یوسف اعتصامی (اعتصامالملک)؛ پدر پروین اعتصامی و بنیانگذار مجلهٔ «بهار»
۱. یوسف اعتصامی کیست؟
یوسف اعتصامی در سال 1253 خورشیدی در تبریز به دنیا آمد. او در خانوادهای اهل دانش و ادب بزرگ شد. پدرش میرزا ابراهیم خان مستوفی از افراد آگاه زمان خود بود. یوسف اعتصامی از جوانی به خواندن کتاب و نوشتن علاقه داشت. او بعدها به دلیل تواناییهایش در کارهای اداری و فرهنگی، لقب «اعتصامالملک» گرفت. این لقب مانند یک مدال افتخار بود که نشان میداد او فردی مورد احترام در دربار است. اما مهمتر از همه، یوسف اعتصامی بنیانگذار مجلهٔ «بهار» و پدر پروین اعتصامی، شاعر بزرگ ایران است. شاید برای شما هم جالب باشد که بدانید او دخترش پروین را از کودکی تشویق به شعر خواندن و سرودن میکرد. به همین دلیل است که میگوییم پروین اعتصامی مدیون پدر دانا و هنرمند خود است.
۲. مجلهٔ «بهار» و نقش یوسف اعتصامی در روزنامهنگاری
یکی از مهمترین کارهای یوسف اعتصامی، انتشار مجلهٔ «بهار» بود. این مجله در سال 1288 خورشیدی (یعنی بیش از 100 سال پیش) شروع به کار کرد. مجلهٔ «بهار» یک هفتهنامه بود، یعنی هر هفته یک شماره از آن منتشر میشد. در آن زمان روزنامه و مجله خیلی کم بود و مردم برای آگاهی از اخبار و خواندن داستانها و شعرها، مشتاقانه منتظر شمارهٔ جدید مجله میماندند. یوسف اعتصامی در این مجله مقالههای علمی، ادبی و اجتماعی مینوشت. او همچنین شعرهای شاعران بزرگ ایران را چاپ میکرد. مجلهٔ «بهار» به مردم کمک میکرد تا با مسائل روز ایران و جهان آشنا شوند. برای مثال، اگر امروز شما میخواهید بدانید در مدرسه چه خبر است، به تابلو اعلانات نگاه میکنید. مردم آن زمان نیز مجلهٔ «بهار» را مانند یک تابلو اعلانات بزرگ میخواندند تا بفهمند در کشور چه میگذرد.
۳. پدر پروین اعتصامی؛ چگونه پروین شاعر شد؟
پروین اعتصامی یکی از معروفترین شاعران زن ایران است. بسیاری از شما احتمالاً شعرهای زیبای او را در کتاب فارسی خواندهاید. اما آیا میدانید که پدرش یوسف اعتصامی نقشی بزرگ در شاعری او داشت؟ وقتی پروین کوچک بود، پدرش برای او کتاب میخواند و شعرهای حافظ، سعدی و فردوسی را با صدای بلند برایش تکرار میکرد. یوسف اعتصامی همچنین کتابخانهٔ بزرگی داشت که پر از کتابهای فارسی و عربی و فرانسوی بود. پروین از کودکی در آن کتابخانه قدم میزد و کتاب میخواند. وقتی پروین 8 ساله بود، توانست اولین شعرهای خود را به زبان فارسی و عربی بسراید. پدرش نه تنها او را تشویق کرد، بلکه شعرهایش را در مجلهٔ «بهار» چاپ میکرد تا دیگران هم آن شعرها را بخوانند. مثل این میماند که یک پدر، نقاشیهای دخترش را در یک نمایشگاه بزرگ به همه نشان دهد. به این ترتیب، پروین اعتصامی به یکی از بزرگترین شاعران ایران تبدیل شد.
