نکات اخلاقی در مشاهده
چگونه بدون مزاحمت، با احترام و بدون قضاوت اشتباه، دیگران را ببینیم؟
چکیده: در این مقاله با سه اصل مهم اخلاقی در مشاهده آشنا میشوی: ایجاد نکردن مزاحمت، حفظ احترام افراد و پرهیز از قضاوت نادرست. یاد میگیری چطور در محیط مدرسه، خانه و محله، یک مشاهدهگر خوب و اخلاقمند باشی.
سه اصل کلیدی در مشاهدهٔ اخلاقی
| اصل اخلاقی | رفتار درست | رفتار نادرست |
|---|---|---|
| ایجاد نکردن مزاحمت | از دور به بازی دوستان نگاه کنی، بدون اینکه صدایشان را درآوری. | وسط بازی بپری و بگویی «چطور بازی میکنید؟ اشتباه است». |
| حفظ احترام افراد | اگر همکلاسی گریه میکند، نزدیک نروی و به او خیره نشوی. | با انگشت به او اشاره کنی و به دیگران بگویی «ببین چطور گریه میکند». |
| پرهیز از قضاوت نادرست | فکر کنی «شاید امروز دوستم ناراحت است، بعداً میپرسم». | بگویی «چه بداخلاق است، حتماً آدم بدی است». |
مثالهای ملموس از زندگی روزمرهٔ تو
مثال اول: در اتوبوس، به خانم مسنی که ایستاده است نگاه میکنی. مشاهدهٔ اخلاقی یعنی بدون خیرهشدن، جای خود را به او پیشنهاد دهی، نه اینکه مدام به او زل بزنی و اذیتش کنی.
مثال دوم: دوستت در زنگ تفریح تنها نشسته. به جای اینکه از دور دربارهاش حرف بزنی یا به او خیره شوی، آرام نزدیک میروی و میپرسی: «میخواهی با هم بازی کنیم؟» این هم احترام است و هم مزاحمت ایجاد نمیکند.
مثال سوم: معلم از دانشآموزی میخواهد پاسخ سؤال را بگوید. او میلرزد. قضاوت نادرست این است که بگویی «بلَد نیست». مشاهدهٔ درست یعنی فکر کنی: «شاید خجالت میکشد، بعداً تشویقش میکنم».
مثال دوم: دوستت در زنگ تفریح تنها نشسته. به جای اینکه از دور دربارهاش حرف بزنی یا به او خیره شوی، آرام نزدیک میروی و میپرسی: «میخواهی با هم بازی کنیم؟» این هم احترام است و هم مزاحمت ایجاد نمیکند.
مثال سوم: معلم از دانشآموزی میخواهد پاسخ سؤال را بگوید. او میلرزد. قضاوت نادرست این است که بگویی «بلَد نیست». مشاهدهٔ درست یعنی فکر کنی: «شاید خجالت میکشد، بعداً تشویقش میکنم».
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ
پرسش: اگر ببینم همسایه دارد زباله در کوچه میریزد، آیا نباید چیزی بگویم؟ مگر مشاهده یعنی فقط تماشا کردن؟
پاسخ: نه، مشاهدهٔ اخلاقی یعنی بدون توهین و قضاوت سریع، با احترام به او بگویی: «ببخشید، شاید متوجه نشدید، سطل زباله آنجاست». این هم کمک است و هم مزاحمت ایجاد نمیکند.
پاسخ: نه، مشاهدهٔ اخلاقی یعنی بدون توهین و قضاوت سریع، با احترام به او بگویی: «ببخشید، شاید متوجه نشدید، سطل زباله آنجاست». این هم کمک است و هم مزاحمت ایجاد نمیکند.
پرسش: گاهی دوستم از من دور میشود. اگر نگاه کنم که چرا، آیا کار بدی کردهام؟
پاسخ: نگاه کردن به قصد کمک اشکال ندارد، اما خیرهشدن و دنبال کردنش مزاحمت است. بهتر است بعداً مؤدبانه بپرسی: «این روزها کمی فاصله گرفتی، مشکلی هست؟»
پاسخ: نگاه کردن به قصد کمک اشکال ندارد، اما خیرهشدن و دنبال کردنش مزاحمت است. بهتر است بعداً مؤدبانه بپرسی: «این روزها کمی فاصله گرفتی، مشکلی هست؟»
پرسش: چرا نباید زود قضاوت کنم؟ مثلاً اگر کسی شلخته باشد، معلوم است که تنبل است.
پاسخ: شاید او مریض بوده، یا عجله داشته، یا درسش سنگین بوده. قضاوت نادرست باعث میشود به کسی بیجهت برچسب بزنی. مشاهدهٔ درست یعنی ببینی و صبر کنی تا دلیل را بفهمی.
پاسخ: شاید او مریض بوده، یا عجله داشته، یا درسش سنگین بوده. قضاوت نادرست باعث میشود به کسی بیجهت برچسب بزنی. مشاهدهٔ درست یعنی ببینی و صبر کنی تا دلیل را بفهمی.
نکتهٔ پایانی: وقتی چیزی یا کسی را مشاهده میکنی، خودت را جای او بگذار. اگر دوست نداری کسی به تو زل بزند، دربارهات قضاوت اشتباه کند یا هنگام ناراحتی مزاحمت ایجاد کند، تو هم برای دیگران چنین کاری نکن. مشاهدهٔ خوب یعنی دیدن با چشم و احترام با دل. از امروز سعی کن در مدرسه، خانه و خیابان، یک مشاهدهگر اخلاقمند باشی.