معیار رفتار و قضاوت
معیار رفتار: از درون و بیرون
معیار رفتار یعنی خط قرمزها و اصولی که به ما میگویند چه کاری درست است و چه کاری نادرست. این معیارها از دو جا میآیند:
| نوع معیار | منبع | مثال در زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| معیار درونی | وجدان، احساس درستی و نادرستی | وقتی بیاجازه دفتر دوستت را برداشتی و دلت شور زد |
| معیار بیرونی | قوانین مدرسه، خانواده، فرهنگ | قانون «در کلاس حرف نزدن» را همه قبول دارند |
گاهی این دو معیار با هم هماهنگ هستند، مثلاً هم وجدان میگوید دروغ بد است و هم قانون مدرسه. گاهی هم ممکن است کمی فرق داشته باشند. در آن موقع باید با آرامش فکر کنیم و از بزرگترها کمک بگیریم.
قضاوت کردن در زندگی روزمره
هر روز دربارهٔ کارهای خودمان و دیگران قضاوت میکنیم. مثلاً وقتی همکلاسی ات در زنگ ورزش توپ را به صورت دیگری پرتاب میکند، ممکن است بگویی «کارش اشتباه است». اما قضاوت منصفانه یعنی پیش از آنکه نظر بدهی، کمی فکر کنی. فرض کن دوستت ناهارش را نصفه رها کرده. اگر سریع بگویی «خیلی بینظم است» شاید قضاوت نادرستی باشد. شاید او دل درد داشته یا عجله داشته کاری انجام دهد. برای قضاوت عادلانه، این پلهها را برو:
| گام | کاری که انجام میدهی |
|---|---|
| اول | اتفاق را دقیق ببین و گوش کن (بدون قضاوت سریع) |
| دوم | به دلایل احتمالی فکر کن (شاید مریض، ناراحت یا عجله داشته) |
| سوم | با مهربانی بپرس یا از کسی که آگاهتر است کمک بگیر |
چالشهای قضاوت و رفتار
پرسشاگر اکثر بچههای کلاس کاری را انجام دهند، پس حتماً آن کار درست است؟
پاسخ: نه لزوماً. مثلاً اگر همه سر کلاس به شوخی با کفشهای هم بازی کنند، ممکن است کسی زمین بخورد و صدمه ببیند. درستی کار را همیشه باید با معیار وجدان و قانون سنجید، نه فقط با تقلید از جمع.
پرسشآیا میشود بدون اینکه خودم آن رفتار را انجام داده باشم، دربارهٔ آن قضاوت کنم؟
پاسخ: بله، اما باید خیلی محتاط باشی. مثلاً میتوانی بگویی «به نظر من تقلب کردن در امتحان کار زشتی است» حتی اگر خودت تقلب نکرده باشی. اما بهتر است پیش از قضاوت، شرایط طرف مقابل را هم در نظر بگیری.
پرسشوقتی خودم اشتباه میکنم، چه طور بدون خودسرزنشی آن را قضاوت کنم؟
پاسخ: به جای اینکه بگویی «من خیلی بد هستم»، بگو «آن کارم اشتباه بود. حالا چه کنم که جبران شود؟» مثلاً اگر بیاجازه خودکاری برداشتی، آن را برگردان و عذرخواهی کن. این نوع قضاوت به تو کمک میکند رشد کنی.