گیاهان؛ موجودات زندهای که غذای خود را میسازند
گیاهان چگونه غذای خود را میسازند؟
گیاهان برای ساخت غذا به چهار مادهی اصلی نیاز دارند: نور خورشید، آب، هوا (که دیاکسید کربن دارد) و خاک (که مواد معدنی را در خود جای داده است). این فرآیند در بخشهای مختلف گیاه انجام میشود:
| مادهی اولیه | منبع | نقش در ساخت غذا |
|---|---|---|
| نور خورشید | خورشید | تأمین انرژی برای انجام واکنشهای شیمیایی |
| آب | خاک (از طریق ریشه) | تأمین هیدروژن و اکسیژن برای ساختن قند |
| دیاکسید کربن | هوا (از طریق روزنههای برگ) | تأمین کربن و اکسیژن برای ساختن قند |
| مواد معدنی | خاک (از طریق ریشه) | کمک به ساخت پروتئین و کلروفیل (سبزینه) |
برگها مانند کارخانههای کوچکی هستند که با کمک رنگدانهی سبز (کلروفیل)، انرژی نور را جذب میکنند. سپس آب و دیاکسید کربن را به قند (گلوکز) و اکسیژن تبدیل میکنند. قند، غذای گیاه است و اکسیژن را به هوا باز میگرداند.
گیاهان در زندگی روزمرهی ما
شاید باور نکنید، اما هر روز از محصولات گیاهان استفاده میکنید. نانی که میخورید از گندم ساخته شده است؛ گندم هم یک گیاه است. سیب، پرتقال، گوجهفرنگی و خیار همگی میوهی گیاهان هستند. حتی لباسهای پنبهای و کاغذ دفترتان نیز از گیاهان به دست میآیند.
گیاهان همچنین هوایی را که تنفس میکنیم، پاکیزه نگه میدارند. آنها دیاکسید کربن را از هوا میگیرند و اکسیژن آزاد میکنند. پس هر درختی که در حیاط مدرسه یا خیابان میبینید، یک تصفیهکنندهی طبیعی هواست.
پرسشهای چالشی دربارهی گیاهان
پرسش: اگر گیاهی را در اتاقی تاریک قرار دهیم، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: گیاه بدون نور خورشید نمیتواند غذا بسازد. پس به مرور زمان ضعیف میشود، برگهایش زرد میشوند و ممکن است بمیرد. نور برای انجام واکنش نورساخت ضروری است.
پرسش: چرا گفتیم گیاهان موجودات مستقلی هستند، ولی انسانها نه؟
پاسخ: چون گیاهان میتوانند غذای خود را از مواد سادهی موجود در طبیعت بسازند. اما انسانها و جانوران برای دریافت انرژی باید گیاهان یا جانوران دیگر را بخورند؛ یعنی به موجودات دیگر وابستهاند.
پرسش: آیا همهی قسمتهای گیاه سبز هستند و نورساخت انجام میدهند؟
پاسخ: خیر، نورساخت بیشتر در برگها و بخشهای سبز گیاه انجام میشود، چون کلروفیل (رنگدانهی سبز) در این بخشها وجود دارد. ریشهها و ساقههای چوبی معمولاً سبز نیستند و نورساخت ندارند.
گیاهان با استفاده از نور خورشید، آب، هوا و مواد معدنی، غذای خود را میسازند و اکسیژن آزاد میکنند. این فرآیند، نورساخت نام دارد و در برگهای سبز انجام میشود. گیاهان هم غذای ما را تأمین میکنند و هم هوای پاکیزهای برای تنفس فراهم میآورند. پس با کاشت و مراقبت از گیاهان، به بقای خود و طبیعت کمک میکنیم.