چُغازنبیل: پرستشگاه بزرگ و مشهور ایلامی در نزدیکی شهر شوش
ایلامیها و نیایشگاه پنجطبقهٔ آنها
ایلامیها یکی از تمدنهای باستانی ایران بودند که در منطقهٔ خوزستان امروزی زندگی میکردند. آنها به خدایان گوناگونی باور داشتند و برای هر خدایی نیایشگاه میساختند. بزرگترین نیایشگاه آنها در چُغازنبیل قرار داشت و به خدای بزرگشان، اینشوشیناک، پیشکش شده بود. این بنا را از خشت خام و آجر ساختهاند و روی آن را با کاشیهای لعابدار به رنگ آبی و سبز تزیین کرده بودند.
چُغازنبیل در اصل یک زیگورات بوده؛ یعنی بنایی با چند طبقه که هر طبقه از طبقهٔ پایینی کوچکتر است و پلههایی آن را به هم متصل میکرده. تصور کن یک کیک تولد پنجطبقه که هر طبقهٔ آن روی طبقهٔ پایینتر قرار گرفته و برای رسیدن به بالای آن باید از پلهها بالا بروی. ایلامیها معتقد بودند که خدایان در آسمان زندگی میکنند، پس هرچه نیایشگاه بلندتر باشد، به خدا نزدیکتر هستند.
چُغازنبیل در زندگی ما؛ مثل یک برج بزرگ در محله
فرض کن در محلهٔ خودت یک برج بلند و زیبا وجود دارد که همه از دور آن را میبینند و برای دیدنش به آنجا میروند. چُغازنبیل برای مردم ایلام چنین جایگاهی داشت. آنگاه که کشاورزان از دور دست، شهر شوش را میدیدند، نخست چیزی که جلب توجه میکرد، همین بنای بلند و عظیم بود. امروز نیز اگر به نزدیکی شوش بروی، میتوانی ویرانههای این نیایشگاه را ببینی و تصور کنی که روزگاری چه شکوهی داشته است.
ایلامیها در این نیایشگاه مراسم مذهبی برگزار میکردند، هدایایی برای خدایان میآوردند و از آنها باران و پیروزی در جنگ میخواستند. آنها باور داشتند که خدای بزرگشان، اینشوشیناک، از بلندای این بنا، نیایش آنها را میشنود. امروزه باستانشناسان با کاوش در این محوطه، از زندگی، هنر و باورهای ایلامیها آگاهی پیدا کردهاند؛ درست مثل این که با پیدا کردن یک دفترچهٔ خاطرات قدیمی، از زندگی پدربزرگمان باخبر شویم.
پرسش و پاسخ دربارهٔ چُغازنبیل
چرا چُغازنبیل را با خشت خام ساختند، نه با سنگ و سیمان مثل امروز؟
پاسخدر آن زمان، سیمان و آهن وجود نداشت. ایلامیها از خاک رس که در کنار رودخانهها فراوان بود، خشت میساختند و در آفتاب میخشکاندند. خشت خام مانند گل سفالگری است که سفت میشود؛ اما نه به اندازهٔ آجر پخته. برای استحکام بیشتر، لابهلای خشتها از لایههای نی و حصیر استفاده میکردند تا بنا مانند یک کیک لایهلایه محکم بماند.
آیا امروزه مردم در چُغازنبیل نیایش میکنند؟
پاسخخیر، امروزه چُغازنبیل یک محوطهٔ باستانی و گردشگری است و مردم برای دیدن اثر تاریخی به آنجا میروند، نه برای نیایش. این بنا مانند یک موزهٔ بزرگ در فضای باز است که همه میتوانند از آن دیدن کنند و با تاریخ ایران آشنا شوند. با این حال، برای ما ایرانیان، این مکان یادآور نیایش نیاکانمان است و به آن احترام میگذاریم.
چرا چُغازنبیل مهم است و چرا باید از آن نگهداری کنیم؟
پاسخچُغازنبیل مانند یک کتاب تاریخی است که بدون کلمه، داستان زندگی ایلامیها را روایت میکند. نگهداری از آن یعنی نگهداری از هویت و ریشههای فرهنگی خودمان. وقتی از یک اثر باستانی مراقبت میکنیم، در واقع به نیاکانمان احترام گذاشتهایم و به آیندگان نشان دادهایم که تاریخ برای ما ارزشمند است. همچنین این بنا یکی از جاذبههای گردشگری ایران است و بسیاری از گردشگران خارجی برای دیدن آن به کشور ما سفر میکنند.
چُغازنبیل یک بنای باشکوه از تمدن ایلام است که با خشت خام ساخته شده و به خدای بزرگ آنها، اینشوشیناک، تقدیم شده است. این نیایشگاه پنجطبقه، مانند یک هرم پلهپله، نماد تلاش انسان برای نزدیکی به آسمان و خدایان بوده. امروزه این اثر باستانی در نزدیکی شوش، یادآور هنر، ایمان و دانش نیاکان ماست و وظیفهٔ ماست که از آن محافظت کنیم تا نسلهای بعدی نیز بتوانند از دیدن آن لذت ببرند و به گذشتهٔ پرشکوه ایران افتخار کنند.
