تحریک به ارتکاب جرم: تشویق یا تسهیل دیگران برای انجام اعمال مجرمانه
تحریک به جرم دقیقاً یعنی چه؟
فرض کنید دوست شما قصد دارد در امتحان تقلب کند. اگر شما به او بگویید: «نگران نباش، من حواس معلم را پرت میکنم تا تو راحت سؤالها را بنویسی»، شما در حال تسهیل و کمک به ارتکاب یک عمل خلاف (تقلب) هستید. حتی اگر خودتان در نوشتن جوابها نقشی نداشته باشید. این مثال ساده، مفهوم تحریک و معاونت در جرم1 را نشان میدهد. در حقوق کیفری، شخصی که مستقیماً جرم را انجام میدهد مرتکب اصلی نامیده میشود. اما کسانی که او را وادار، ترغیب یا کمک میکنند تا آن جرم را انجام دهد، به عنوان معاون جرم یا محرک مسئول شناخته میشوند.
نکتهٔ مهم این است که برای تحقق جرم تحریک، لازم است عمل مجرمانهٔ اصلی در نهایت اتفاق بیفتد (یا حداقل شروع به اجرا شده باشد). اگر کسی دیگری را برای انجام دزدی تشویق کند، اما آن شخص اصلاً به آن محل نرود، عمل تحریک ممکن است جرم مستقل دیگری باشد، اما معاونت در آن دزدی خاص محقق نشده است.
| نوع مشارکت | تعریف به زبان ساده | مثال ملموس |
|---|---|---|
| تحریک (ترغیب) | وادار کردن یا ایجاد انگیزهٔ قوی در دیگری برای انجام جرم، مثلاً با وعده، تطمیع، تهدید یا تحریک احساسات. | دانشآموزی که به دیگری میگوید: «اگر فلان دانشآموز را کتک نزنی، ترسو خطابت میکنم!» |
| توافق و همدستی | قرار گذاشتن با دیگری برای انجام یک کار خلاف، حتی اگر هر کس بخشی از کار را انجام دهد. | دو همکلاسی توافق میکنند که یکی مواظب باشد و دیگری از کیف معلم پول بردارد. |
| تسهیل و ارائهٔ وسایل | فراهم کردن ابزار، اطلاعات یا موقعیتی که انجام جرم را ممکن یا آسانتر میکند. | قرض دادن یک فلشدرایو به کسی که میداند میخواهد بهطور غیرمجاز پروژههای دیگران را کپی کند. |
| تشویق حین اجرا | تقویت روحیهٔ مرتکب اصلی هنگام انجام جرم، به گونهای که او را به ادامهٔ کار مصممتر کند. | در حین یک درگیری فیزیکی، شخصی از بیرون فریاد بزند: «محکمتر بزن! حقش بود!» |
تحریک در دنیای مجازی: یک مثال امروزی
فضای مجازی بستر جدیدی برای تحریک به جرم فراهم کرده است. فرض کنید در یک گروه شبکه اجتماعی، فردی پیامی میفرستد و میگوید: «فردا فلان فروشگاه حراج بزرگ دارد، اگر همزمان برویم و هجوم ببریم، میتوانیم چیزهایی را بدزدیم». حتی اگر این شخص خودش در روز موعود به فروشگاه نرود، اما دیگران به تحریک او دست به دزدی بزنند، او به عنوان محرک شناخته میشود. ارائهٔ آدرس یک سایت برای هک2 کردن دیگران یا تشویق به انتشار تصاویر شخصی افراد بدون رضایت آنها (یعنی انتشار غیرمجاز) نیز از مصادیق تحریک در فضای مجازی است.
پیامدهای قانونی: چه مجازاتی در انتظار محرک است؟
قانون معمولاً مجازات معاون جرم (از جمله محرک) را متناسب با مجازات مرتکب اصلی در نظر میگیرد، اما اغلب آن را کمی خفیفتر میکند. برای مثال، اگر مجازات دزدی چیزی به ارزش 2,000,000 تومان، حبس باشد، کسی که فقط نقشهٔ دزدی را کشیده یا ماشین را برای فرار فراهم کرده، نیز مجازات میشود، اما ممکن است مدت حبس او کمتر باشد. این رابطه را میتوان به شکل سادهای نشان داد:
$مجازات\ معاون \propto مجازات\ مرتکب\ اصلی$
یعنی مجازات معاون، متناسب با مجازات مرتکب اصلی است. گاهی اوقات، نقش محرک آنقدر پررنگ است که مجازات او با مجازات فاعل اصلی برابر میشود، مانند کسی که یک فرد زیر 18 سال را وادار به انجام جرم سنگینی میکند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1 معاونت در جرم (Complicity in Crime): مشارکت در ارتکاب یک جرم، بدون اینکه مباشر اصلی آن باشید. شامل تحریک، توافق، تسهیل و … میشود.
2 هک (Hack): نفوذ غیرمجاز به یک سیستم رایانهای یا شبکه.
3 جرم تبعی (Ancillary Offence): جرمی که وقوع یا صحت آن وابسته به وقوع جرم دیگری (جرم اصلی) است. مانند معاونت یا تحریک.
