حق تذکر اجتماعی: حق و مسئولیت افراد برای بازداشتن دیگران از رفتار نادرست یا خطرناک با روش صحیح.

خیلی از دانش‌آموزان فکر می‌کنند فقط بزرگ‌ترها می‌توانند به دیگران تذکر بدهند. اما اینطور نیست. هرکس در مدرسه، خانه یا محله حق دارد اگر کسی کار خطرناک یا نادرستی انجام می‌دهد، به او یادآوری کند. مثلاً اگر دوستت می‌خواهد از دیوار بلندی بالا برود، تذکر تو می‌تواند از آسیب دیدن او جلوگیری کند. از طرف دیگر، این کار یک مسئولیت هم هست. یعنی اگر سکوت کنی و کاری نکنی، شاید بعداً پشیمان شوی.

فرض کن در زنگ تفریح می‌بینی یکی از دانش‌آموزان روی پله‌های لغزنده دارد می‌دود. اگر فریاد بزنی «نَدو!» ممکن است او برنجد و گوش ندهد. اما اگر با آرامش بگویی: «لطفاً روی پله ندو، ممکن است زمین بخوری و صدمه ببینی.» این یک تذکر صحیح و مؤثر است. یا مثلاً وقتی هم‌سایه‌ات ته مانده خوراکی را توی کوچه می‌اندازد، به جای سرزنش، بگو: «بیا با هم این زباله را بیندازیم سطل، تا کوچه تمیز بماند.» روش درست یعنی: آهسته صحبت کن، دلیل را بگو، خجالتش نده. اگر او باز هم گوش نکرد، از یک بزرگ‌تر کمک بگیر. یادت باشد تذکر یعنی کمک، نه دعوا.

پرسش: اگر از تذکر دادن بترسم و خجالت بکشم، چکار کنم؟

پاسخ: ترس طبیعی است. از یک جملهٔ کوتاه شروع کن، مثلاً: «ببخشید، این کار خطر دارد.» یا از یک دوست دیگر کمک بگیر و باهم تذکر بدهید. هر بار که تذکر می‌دهی، کمی شجاع‌تر می‌شوی.

پرسش: اگر کسی به من گفت «به تو چه!» و تذکر من را قبول نکرد؟

پاسخ: ناراحت نشو. تو وظیفهٔ خود را انجام دادی. یک بار دیگر آرام بگو: «من به خاطر نگرانی این را گفتم.» اگر باز هم قبول نکرد، موضوع را به معلم، پدر یا مادر یا ناظم مدرسه بگو. مسئولیت تو فقط تذکر دادن است، نه زور گفتن.

پرسش: چه رفتارهایی حتماً نیاز به تذکر دارند و چه رفتارهایی را ببخشیم؟

پاسخ: رفتارهای خطرناک (دویدن توی سرویس بهداشتی، دست زدن به وسایل برقی، کتک زدن) و رفتارهای نادرست (تقلید، دروغ گفتن، زباله ریختن) را باید تذکر بدهی. اما اگر کسی فقط یک اشتباه کوچک و بی‌ضرر کرده (مثل لرزاندن ناخواسته مدادت)، بهتر است ببخشی و تذکر ندهی.

نکتهٔ پایانی: تذکر اجتماعی یعنی تو هم می‌توانی با مهربانی دیگران را از کارهای بد بازداری. برای این کار نیاز به شجاعت، ادب و آگاهی داری. هر وقت تذکر می‌دهی، به این فکر کن که آیا روشت درست است؟ آیا صدایت بلند نیست؟ آیا طرف مقابل تحقیر نمی‌شود؟ اگر همهٔ ما گاهی با آرامش به هم تذکر بدهیم، مدرسه و محله جای امن‌تری می‌شود. یادت باشد: تذکر خوب، مثل چراغ راهنما می‌ماند؛ نه مثل بوقِ عصبی!