برداشت: آخرین مرحله از کشاورزی که محصولات آماده را از زمین یا درخت جمعآوری میکنیم
برداشت چیست و چرا آخرین مرحله مهم کشاورزی است؟
کشاورزی چهار مرحله اصلی دارد: شخم زدن، کاشت بذر، داشت و مراقبت و سرانجام برداشت. برداشت یعنی وقتی گیاه به رشد کامل رسیده و محصول آماده خوردن یا انبار کردن است، آن را از مزرعه یا درخت جدا کنیم. برای مثال، یک کشاورز پس از چند ماه آبیاری و وجین کردن علفهای هرز، سیبهای قرمز و درشت را از درخت میچیند. اگر برداشت زودتر یا دیرتر از زمان مناسب انجام شود، محصول ممکن است کیفیت خود را از دست بدهد. گاهی تأخیر در برداشت باعث میشود پرندهها یا حشرات به میوهها آسیب بزنند. به همین دلیل، آخرین مرحله خیلی حساس است.
نشانههای رسیدن محصول: چه زمانی برداشت کنیم؟
هر محصول نشانههای مخصوصی برای رسیدن دارد. گوجهفرنگی وقتی از سبز به قرمز روشن تبدیل شود، آماده چیدن است. خوشههای گندم وقتی طلایی میشوند و دانهها سفت میگردند، یعنی زمان درو رسیده است. برای هندوانه، صدای توخالی هنگام ضربه زدن نشانه شیرینی و رسیدگی کامل است. کشاورزان باتجربه با نگاه کردن به رنگ، اندازه و حتی بو متوجه میشوند که زمان برداشت فرا رسیده است. در مزرعههای بزرگ، گاهی از دستگاههایی برای اندازهگیری قند یا سفتی میوه استفاده میکنند تا مطمئن شوند همه محصول یکنواخت رسیده است.
| نام محصول | نشانه رسیدگی | فصل معمول برداشت |
|---|---|---|
| سیب | رنگ قرمز یا زرد، جدا شدن آسان از شاخه | پاییز (شهریور تا آبان) |
| گندم | خوشه زرد و خشک، دانه سخت | اواخر بهار تا اوایل تابستان |
| هویج | سر هویج از خاک بیرون زده و نارنجی پررنگ شده | پاییز و زمستان |
| برنج | خوشهها زرد و خمیده، دانه سفت | پاییز (مهر تا آذر) |
ابزارها و روشهای برداشت: از دستان خالی تا کمباین بزرگ
برداشت میتواند به دو روش اصلی انجام شود: دستی و ماشینی. در روش دستی، کشاورز با دستان خود یا با ابزارهای ساده مثل داس1، چنگک، قیچی باغبانی و کاردک محصول را جمع میکند. این روش برای باغهای کوچک و میوههای حساس مثل توتفرنگی یا انگور مناسب است. در مزرعههای بزرگ گندم و برنج، از ماشینهای بزرگ مثل کمباین2 استفاده میشود که یکباره محصول را میبرد، دانهها را از کاه جدا میکند و حتی آنها را در تانک خود ذخیره میکند. همچنین برای برداشت سیبزمینی از دستگاه سیبزمینیکن استفاده میشود که خاک را میلرزاند و غدهها را بیرون میاندازد. هر روش مزایا و معایبی دارد: روش دستی زمانبر اما با آسیب کمتر به گیاه، روش ماشینی سریع و مناسب برای زمینهای وسیع اما پرهزینه.
مثال واقعی: برداشت سیب در یک باغ خانوادگی
خانواده رضایی یک باغ کوچک سیب در حومه شهر دارند. هر سال در اوایل پاییز، وقتی سیبها به رنگ قرمز زیبا درمیآیند، کار برداشت را شروع میکنند. پدربزرگ با یک نردبان چوبی بالا میرود و با دقت هر سیب را میپیچاند تا بدون آسیب از شاخه جدا شود. مادربزرگ سیبها را در سبدهای پلاستیکی میچیند و برگهای اضافه را میگیرد. بچهها سیبهای افتاده روی زمین را جمع میکنند؛ اما مراقب هستند سیبهای کبود یا گازگرفته توسط پرندهها را جدا بگذارند. در پایان روز، آنها ۳۰۰ کیلوگرم سیب برداشت میکنند که قسمتی را تازه میخورند، قسمتی را در سردخانه ذخیره میکنند و بقیه را برای آب سیب به کارخانه میفروشند. این مثال نشان میدهد که برداشت فقط چیدن میوه نیست؛ بلکه شامل دستهبندی، بازرسی کیفیت و تصمیمگیری برای مصرف یا فروش هم میشود.
چالشهای مفهومی در برداشت محصول
گاهی طوفان، تگرگ یا سرمای زودهنگام به مزرعه آسیب میزند. کشاورز برای جلوگیری از از بین رفتن کامل محصول، مجبور است حتی میوههای نارس را بچیند. همچنین در برخی محصولات مثل موز، آنها را کمی نارس میچینند تا در مسیر حمل و نقل به بازار، در کامیون یا انبار برسند و رسیده به دست مشتری برسند.
محصول بیش از حد رسیده ممکن است نرم، ترکخورده یا گندیده شود. برای نمونه، اگر گندم دیر درو شود، خوشهها روی زمین میریزند و دانهها جوانه میزنند. در باغها، میوههای خیلی رسیده حشرات و پرندگان زیادی جذب میکنند و باد آنها را به زمین میاندازد و میشکند.
برداشت دستی آسیب کمتری به محصول میزند، اما کند و پرهزینه است. برداشت ماشینی بسیار سریع است، اما ممکن است مقداری از محصول له شود یا کبود گردد. برای محصولاتی که پوست نازکی دارند مانند هلو یا گوجه، برداشت دستی کیفیت بهتری دارد. برای گندم و برنج که نیاز به جداسازی دانه از کاه دارند، کمباین بسیار کارآمد است.
پاورقی
1 داس: ابزاری دستی با تیغه منحنی فولادی و دسته چوبی که برای درو کردن غلات و علف استفاده میشود. معادل انگلیسی آن Sickle است.
2 کمباین: ماشین کشاورزی بزرگ که همزمان محصول را میبُرَد، دانهها را از کاه جدا میکند و تمیز میکند. معادل انگلیسی آن Combine Harvester است.
همچنین واژه «برداشت» در انگلیسی Harvest نام دارد و به آخرین مرحله از چرخه تولید گیاهی گفته میشود که شامل جمعآوری قسمت خوراکی یا مفید گیاه از مزرعه یا باغ است.