مادها و هگمتانه: نخستین حکومت ایرانی و پایتخت مهم آنان در غرب ایران
مادها که بودند و چگونه حکومت خود را ساختند؟
حدود سه هزار سال پیش، گروهی از آریاییها به سرزمین ایران آمدند. آنها ماد نام داشتند و در غرب ایران ساکن شدند. مادها کمکم قدرت گرفتند و توانستند نخستین حکومت بزرگ ایرانی را بسازند. این حکومت مانند یک مدرسهٔ بزرگ بود که در آن هر کس وظیفهٔ خود را میدانست. پادشاه مادها مانند مدیر مدرسه بود و سربازان مانند نگهبانان مدرسه، از کشور محافظت میکردند. مادها بسیار جنگجو و دلاور بودند. آنها با اسبهای تندرو و کمانهای خود، دشمنان را شکست میدادند. یکی از کارهای مهم مادها این بود که قبایل پراکنده را گرد هم آوردند و یک حکومت یکپارچه درست کردند، درست مثل وقتی که بچههای یک کلاس، گروههای کوچک را کنار میگذارند و یک تیم قوی میسازند.
هگمتانه، شهری با هفت دیوار رنگارنگ
هگمتانه پایتخت باشکوه مادها بود. این شهر در غرب ایران و در نزدیکی کوه الوند قرار داشت. جالبترین چیز دربارهٔ هگمتانه، دیوارهای آن بود. گفته میشود که این شهر هفت دیوار داشت و هر دیوار به یک رنگ بود: سفید، سیاه، ارغوانی، آبی، نارنجی، نقرهای و طلایی. این دیوارها مانند یک کیک هفتلایه، شهر را از هر سو محافظت میکردند. درون شهر، کاخ بزرگی وجود داشت که پادشاه مادها در آن زندگی میکرد. ستونهای کاخ از چوب سدر و سرو ساخته شده بود و با طلا و نقره تزیین شده بود. مردم عادی در خانههای کوچکتری زندگی میکردند، اما همه در امنیت بودند. هگمتانه مانند یک شهر مدرن امروزی نبود، اما برای آن روزگار، شهری بسیار پیشرفته و بزرگ به شمار میرفت. بازارهای آن پر از کالاهای گوناگون مانند پارچه، ظروف سفالی و زیورآلات بود.
| موضوع | در هگمتانه | امروز در شهر ما |
|---|---|---|
| ایمنی شهر | هفت دیوار بزرگ و بلند | پلیس، دوربین و قوانین شهری |
| خانهٔ پادشاه | کاخی با ستونهای چوبی و تزیینات طلا | کاخهای دولتی یا ساختمانهای بلند |
| خرید و فروش | بازارهای شلوغ با پارچه و سفال | فروشگاهها و مراکز خرید بزرگ |
سه پرسش و پاسخ دربارهٔ مادها و هگمتانه
پرسش ۱: چرا هگمتانه را با هفت دیوار ساختند؟
مادها میخواستند پایتختشان از هرگونه حملهٔ دشمن در امان باشد. هفت دیوار مانند یک پیاز بزرگ، شهر را لایهلایه میپوشاند. هر دیوار ورودی جداگانه داشت و این کار ورود دشمن را بسیار دشوار میکرد. همچنین این دیوارها نشانهٔ قدرت و ثروت مادها بود.
پرسش ۲: آیا مادها فقط جنگجو بودند یا کارهای دیگری هم میکردند؟
مادها علاوه بر جنگاوری، کشاورزی و دامداری را خوب میدانستند. آنها گندم و جو میکاشتند و از گوسفند و بز برای تهیهٔ لباس و غذا استفاده میکردند. همچنین صنعتگران ماد، ظروف سفالی زیبا و پارچههای نفیس میساختند و با همسایگان خود داد و ستد داشتند.
پرسش ۳: چرا حکومت مادها پایان یافت؟
حکومت مادها حدود ۱۵۰ سال دوام آورد. سرانجام یکی از پادشاهان هخامنشی به نام کوروش بزرگ، با سپاه خود به جنگ مادها رفت و آنان را شکست داد. بدینترتیب حکومت مادها به پایان رسید و هخامنشیان جای آنها را گرفتند، اما هگمتانه همچنان به عنوان یکی از شهرهای مهم ایران باقی ماند.
آنچه آموختیم: مادها نخستین حکومت ایرانی را پایهگذاری کردند و هگمتانه پایتخت باشکوه آنان بود. آنها با هوش و تدبیر خود، شهری امن و پیشرفته ساختند و برای مدتها بر غرب ایران فرمانروایی کردند. امروزه نیز شهر همدان بر روی ویرانههای هگمتانه قرار دارد و هنوز هم آثاری از آن دوران باستانی در آنجا پیدا میشود. شناخت مادها و هگمتانه، مانند خواندن یک کتاب تاریخی پر از ماجراست که به ما نشان میدهد ایرانیان از دیرباز چگونه زندگی میکردهاند.