۴. کارهای مهم دیگر یوسف اعتصامی (ترجمه و نویسندگی)
یوسف اعتصامی فقط نویسنده و روزنامهنگار نبود، بلکه مترجم بزرگی هم بود. او کتابهای زیادی از زبان فرانسه به فارسی ترجمه کرد. یکی از معروفترین ترجمههای او کتاب «منطق ارسطو» است. ارسطو یک فیلسوف یونان باستان بود که اندیشههایش هنوز هم در دنیا معروف است. یوسف اعتصامی این کتاب دشوار را به فارسی ساده برگرداند تا ایرانیان بتوانند آن را بخوانند. او همچنین کتاب «تعلیم و تربیت» نوشتهٔ ژان ژاک روسو، نویسندهٔ فرانسوی را ترجمه کرد. ترجمه یعنی شما یک نوشته را از زبانی به زبان دیگر برمیگردانید. مثل این که یک نامهٔ انگلیسی را به فارسی بنویسید تا دوستتان که انگلیسی بلد نیست، آن را بفهمد. یوسف اعتصامی با ترجمهٔ این کتابها، پلی میان فرهنگ ایران و اروپا ساخت.
| نام اثر | نوع اثر | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| مجلهٔ بهار | هفتهنامه | انتشار اخبار، شعر و مقاله |
| منطق ارسطو | ترجمه | کتاب فلسفی از ارسطوی یونانی |
| تعلیم و تربیت | ترجمه | اثر ژان ژاک روسو، دربارهٔ آموزش کودکان |
۵. نمونهٔ عملی: یک روز در دفتر مجلهٔ بهار
تصور کنید در سال 1290 خورشیدی، شما یک دانشآموز هستید و پدرتان شما را به دفتر مجلهٔ «بهار» برده است. دفتر مجله در یک اتاق ساده با چند میز و صندلی چوبی قرار دارد. یوسف اعتصامی پشت میز نشسته و با قلم و مرکب، مقالهای دربارهٔ اهمیت مدرسه رفتن کودکان مینویسد. روی میز او یک چراغ نفنی (چراغی که با نفت کار میکند) روشن است. او به شما لبخند میزند و یک نسخه از مجله را به شما هدیه میدهد. در آن مجله، شعر کوتاهی از دخترش پروین (که هنوز 10 سال بیشتر ندارد) چاپ شده است. این نشان میدهد که یوسف اعتصامی چقدر به کودکان و آموزش آنها اهمیت میداد.
۶. چالشهای مفهومی (پرسش و پاسخ)
پاسخ: «اعتصامالملک» یک لقب افتخاری بود که در زمان قاجار به افراد باسواد و کاردان داده میشد. یوسف اعتصامی چون در کارهای دولتی و فرهنگی مهارت داشت، این لقب را دریافت کرد. «اعتصام» یعنی محکم و استوار بودن و «الملک» یعنی کشور. پس معنای لقب او «استوارکنندهٔ کشور» است.
پاسخ: خیر. پروین اعتصامی چند خواهر و برادر داشت. اما پدرش به استعداد او در شعر بیشتر توجه کرد و او را بیشتر تشویق نمود. یوسف اعتصامی به همهٔ فرزندانش احترام میگذاشت، اما پروین به دلیل هوش و علاقهاش به شعر، از حمایت ویژهای برخوردار شد.
پاسخ: در گذشته خبری از تلویزیون، اینترنت یا گوشی موبایل نبود. مردم برای آگاهی از اخبار و خواندن داستانها و شعرها، به روزنامه و مجله نیاز داشتند. مجلهٔ «بهار» یکی از معدود نشریاتی بود که مطالب مفید و آموزنده منتشر میکرد. به همین دلیل مردم مشتاقانه آن را میخواندند و برای اطلاع از مسائل روز، به آن اعتماد داشتند.
۷. جمعبندی
۸. پاورقی
1 هفتهنامه: نشریهای که هر هفته یک بار منتشر میشود. (معادل انگلیسی: Weekly)
2 ترجمه: برگرداندن نوشته یا سخن از یک زبان به زبان دیگر. (معادل انگلیسی: Translation)
3 لقب: نام یا عنوان افتخاری که به کسی داده میشود. (معادل انگلیسی: Title or Honorific)
4 فیلسوف: فردی که دربارهٔ مسائل بنیادین مانند هستی، دانش و اخلاق اندیشه میکند. (معادل انگلیسی: Philosopher)