داریوش بزرگ و سنگنگارهی بیستون
داریوش بزرگ یکی از پادشاهان نیرومند هخامنشی بود. او پس از به تخت نشستن، شورشهای بسیاری را در سراسر کشور فرو نشاند. برای آنکه همه بدانند او به حق پادشاه شده است، فرمان داد تا داستان پیروزیاش را بر روی صخرهای بلند در کوه بیستون حک کنند. این سنگنگاره، امروز یکی از مهمترین یادگارهای تاریخ ایران باستان به شمار میرود. در این مقاله با سه بخش اصلی آشنا میشوید: داریوش که بود؟سنگنگاره چه میگوید؟چرا بیستون مهم است؟
داریوش بزرگ؛ پادشاهی از تبار هخامنش
داریوش بزرگ در سال ۵۲۲ پیش از میلاد به پادشاهی رسید. او از خاندان هخامنش بود و کمبوجیه، پادشاه پیش از او، در مصر درگذشته بود. وقتی داریوش تاج و تخت را به دست گرفت، بسیاری از استانهای بزرگ کشور شورش کردند. او مانند کاپیتان تیمی است که پس از رفتن کاپیتان قبلی، باید تیم را دوباره منظم کند. داریوش با لشکرکشیهای هوشمندانه، همهی شورشها را یکی پس از دیگری خواباند. او نه تنها یک سرباز شجاع، بلکه یک مدیر بسیار توانا بود. داریوش کشور را به بیست استان یا «ساتراپی» بخش کرد و برای هر کدام یک فرماندار گماشت. او همچنین راههای بزرگ و چاپارخانههایی (ایستگاههای پست) ساخت تا نامهها و پیامها به سرعت به گوشه و کنار کشور برسند. این کار مثل این است که در مدرسه، یک سیستم پیامرسانی داشته باشیم تا اخبار کلاس را سریع به همه برسانیم.
سنگنگارهی بیستون؛ یک پوستر تاریخی بزرگ
داریوش بزرگ میخواست داستان پیروزیهایش را برای همیشه ثبت کند. پس دستور داد تا بر روی صخرهای در کوه بیستون (نزدیک شهر کرمانشاه امروزی) نقش برجستهای بسازند. این سنگنگاره مانند یک پوستر غولپیکر است که بر بالای یک کوه بلند نصب شده و از دور دیده میشود. در این تصویر، داریوش ایستاده است و یک کمان در دست دارد. پای او بر روی سینهی یکی از شورشیان به نام «گوماته» قرار گرفته است. در کنار او، نه تن از دیگر سران شورشی با دستهای بسته صف کشیدهاند. بالای سر داریوش، نماد اهورامزدا (خدای یکتای ایرانیان باستان) دیده میشود که حلقهای به نشانهی پادشاهی به او میدهد. در پایین و کنار این نقش، متنهایی به سه زبان خط میخی (پارسی باستان، عیلامی و بابلی) حک شده است که داستان پیروزی را روایت میکند. این سنگنگاره مثل یک تابلو اعلانات بزرگ در مدرسه است که خبر یک رویداد مهم را به همه نشان میدهد؛ با این تفاوت که این تابلو بیش از ۲۵۰۰ سال دوام آورده است!
| ویژگی | توضیح به زبان ساده |
|---|---|
| مکان | بر روی صخرهای بلند در کوه بیستون، نزدیک کرمانشاه |
| نقش اصلی | داریوش ایستاده با کمان، پای روی سینهی شورشی و نه اسیر در کنارش |
| پیام | من به حق پادشاهم و همهی دشمنان را شکست دادهام |
| زبانهای نوشته | سه زبان باستانی: پارسی، عیلامی و بابلی با خط میخی |
چند پرسش و پاسخ جذاب دربارهی سنگنگاره
پرسش: آیا داریوش خودش این سنگنگاره را ساخته است؟
پاسخ: نه، خودش آن را با دست نمیتراشید. او مانند یک مدیر مدرسه است که طرح یک دیوارنوشته را میدهد، اما نقاشان و هنرمندان آن را اجرا میکنند. داریوش دستور داد و بهترین هنرمندان و سنگتراشان آن زمان، ماهها بر روی این صخره کار کردند تا نقش و نوشتهها را حک کنند.
پرسش: چرا سنگنگاره تا این اندازه بلند ساخته شده است؟
پاسخ: چون داریوش میخواسته همه آن را ببینند. او جای بلندی را انتخاب کرده تا کاروانها و مسافران از دور، آن را تماشا کنند. مثل این است که ما یک پوستر را بالای تختهی کلاس نصب کنیم تا همهی دانشآموزان آن را ببینند. ارتفاع زیاد، نشانهی بزرگی و شکوه پادشاه نیز بوده است.
پرسش: آیا امروز هم میتوانیم این سنگنگاره را ببینیم؟
پاسخ: بله، سنگنگارهی بیستون هنوز در کوه بیستون وجود دارد و یکی از آثار جهانی یونسکو است. البته به دلیل بلندی صخره، برای دیدن جزئیات آن باید دوربین یا دوربین دوچشمی داشته باشیم. خوشبختانه دانشمندان از روی آن عکسهای بسیار دقیقی گرفتهاند و همه میتوانند آن را در کتابها و اینترنت ببینند.
آنچه از داریوش و سنگنگارهاش آموختیم
داریوش بزرگ پادشاهی بود که با تدبیر، کشور را یکپارچه کرد. سنگنگارهی بیستون، مانند یک سند تاریخی، داستان پیروزی او بر شورشیان را برای همیشه به یادگار گذاشته است. این اثر به ما میگوید که ایرانیان باستان چگونه رویدادهای مهم خود را ثبت میکردند. همچنین نشان میدهد که داریوش به چه چیزهایی افتخار میکرده و میخواسته پیامش به همهی مردم برسد. امروز با دیدن این سنگنگاره، میتوانیم به قدرت و شکوه تمدن ایران باستان پی ببریم و از آن برای شناخت بهتر تاریخ خود استفاده کنیم.
