با وجود چرخش سریع زمین، ما پرتاب نمیشویم؟
پاسخزیرا نیروی جاذبهٔ زمین ما را به سطح خود میچسباند. همچنین همهٔ اجسام اطراف ما، از ساختمانها گرفته تا درختان، با همین سرعت در حال حرکت هستند، بنابراین ما نسبت به آنها حرکت نمیکنیم و چیزی حس نمیکنیم.
آیا همهٔ نقاط زمین به یک اندازه روشنایی خورشید را دریافت میکنند؟
پاسخخیر. به دلیل انحراف محور زمین و کروی بودن آن، پرتوهای خورشید در مناطق استوایی عمودتر و در مناطق قطبی مایلتر میتابند. همین موضوع باعث میشود که برخی نقاط گرمتر و برخی سردتر باشند و طول روز و شب در فصول مختلف تغییر کند.
اگر زمین از چرخیدن باز ایستد، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخاگر زمین ناگهان بایستد، همه چیز به دلیل نیروی اینرسی به سمت شرق پرتاب میشود. همچنین یک روی زمین همیشه روز و روی دیگر همیشه شب خواهد بود که زندگی را بسیار دشوار میکند و بیشتر موجودات زنده از بین میروند.