تحقیر: خوار کردن و کوچک شمردن

بروزرسانی شده در: 21:24 1405/03/12 مشاهده: 59 دسته بندی: کپسول آموزشی

تحقیر: خوار کردن و کوچک شمردن

رفتاری زشت که عزت و شخصیت دیگران را هدف می‌گیرد

در این مقاله می‌خوانیم که تحقیر یعنی چه، چه فرقی با انتقاد درست دارد و چگونه می‌توانیم خودمان از تحقیر کردن دیگران دوری کنیم. کلیدواژه‌های مهم: تحقیر، خوارشمردن، شخصیت، عزت نفس، رفتار درست.

تحقیر چیست و چه تفاوتی با انتقاد دارد؟

تحقیر یعنی کسی را با حرف یا رفتارمان کوچک و بی‌ارزش نشان دهیم. فرق تحقیر با انتقاد سازنده در نیت و نتیجهٔ آنهاست. در جدول زیر این تفاوت را می‌بینی:

تحقیر (خوار کردن)	انتقاد سازنده
به شخصیت فرد حمله می‌کند	به رفتار یا کار فرد توجه دارد
از کلماتی مانند «بی‌سواد»، «تنبل»، «بازنده» استفاده می‌کند	از جمله‌های «می‌توانی بهتر کنی»، «اگر دقت کنی عالی می‌شود» استفاده می‌کند
هدفش تحقیر و خرد کردن طرف مقابل است	هدفش کمک به بهتر شدن طرف مقابل است
باعث ناراحتی، خشم و کم شدن عزت نفس می‌شود	باعث یادگیری و پیشرفت می‌شود

تحقیر می‌تواند با نگاه، لحن صدا، حرکات بدن (مانند خندیدن به کسی که اشتباه کرده) یا با کلمات زشت انجام شود. گاهی حتی سکوت در برابر کسی هم می‌تواند تحقیرآمیز باشد. اما یادمان باشد که هیچ‌کس حق ندارد ما را خوار و کوچک کند و ما هم نباید دیگران را تحقیر کنیم.

نکتهعزت نفس یعنی ارزش و احترامی که برای خودمان قائلیم. تحقیر شدن عزت نفس را خرد می‌کند و باعث می‌شود فرد احساس بی‌ارزشی کند.

نمونه‌های تحقیر در مدرسه و خانه

تحقیر ممکن است در جاهایی که انتظارش را نداریم رخ بدهد. برای نمونه:

در کلاس درس: وقتی معلم جلوی همه به دانش‌آموزی بگوید «تو اصلاً به‌درد هیچ کاری نمی‌خوری» این حرف تحقیر است. اما اگر بگوید «جواب این مسئله غلط است، بیا با هم دوباره حلش کنیم» این راهنمایی درست است.
در حیاط مدرسه: دسته‌جمعی به کسی بخندند چون لباسش کهنه است یا در ورزش برنده نشده. این خندیدن، تحقیر کردن به شمار می‌رود.
در خانه: خواهر یا برادر بزرگتر به کوچکتر بگوید «تو چیزی نمی‌فهمی، برو گم شو». یا والدینی که به فرزندشان بگویند «تو مثل بقیهٔ بچه‌ها نیستی، همیشه خرابکاری می‌کنی».
در گروه دوستان: به کسی لقب مسخره بدهند مثل «گنده‌گوش» یا «کله‌گنده» و مدام او را با آن صدا کنند.

شاید خودت هم گاهی چنین رفتارهایی را دیده یا حتی انجام داده‌ای. مهم این است که یاد بگیریم این کارها چه بلایی سر دیگران می‌آورد. کسی که تحقیر می‌شود ممکن است:

از رفتن به مدرسه یا جمع‌های دوستانه بترسد.
فکر کند واقعاً بی‌ارزش است و دیگر تلاش نکند.
عصبانی شود و به فکر انتقام بیفتد.
اعتماد به نفسش را برای همیشه از دست بدهد.

مثال ملموس فرض کن در گروه ورزش مدرسه، یک نفر به دیگری بگوید «تو از همه چاق‌تری، اصلاً نمی‌توانی بدوی». این جمله هیچ فایده‌ای ندارد جز ناراحت کردن آن دانش‌آموز. اما اگر به او بگویی «بیا تمرین کن، کمک می‌کنم بهتر بدوی» این هم مهربانی است هم کمک.

چند پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ تحقیر

پرسش ۱: گاهی دوستم به شوخی حرفی می‌زند که ناراحت می‌شوم. آیا این هم تحقیر است؟
پاسخ: بستگی دارد. اگر تو ناراحت شدی و به او گفتی «از این حرفت ناراحت شدم» اما او باز هم آن را تکرار کرد، دیگر شوخی نیست و دارد تو را تحقیر می‌کند. شوخی واقعی وقتی است که هر دو طرف از آن لذت ببرند و کسی دلخور نشود.

پرسش ۲: اگر کسی مرا تحقیر کند، آیا حق دارم او را تحقیر کنم؟
پاسخ: نه. تحقیر کردن در برابر تحقیر، فقط آتش دعوا را شعله‌ورتر می‌کند. کار درست این است که با آرامش بگویی «این حرفت مرا ناراحت کرد. لطفاً این طور با من حرف نزن». اگر ادامه داد، از بزرگ‌تر یا معلم کمک بگیری.

پرسش ۳: چطور بفهمم من دارم کسی را تحقیر می‌کنم یا نه؟
پاسخ: یک راه خوب این است که خودت را جای او بگذاری. اگر دوست داشتی کسی آن حرف را به تو بزند یا نه؟ راه دیگر: ببین آیا حرفت به شخصیت طرف حمله می‌کند (مثل «تو بی‌استعدادی») یا به کارش (مثل «این نقاشی را می‌توانی بهتر بکشی»).

یادمان باشد تحقیر کردن مانند زخم زدن با چاقو است: حتی اگر بعداً عذرخواهی کنی، جای زخم می‌ماند. هرکسی را که در توانایی‌ها، ظاهر، نمره یا لباسش از دیگران متفاوت است، حق نداری کوچک بشماری. انسان‌ها همه با هم فرق دارند و همین تفاوت‌هاست که دنیا را زیبا می‌کند. اگر می‌خواهی حرف درست بزنی، همیشه پیش از صحبت از خودت بپرس: «آیا این حرف باعث می‌شود طرف مقابل احساس بهتری داشته باشد یا بدتر؟» احترام گذاشتن به دیگران، نشانهٔ بزرگواری خود توست، نه کوچکی آنها.