هنر پرسیدن: چگونه با سؤالهای درست، اطلاعات تازه به دست بیاوریم؟
چطور برای پرسیدن آماده شویم؟
فرض کن میخواهی دربارهی شغل یک آتشنشان در محلهتان تحقیق کنی. نمیتوانی یکدفعه بروی و هر سؤالی به ذهنت رسید بپرسی. اگر آماده نباشی، ممکن است سؤالهایت تکراری یا بیربط شوند. برای اینکه یک مصاحبهی خوب انجام دهی، سه مرحله ساده وجود دارد:
- مرحلهی اول: هدف را مشخص کن – آیا میخواهی بدانی یک آتشنشان چه لباسی میپوشد؟ یا بیشتر دوست داری بدانی چطور شجاعت خود را تقویت میکند؟ هدف، مسیر سؤالهایت را روشن میکند.
- مرحلهی دوم: فهرستی از سؤالها بنویس – مثلاً: ۵ تا ۷ سؤال روی کاغذ. بعد آنها را مرتب کن؛ سؤالهای آسانتر را اول بپرس تا طرف مقابل گرم شود.
- مرحلهی سوم: ابزارت را آماده کن – دفترچه یادداشت، خودکار، یا دستگاه ضبط صدا (با اجازه گرفتن). هیچچیز بدتر از این نیست که پاسخ جالبی بشنوی اما فراموشش کنی.
دو نوع پرسش مهم: باز و بسته
در هر مصاحبهای دو نوع پرسش کلیدی وجود دارد. اگر آنها را بشناسی، میتوانی اطلاعات زیادی جمع کنی. جدول زیر تفاوت این دو را نشان میدهد:
| نوع پرسش | ویژگی | مثال از زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| پرسش بسته | پاسخ کوتاه «بله» یا «خیر» دارد. برای شروع یا تأیید اطلاعات خوب است. | «آیا دیروز در زنگ ورزش فوتبال بازی کردی؟» |
| پرسش باز | با «چرا»، «چطور»، «به نظر تو» شروع میشود. پاسخ بلند و پرجزئیات میدهد. | «به نظر تو چرا تیم ما در آن مسابقه برنده شد؟» |
وقتی اول مصاحبه چند پرسش بسته میپرسی، فرد راحتتر جواب میدهد. بعد نوبت پرسشهای باز است تا داستانها و نظرهای جالب را بشنوی.
چالشهای معمولی در مصاحبه و راه حل آنها
این اتفاق معمولاً میافتد چون پرسش تو بسته بوده. مثلاً پرسیدهای «از والیبال خوشت میاد؟» و او گفته «آره». برای حل این مشکل، پرسش را عوض کن: «چه چیزهایی در والیبال باعث میشود از آن لذت ببری؟» حالا او مجبور است بیشتر توضیح دهد.
گاهی پیش میآید که پرسش تو بیش از حد شخصی است. مثلاً میپرسی «چرا پدر و مادرت طلاق گرفتند؟» این سؤال مناسب مصاحبهی مدرسه نیست. در این لحظه بهتر است عذرخواهی کنی و بگویی: «ببخشید، این سؤال را نمیخواستم بپرسم. اجازه بده سؤال بعدی را بپرسم.» همیشه پرسشهایت را از قبل مرور کن تا این اتفاق نیفتد.
این خیلی عادی است. حتی خبرنگارها هم گاهی یادشان میرود. راه حل: یک برگهٔ کوچک در دستت بگیر که روی آن کلیدواژههای سؤالهایت را نوشتهای. مثلاً بنویس «اول: مدل کلاه آتشنشانی. دوم: سختترین مأموریت. سوم: چند ساعت کار در روز». نگاه کردن به این برگه هیچ اشکالی ندارد. فقط پیش از مصاحبه از فرد اجازه بگیر: «اجازه هست گاهی به یادداشتهایم نگاه کنم؟»
یک مصاحبهی واقعی در مدرسه
فرض کن معلم علوم از تو خواسته دربارهی «نحوهی بازیافت کاغذ در خانه» با یکی از اعضای خانواده مصاحبه کنی. میتوانی از مادر یا پدرت بپرسی. پیش از ظهر یک لیست سؤال درست میکنی:
- (بسته) آیا در خانهی ما کاغذهای باطله را جدا میکنید؟
- (باز) لطفاً توضیح بدهید هر هفته چه کارهایی با آن کاغذها انجام میدهید؟
- (باز) از نظر شما، چرا بچهها باید در بازیافت کاغذ شرکت کنند؟
هنگام پرسیدن، روبروی طرف مقابل مینشینی، با چشمهایت به او نگاه میکنی و سرت را تکان میدهی تا نشان دهی داری گوش میدهی. بعد از تمام شدن مصاحبه، یادداشتهایت را مرتب میکنی و از او تشکر میکنی. این کار تو را در کلاس تبدیل به یک گزارشگر حرفهای میکند.
ما یاد گرفتیم که پرسیدن پرسش از دیگران یک مهارت است، نه یک استعداد ذاتی. برای مصاحبه باید آماده شویم، هدفمان را بدانیم و از ترکیب پرسشهای بسته و باز استفاده کنیم. گوش دادن فعال و یادداشت برداری هم خیلی مهم است. اگر گاهی اشتباه کردی یا طرف مقابل یککلمهای جواب داد، نگران نباش. با تمرین روی همین گفتوگوهای ساده در خانه و مدرسه، به زودی میتوانی اطلاعات جذابی از آدمهای مختلف به دست بیاوری که هیچکدام از کتابها در نمیآوری.
