دانشگاه جندیشاپور: بیمارستان و مدرسهٔ پزشکی ایران باستان
سه بخش اصلی دانشگاه جندیشاپور
دانشگاه جندیشاپور مانند یک شهر کوچک علمی بود که سه بخش مهم داشت. نخست، مدرسهٔ پزشکی که در آن پزشکان جوان، بیماریها را از استادان خود میآموختند. آنها مانند دانشآموزانی که امروز در کلاس درس مینشینند، پای درس استادان مینشستند و از آنها روش معالجهٔ بیماران را یاد میگرفتند.
دومین بخش، بیمارستان بزرگ بود که بیماران از شهرهای دور و نزدیک به آنجا میآمدند. در این بیمارستان، تختهای مخصوصی برای بیماران وجود داشت و پزشکان با داروهای گیاهی و روشهای جراحی، بیماران را درمان میکردند. جالب است که بدانید این بیمارستان، بخشهای مختلفی داشت؛ مانند بخش چشمپزشکی، دندانپزشکی و شکستهبندی که هرکدام توسط پزشکان متخصص اداره میشد.
سومین بخش، کتابخانه و مرکز ترجمه بود. دانشمندان جندیشاپور، کتابهای پزشکی را از زبانهای دیگر به فارسی باستان ترجمه میکردند و آنها را در کتابخانه نگهداری مینمودند. این کار باعث شد که دانش پزشکی برای نسلهای بعدی حفظ شود و از بین نرود.
| بخش دانشگاه جندیشاپور | شباهت به مدرسهٔ امروزی |
|---|---|
| مدرسهٔ پزشکی | مانند کلاس درس که معلم به دانشآموزان آموزش میدهد |
| بیمارستان | همانند درمانگاهی که امروز برای سرماخوردگی میرویم |
| کتابخانه و مرکز ترجمه | مثل کتابخانهٔ مدرسه که کتابهای علمی را در خود دارد |
پزشکی جندیشاپور در زندگی روزمرهٔ ما
آیا میدانید بسیاری از کارهایی که امروز برای درمان بیماریها انجام میدهیم، ریشه در روشهای پزشکان جندیشاپور دارد؟ برای نمونه، وقتی که به پزشک مراجعه میکنید و او نبض شما را میگیرد، این کار را پزشکان جندیشاپور نیز انجام میدادند. آنها با گرفتن نبض، به وضعیت قلب و سلامت بدن پی میبردند. همچنین، استفاده از گیاهان دارویی مانند گلگندم و بابونه برای درمان سرماخوردگی و دردهای شکم، از همان زمان در جندیشاپور رایج بود.
یکی از روشهای جالب درمانی در جندیشاپور، جراحی بود. پزشکان آنجا با ابزارهای مخصوصی که از فلز ساخته میشد، جراحیهای ساده مانند باز کردن آبسه یا خارج کردن سنگ مثانه را انجام میدادند. امروزه وقتی در بیمارستان جراحی میشوید، در واقع دنبالهرو همان روشهای قدیمی هستید، با این تفاوت که ابزارها پیشرفتهتر شدهاند.
چالشهای مفهومی دربارهٔ جندیشاپور
پرسش: چرا دانشگاه جندیشاپور در خوزستان ساخته شد و نه در جای دیگر؟
پاسخ: خوزستان آب و هوای گرم و مرطوبی داشت که برای پرورش گیاهان دارویی بسیار مناسب بود. همچنین، این منطقه در مسیر راههای تجاری قرار داشت و دانشمندان از کشورهای دیگر به راحتی به آنجا میآمدند و از دانش یکدیگر بهره میبردند.
پرسش: آیا پزشکان جندیشاپور همگی مرد بودند یا زنان نیز پزشک میشدند؟
پاسخ: بله، زنان نیز در جندیشاپور به عنوان پزشک و پرستار فعالیت میکردند. آنها بیشتر به درمان زنان و کودکان میپرداختند و در زایمان و مراقبت از نوزادان تخصص داشتند.
پرسش: چگونه دانش پزشکی جندیشاپور به نسلهای بعدی رسید؟
پاسخ: پزشکان جندیشاپور کتابهای زیادی نوشتند و آنها را در کتابخانه نگهداری کردند. پس از حملهٔ اعراب به ایران، بسیاری از این کتابها به زبان عربی ترجمه شد و به کشورهای دیگر رفت. به این ترتیب، دانش پزشکی جندیشاپور برای همیشه در تاریخ باقی ماند.
دانشگاه جندیشاپور نمادی از پیشرفت علمی ایران باستان است. این دانشگاه با داشتن مدرسهٔ پزشکی، بیمارستان و کتابخانه، مانند یک شهر علم بود که در آن پزشکان ماهر تربیت میشدند و بیماران درمان میگشتند. روشهای درمانی جندیشاپور، مانند گرفتن نبض و استفاده از گیاهان دارویی، هنوز هم در پزشکی امروز کاربرد دارد. این مرکز بزرگ علمی نشان میدهد که ایرانیان باستان به دانش و سلامتی مردم اهمیت زیادی میدادند و با تلاش خود، گامهای بلندی در راه پیشرفت پزشکی برداشتند.
