رفتار متفاوت در موقعیت یکسان
چرا در برابر یک پیشامد، هرکس واکنش خودش را نشان میدهد؟
چکیده: گاهی همهٔ ما در یک شرایط قرار میگیریم، اما هر کسی کار متفاوتی انجام میدهد. دلیل این تفاوتها در باورها، تجربهها و معیارهای ارزشی هر فرد نهفته است. در این مقاله با مثالهای ملموس آشنا میشوید.
چه عواملی باعث میشود واکنش ما با دیگران فرق کند؟
هرکس مانند یک جعبه ابزار ذهنی رفتار میکند. اگر یک اتفاق بیفتد، هر کس بر اساس ابزارهایی که در جعبهٔ خود دارد، عکسالعملی نشان میدهد. سه عامل مهم در این جعبه عبارتند از:
| عامل | معنی ساده | مثال از زندگی دانشآموزی |
|---|---|---|
| باورها | چیزی که فکر میکنیم درست یا نادرست است | کسی که باور دارد «تقصیر گردن خودم است» در شکستن لیوان زودتر عذرخواهی میکند. |
| تجربهها | چیزهایی که قبلاً دیدهایم یا برایمان پیش آمده | دانشآموزی که قبلاً گم شده، در زنگ ورزش زودتر از بقیه جا نمیماند. |
| معیارها | چیزهایی که برایمان مهم و ارزشمند است | برای یک دانشآموز، نمرهٔ ریاضی خیلی مهم است، برای دیگری دوستی در زنگ تفریح مهمتر. |
چند مثال از کلاس و حیاط مدرسه
فرض کنید معلم میگوید: «فردا امتحان ناگهانی داریم». چند واکنش ممکن:
| نوع واکنش | رفتار دانشآموز | دلیل این تفاوت |
|---|---|---|
| نگرانی و تلاش | همان شب دفترچه را باز میکند و مرور میکند. | تجربهٔ قبلی نشان داده که تلاش کردن نمره را خوب میکند. |
| آرامش کامل | میگوید: «اشکال ندارد، هرچه پیش آید خوش آید.» | باور دارد که نمرهٔ کم، آخر دنیا نیست. |
| خشم و بهانهجویی | با دوستانش غر میزند: «چرا نگفتید زودتر!» | معیار او عدالت در اعلام خبر است؛ فکر میکند بیعدالتی شده. |
مثال دیگر در زنگ ورزش، اگر توپ به صورت کسی بخورد: یکی فریاد میزند «عمدی بود!» چون قبلاً با بچّههای دعواگر همکلاس بوده. دیگری میخندد و میگوید «اتفاقی بود» چون باور دارد افراد معمولاً بد نیستند.
چند پرسش و پاسخ چالشی
پرسش: آیا همیشه واکنش من به یک موقعیت، همان واکنش دیگران است؟
پاسخ: نه هرگز. حتی دو خواهر دوقلو هم ممکن است در برابر یک فیلم غمگین یکی گریه کند و دیگری فقط سکوت کند. تفاوت در تجربهٔ زندگی آنهاست.
پاسخ: نه هرگز. حتی دو خواهر دوقلو هم ممکن است در برابر یک فیلم غمگین یکی گریه کند و دیگری فقط سکوت کند. تفاوت در تجربهٔ زندگی آنهاست.
پرسش: چرا بعضیها در صف ناهار بیصبرند و بعضی آراماند؟
پاسخ: چون معیار آنها با هم فرق دارد. برای یکی «زود به غذا رسیدن» ارزش اصلی است و برای دیگری «با دوست حرف زدن» مهمتر است.
پاسخ: چون معیار آنها با هم فرق دارد. برای یکی «زود به غذا رسیدن» ارزش اصلی است و برای دیگری «با دوست حرف زدن» مهمتر است.
پرسش: آیا میشود واکنش خود را عوض کنیم؟
پاسخ: بله. با یادگیری و تجربهٔ تازه. اگر دانشآموزی یاد بگیرد که همیشه به بدترین چیز فکر نکند، واکنشش در امتحان آرامتر میشود.
پاسخ: بله. با یادگیری و تجربهٔ تازه. اگر دانشآموزی یاد بگیرد که همیشه به بدترین چیز فکر نکند، واکنشش در امتحان آرامتر میشود.
نکتهٔ پایانی: هیچ دو واکنشی کاملاً شبیه هم نیست. باورها، تجربهها و معیارهای ما مثل عینک رنگی هستند که دنیا را با آن نگاه میکنیم. وقتی میبینیم دوستمان در یک موقعیت ساده مثل دیر رسیدن اتوبوس، جور دیگری رفتار میکند، بهتر است قضاوت نکنیم، بلکه بپرسیم: «چه چیزی باعث شد این واکنش را نشان بدهی؟» این پرسش، دوستی را قویتر میکند.