گیلانشاه: فرزند عنصرالمعالی کیکاووس و مخاطب اندرزهای قابوس‌نامه.

گیلانشاه؛ شاهزاده‌ای که پدرش برای او کتاب نوشت

۱. گیلانشاه کیست؟ پسر یک شاه دانشمند

تصور کن پدرت یک پادشاه باشد، اما نه یک پادشاه معمولی؛ پدری که هم فرمانرواست و هم کتاب می‌نویسد! گیلانشاه پسری بود که پدرش عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر نام داشت . پدر گیلانشاه در حدود هزار سال پیش در سرزمین طبرستان که الان به اسم مازندران می‌شناسیم، زندگی می‌کرد . کیکاووس یک شاه دانشمند بود. او فقط به فکر جنگ و حکومت نبود، بلکه عاشق دانستن و یادگرفتن بود.

کیکاووس پادشاه خیلی قدرتمندی نبود و حکومت کوچکی داشت، اما ذهن خیلی قوی و پُری داشت . او سفرهای زیادی رفته بود و چیزهای زیادی دیده بود. بنابراین تصمیم گرفت تمام تجربه‌هایش را به پسرش هدیه بدهد. این هدیه چیزی نبود جز کتاب قابوس‌نامه . نام این کتاب از پدربزرگ گیلانشاه، یعنی قابوس بن وشمگیر گرفته شده است.

۲. قابوس‌نامه؛ یک کتاب پُر از اندرزهای پدرانه

قابوس‌نامه مثل یک کتاب راهنما برای زندگی است. فرض کن یک دفترچه راهنمای بزرگ داشته باشی که به تو یاد بدهد چطور با دوستت رفتار کنی، چطور غذا بخوری، چطور درس بخوانی و حتی چطور شاد باشی. این کتاب دقیقاً همین کار را می‌کند . پدر گیلانشاه در این کتاب 44 فصل نوشته است .

در قابوس‌نامه، کیکاووس به پسرش یاد می‌دهد که در هر کاری، راه «میانه‌روی» را انتخاب کند. یعنی نه زیادی اهل خشم باشد و نه زیادی ترسو؛ نه خیلی پول جمع کند و نه همه چیز را یکجا خرج کند.

۳. درس‌هایی از قابوس‌نامه برای زندگی امروز ما

شاید فکر کنی کتابی که هزار سال پیش نوشته شده، به درد امروز ما نمی‌خورد. اما اینطور نیست! خیلی از چیزهایی که کیکاووس به پسرش یاد داده، هنوز هم مفید هستند. او درباره دوستی، مهربانی با پدر و مادر، یادگیری علم و درستکاری حرف زده است.

کیکاووس به پسرش یاد می‌داد که «زبانت را نگه دار»؛ یعنی زیادی حرف نزن و هر چیزی به ذهنت می‌رسد را به زبان نیاور . این یک نصیحت خیلی خوب برای همه ماست، مخصوصاً در مدرسه و هنگام بازی با دوستان.

۴. کاربرد عملی؛ اگر جای گیلانشاه بودیم چه می‌کردیم؟

حالا بیا یک بازی فکری کنیم. فرض کن تو جای گیلانشاه هستی. پدرت که یک پادشاه بزرگ و دانشمند است، کتابی به تو می‌دهد و می‌گوید: «این کتاب زندگی‌نامه توست. هر چه می‌خواهی در آن پیدا می‌کنی.» تو چه کار می‌کنی؟

همچنین اگر با دوستت دعوا کرده‌ای، قابوس‌نامه به تو یاد می‌دهد که اول عذرخواهی کن و گذشت داشته باش . کیکاووس می‌گوید: «بزرگی و بخشندگی در عفو و گذشت است» . پس می‌بینی که این اندرزها هنوز هم برای حل مشکلات روزمره ما کاربردی هستند.

۵. سه سوال چالشی درباره گیلانشاه و قابوس‌نامه

۶. مقایسه کتاب قابوس‌نامه با یک کتاب مدرسه امروزی

کتاب‌های مدرسه امروزی به ما ریاضی، علوم و فارسی یاد می‌دهند. اما قابوس‌نامه یک کتاب زندگی است. فرق این دو را در جدول زیر ببینیم:

پاورقی‌

¹عنصرالمعالی کیکاووس: نام کامل نویسنده کتاب قابوس‌نامه. او از شاهان خاندان آل زیار بود. معادل انگلیسی این عنوان: (Keikavus ibn Iskandar) می‌باشد.

²قابوس‌نامه: نام اصلی کتابی است که کیکاووس برای پسرش نوشت. این کتاب یک «آئینه‌ی عبرت» یا (Mirror for Princes) نام دارد ؛ یعنی کتابی که شاهان و مردم عادی می‌توانند از آن پند بگیرند.

³طبرستان: اسم قدیم منطقه مازندران امروزی در شمال ایران .

⁴گیلانشاه: فرزند کیکاووس که کتاب به او تقدیم شده است. او جانشین پدرش شد و بعد از مرگ کیکاووس به پادشاهی رسید . معادل انگلیسی این نام: (Gilanshah) می‌باشد.