نقل قول: سخن دیگران را امانتدارانه بیاور
نقل قول یعنی عین سخن یا نوشتهٔ دیگران را بیاوریم و بگوییم مال کیست. در این مقاله با سه کلیدواژهٔ «امانت داری علمی»، «منبع» و «گیومه» آشنا میشوی. یاد میگیری چطور از حرف معلم، دوست یا کتابی در انشایت استفاده کنی بدون اینکه دزدی ادبی کنی.
نقل قول چیست و چند نوع دارد؟
وقتی گفته یا نوشتهٔ کسی را دست نخورده و عیناً تکرار میکنی، به آن «نقل قول» میگویند. در مدرسه وقتی معلم میگوید: «ببینید در صفحهٔ ۱۲ کتاب چه جملهٔ قشنگی دارد»، تو همان جمله را با علامت («») مینویسی و آخرش مینویسی: (کتاب فارسی، صفحهٔ ۱۲). نقل قول دو گونه دارد: مستقیم (عین جمله با گیومه) و غیرمستقیم (به زبان خودت مفهوم آن جمله را مینویسی).
| نوع نقل قول | نشانه | مثال از زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| مستقیم | گیومه (« ») | معلم گفت: «فردا امتحان دارید». |
| غیرمستقیم | بدون گیومه | معلم گفت که فردا امتحان داریم. |
چرا در انشا و گفتگو از نقل قول استفاده کنیم؟
فرض کن دوستت در زنگ علوم گفت: «آب از سه حالت جامد، مایع و گاز تشکیل میشود». تو میخواهی این جمله را در دفترت بنویسی. اگر بنویسی: «آب سه حالت دارد» بدون اینکه اسم دوستت را ببری، شاید دیگران فکر کنند خودت این را کشف کردهای. اما اگر بنویسی: امیررضا گفت: «آب از سه حالت جامد، مایع و گاز تشکیل میشود»، هم به دوستت احترام گذاشتهای هم حرفت را محکم کردهای. نقل قول در مقالههای علمی، خبرهای مدرسه و حتی در نوشتن خاطره هم کاربرد دارد.
سه پرسش چالشی دربارهٔ نقل قول
پرسش ۱: آیا میتوانم حرف معلم را عیناً بنویسم بدون اینکه علامت بگذارم؟
پاسخ: نه. هر جملهای که عیناً از کسی میآوری، باید داخل گیومه («...») قرار بگیری و بعد بنویسی که گوینده چه کسی است. مثلاً: معلم ریاضی گفت: «حاصل ضرب ۵ در ۴ برابر ۲۰ است».
پرسش ۲: اگر جمله خیلی بلند باشد، چکار کنم؟
پاسخ: میتوانی بخش اصلی آن را به صورت غیرمستقیم بنویسی. مثلاً اگر کتاب گفته: «درختان با گرفتن کربن دیاکسید و آزاد کردن اکسیژن، هوا را برای ما زنده نگه میدارند»، تو بنویس: کتاب علوم نوشته بود که درختان با جذب کربن دیاکسید و تولید اکسیژن به پاکی هوا کمک میکنند. باز هم نام کتاب را ذکر کن.
پرسش ۳: آیا از حرف دوستم هم میتوانم نقل قول کنم؟
پاسخ: بله، به شرطی که اسمش را ببری و عین حرفش را بنویسی. مثلاً: سارا به من گفت: «امروز کتابخانهٔ مدرسه باز است». این کار نشان میدهد که به حرف دوستت اهمیت میدهی و راستگو هستی.
آنچه باید همیشه به خاطر بسپاریم:
نقل قول مانند پلی است که حرف دیگران را به نوشتهٔ ما میآورد. هر بار که جمله یا نوشتهٔ کسی را استفاده میکنی، با دو کار ساده امانتداری را نشان بده: قرار دادن گیومه و ذکر منبع (نام گوینده یا کتاب). وقتی این دو اصل را رعایت کنی، معلمت به تو نمرهٔ انصاف و درستکاری خواهد داد.