بافت محلّه: شکل کلی ساختمانها، خیابانها و فضای یک محلّه
بافت قدیم، بافت جدید و بافت ناهماهنگ
در شهرها و روستاها، محلّهها سه نوع بافت اصلی دارند. بافت قدیم معمولاً کوچههای باریک و پیچدرپیچ دارد. خانهها در این بافت نزدیک به هم ساخته شدهاند و خیابانها گاهی به قدری تنگ هستند که فقط یک ماشین از آن رد میشود. بافت جدید خیابانهای پهن و منظم دارد. ساختمانها بلندتر هستند و فضای سبز مانند پارکها و بوستانها در آن دیده میشود. نوع سوم، بافت ناهماهنگ است؛ جایی که ساختمانهای بلند و کوتاه بیقاعده کنار هم ساخته شدهاند. برای روشنتر شدن تفاوتها، به جدول زیر نگاه کن:
| نوع بافت | خیابانها و کوچهها | شکل ساختمانها | بافت قدیم | کوچههای باریک، بعضاً بنبست، آسفالت نامنظم | خانههای یک یا دو طبقه، دیوارهای کوتاه، حیاطهای کوچک | بافت جدید | خیابانهای پهن با پیادهرو، چراغ راهنما، فضای سبز کنار خیابان | ساختمانهای بلند (چهار طبقه و بیشتر)، پارکینگ اختصاصی | بافت ناهماهنگ | خیابانهایی با عرض متفاوت، گاهی یک طرف پهن و طرف دیگر تنگ | کنار هم قرار گرفتن خانهٔ کوتاه و برج بلند بدون هماهنگی |
|---|
بافت محلّه در زندگی روزمرهٔ تو
حتماً تا حالا شده که با دوچرخه از یک کوچهٔ باریک رد شدهای و مجبور شدهای زنگ بزنی تا کسی از راه برسد. یا در یک محلهٔ جدید، خیابان آنقدر پهن بوده که بتوانی به راحتی اسکیت سواری کنی. بافت محلّه روی خیلی چیزها اثر میگذارد: مثلاً در بافت قدیم رفتن به مدرسه ممکن است از میان کوچههای پرپیچوخم باشد، اما همسایهها همدیگر را بیشتر میشناسند. در بافت جدید، پیادهروها برای قدم زدن راحتترند، اما شاید همسایهٔ طبقهٔ بالایی را کمتر ببینی. همچنین فروشگاههای محلّه، نانوایی، سوپرمارکت و پارک در بافتهای مختلف جایگاه متفاوتی دارند. در بافت ناهماهنگ گاهی کنار یک برج بلند، خانهٔ قدیمی با سقف شیروانی دیده میشود که رفتوآمد را سخت میکند.
پرسش و پاسخهای چالشی دربارهٔ بافت محلّه
پاسخ: بله، دقیقاً. بیشتر محلههای قدیم بیش از ۵۰ تا ۱۰۰ سال پیش ساخته شدند، زمانی که مردم با الاغ، اسب یا دوچرخه رفتوآمد میکردند. برای عبور ماشین خیابان پهن لازم نبود. به همین دلیل امروز در آن محلهها ترافیک سنگین میشود.
پاسخ: این همان بافت ناهماهنگ است. شاید مالک یک زمین بتواند برج بسازد، اما همسایهاش نتواند. این بافت معمولاً مشکلاتی ایجاد میکند: سایهٔ برج روی خانهٔ کوتاه میافتد، رفتوآمد بیشتر میشود و محله یکدست و زیبا به نظر نمیرسد. شهرسازان ترجیح میدهند در هر محله ارتفاع ساختمانها تقریباً یکسان باشد.
پاسخ: بله، در خیلی از شهرها برای پهن کردن خیابانهای باریک، چند خانهٔ قدیمی را خراب میکنند تا خیابان عریضتر شود. اما این کار خیلی سخت و هزینهبر است و ممکن است بعضی از همسایهها راضی نباشند. به همین دلیل است که شهرسازان سعی میکنند از همان اول بافت منظمی طراحی کنند.
