همدلی: احساس همراهی و توجه به حال دیگران
همدلی با دلسوزی فرق دارد
خیلی از بچهها فکر میکنند همدلی یعنی همان دلسوزی یا ترحم کردن. اما این دو با هم فرق دارند. وقتی فقط دلسوزی میکنی، از دور به کسی نگاه میکنی و میگویی: «وای، چه بد!» ولی وقتی همدلی میکنی، وارد دنیای او میشوی. مثلاً اگر دوستت مدادش را گم کرده و ناراحت است، دلسوزی یعنی بگویی «چه حیف!» اما همدلی یعنی با او فکر کنی که چطور دنبال مداد بگردید یا مداد اضافهات را به او قرض بدهی.
| رفتار ما | دلسوزی (ترحم) | همدلی |
|---|---|---|
| وقتی همکلاسی زمین میخورد | «چه بد شد!» | دستش را میگیری و میپرسی «آسیب دیدی؟» |
| وقتی دوستت نمرهٔ بد گرفته | «نمرهات خیلی پایین است» | «میتوانم در درس بعدی کمکت کنم» |
چطور در مدرسه و خانه همدلی کنیم
فرض کن سر زنگ ورزش، یکی از بچههای کلاس تنها گوشهٔ حیاط ایستاده و کسی با او بازی نمیکند. همدلی یعنی بروی پیشش و بگویی «میخواهی با هم طناب بزنیم؟» یا وقتی مادرت خسته از سر کار به خانه میآید، همدلی یعنی بدون اینکه بگوید، یک لیوان آب برایش ببری یا کیف مدرسهات را خودت مرتب کنی. در کلاس درس هم اگر معلم از دانشآموزی میپرسد و او جوابش را گم کرده، همدلی یعنی با نگاهت به او بفهمانی «نگران نباش، برای من هم پیش آمده» نه اینکه تمسخرش کنی.
سه پرسش چالشی دربارهٔ همدلی
پاسخ: بله. همدلی یعنی بفهمی او چه حسی دارد، نه اینکه بگویی کارش درست بوده. مثلاً اگر دوستت بیاجازه خودکارت را برداشته و اکنون خجالت میکشد، میتوانی بگویی «میدانم خجالت میکشی، دفعهٔ بعد بگو تا خودکارت را قرض بدهم.» همدلی به معنی تأیید کار اشتباه نیست، بلکه یعنی توجه به احساسات او.
پاسخ: راستش را بخواهی، همدلی گاهی انرژی میبرد. اما اگر همیشه فقط به خودت فکر کنی، دیگران هم به تو توجه نمیکنند. وقتی برای غم یا شادی دیگران ارزش قائل شوی، آنها هم در روزهای سخت کنار تو میایستند. همدلی مثل سرمایهگذاری برای دوستیهای خوب است.
پاسخ: شاید او به قدری ناراحت است که نمیتواند پاسخ دهد. یا شاید یاد نگرفته چطور همدلی را بپذیرد. یک بار دیگر میتوانی نشانش بدهی که کنارش هستی. اگر باز هم نادیده گرفت، خودت را سرزنش نکن. تو کار درست را انجام دادهای. همدلی برای آرامش خود تو هم مفید است.
همدلی یعنی خودمان را جای دیگران بگذاریم و حالشان را بفهمیم. همدلی غیر از دلسوزی ساده است؛ همدلی نیاز به گوش دادن و عمل کوچک اما واقعی دارد. در مدرسه، خانه و کوچه میتوانیم هر روز همدلی کنیم: از کمک به همکلاسی تنها گرفته تا برداشتن یک لیوان آب برای مادر. گاهی همدلی سخت است، اما ارزشش را دارد چون رابطهها را محکمتر میکند و خودمان هم از آن خوشحال میشویم.
