ظروف زرین‌فام: سفال‌های تزیینی با درخشش طلایی که از جلوه‌های مهم هنر دوره سلجوقی بودند

ظروف زرین‌فام؛ سفال‌های درخشان دورهٔ سلجوقی

سفال زرین‌فام چگونه ساخته می‌شد؟

ساخت ظروف زرین‌فام سفالگران را به دو مرحلهٔ اصلی تقسیم می‌کرد. مرحلهٔ نخست، ساخت بدنهٔ سفالی و پخت آن بود. سفالگر پس از شکل‌دادن به ظرف، آن را در کوره می‌پخت تا به سفال تبدیل شود. سپس روی آن را با لعاب سفید یا آبی روشن می‌پوشاند و دوباره آن را در کوره قرار می‌داد. اما مرحلهٔ دوم، کار اصلی بود: پس از پخت دوم، نقاش با قلم‌مویی بسیار باریک، طرح‌های موردنظر را با رنگ‌هایی که از اکسید فلزات مانند نقره و مس ساخته شده بود، روی لعاب می‌کشید. سپس ظرف را برای سومین بار در کوره‌ای با دمای کم‌تر قرار می‌دادند تا اکسیژن کوره کم شود. در این فضای بدون اکسیژن، لایهٔ نازکی از فلز روی لعاب ایجاد می‌شد که درخشش طلایی زیبایی پیدا می‌کرد. این فرایند مانند نقاشی روی شیشهٔ پنجرهٔ کلاس‌است که با تغییر نور، رنگ‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهد.

نقوش روی ظروف و کاربرد آن‌ها

نقش‌های روی ظروف زرین‌فام بسیار متنوع بود. سفالگران از طرح‌های هندسی مانند ستاره‌ها و شش‌ضلعی‌ها استفاده می‌کردند که یادآور کاشی‌های مسجدهاست. همچنین نقوش گیاهی مانند درخت، گل و برگ، و گاهی نقش حیوانات مانند پرنده یا بز کوهی روی ظروف دیده می‌شود. جالب اینجاست که برخی از این ظروف کاربرد روزمره داشتند، مانند کاسه‌ها و بشقاب‌هایی که مردم در مهمانی‌ها از آن استفاده می‌کردند. برخی دیگر نیز جنبهٔ تزیینی داشتند و در خانهٔ افراد ثروتمند، مانند قاب عکس امروزی، روی دیوار نصب می‌شدند. هنرمندان سلجوقی با این ظروف نشان دادند که هنر می‌تواند هم زیبا باشد و هم کاربردی، درست مثل کیف یا کفش امروزی که هم قشنگ است و هم استفادهٔ روزانه دارد.

پرسش‌های چالشی برای درک بهتر