حمایت از مخاطبان آسیبپذیر: توجه ویژه رسانه به کودکان و گروههای حساس
چرا بعضی مخاطبان نیازمند حمایت ویژهاند؟
گروههای حساس؛ از کودک کنجکاو تا سالمند تنها
همه ما به یک شکل از رسانه تأثیر نمیپذیریم. سن، تجربه زندگی و شرایط روانی، عواملی هستند که برخی را در برابر پیامهای رسانهای آسیبپذیرتر میکنند. درک این گروهها اولین گام برای حمایت از آنهاست.
| گروه حساس | دامنه سنی (تقریبی) | ویژگیها و دلایل آسیبپذیری | مثال از تأثیر محتوای نامناسب |
|---|---|---|---|
| کودکان | 2-12 سال | کنجکاوی بالا، ناتوانی در تشخیص واقعیت از خیال، شکلگیری شخصیت و ارزشها | تقلید رفتارهای پرخطر دیده شده در کارتون، ایجاد ترسهای غیرواقعی |
| نوجوانان | 13-18 سال | جستجوی هویت، حساسیت به تأیید همسالان، تصمیمگیری هیجانی | احساس ناکافی بودن در مقایسه با استانداردهای غیرواقعی شبکههای اجتماعی |
| افراد دارای معلولیت ذهنی | همه سنین | محدودیت در درک مفاهیم انتزاعی، تحلیل پیامدها و محتوای طنز یا کنایه | درک نادرست از یک دستورالعلام ایمنی به عنوان یک تهدید |
| سالمندان | 65 سال به بالا | احساس تنهایی، اعتماد سریع به منابع آشنا، دشواری در تشخیص اخبار جعلی2 | قربانی کلاهبرداریهای اینترنتی پس از دیدن یک تبلیغ درمان معجزهآسا |
چگونه رسانه میتواند از کودکان محافظت کند؟ (راهکارهای عملی)
فرض کنید شما مسئول یک شبکه تلویزیونی یا یک صفحه پرمخاطب اینستاگرام هستید. برای تولید محتوای ایمن برای کودکان، این مراحل را میتوانید دنبال کنید:
۱. ردهبندی سنی واضح: مثل برچسب روی دیویدی بازیها. باید به سادگی مشخص باشد این برنامه برای چه سنی مناسب است. +۳+۷+۱۲
۲. زبان ساده و شفاف: پرهیز از کنایه، طعنه و مفاهیم پیچیده. مثلاً در یک برنامه علمی کودکان، به جای توضیح فرمول پیچیده فتوسنتز، میگوییم: «گیاهان با کمک نور خورشید، آب و هوا، غذاسازی میکنند».
۳. حضور مشاور کودک: داشتن یک روانشناس کودک در تیم تولید، مانند داشتن یک نقشه راه است. او بررسی میکند صحنهای ترسناک نیست یا پیام پنهان منفی ندارد.
۴. محدود کردن تبلیغات تجاری: تبلیغات زیاد برای خوراکیهای ناسالم یا اسباببازیهای گرانقیمت، میتواند باعث ایجاد احساس کمبود یا فشار بر والدین شود.
مثال عینی: مقایسه دو برنامه تلویزیونی
بیایید دو برنامه محبوب را با هم مقایسه کنیم تا ببینیم کدام یک اصول حمایت از کودک را بهتر رعایت کرده است:
| ویژگی | برنامه الف: کارتون ماجراجویی | برنامه ب: مسابقه خانوادگی |
|---|---|---|
| رده سنی درج شده | +7 (واضح در ابتدای برنامه) | ندارد (مخاطب عمومی) |
| میزان خشونت کلامی/فیزیکی | کم (تنها برای شوخیهای سبک) | متوسط (رقابت شدید، تمسخر بازندگان) |
| پیام اصلی | همکاری و دوستی | برنده شدن به هر قیمت |
| تعداد تبلیغات در هر ساعت | 3 دقیقه | 10 دقیقه |
| وضعیت از نظر حمایت از کودک | مناسب | نیاز به نظارت والدین |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. این قفلها فقط یک ابزار کمکی هستند. مهمترین کار، صحبت کردن با کودک است. باید به او توضیح دهید چرا بعضی برنامهها برایش مناسب نیستند و در عین حال، محتوای جذاب و سالم جایگزین به او معرفی کنید.
پاسخ: نه لزوماً، اما باید با فیلتر و توضیح همراه باشد. بهتر است اخبار مختص کودکان تولید شود که در آن بر راهحلها، کمکرسانی و امیدواری تأکید شود، نه فقط نمایش صحنههای دلخراش. مثلاً به جای نشان دادن ویرانی، روی تلاش نیروهای امدادی تمرکز کنند.
پاسخ: با تولید محتوای آموزشی ساده. مثلاً یک بخش کوتاه در پایان خبر سراسی میتواند سه نکته برای تشخیص خبر جعلی آموزش دهد: ۱. منبع خبر را بررسی کن. ۲. آیا سایر رسانههای معتبر هم آن را نقل کردهاند؟ ۳. آیا احساسات تو را خیلی شدید تحریک میکند؟ (اخبار جعلی اغلب چنین هدفی دارند).
پاورقی
1کودکان (Children): به افراد در دوره سنی قبل از بلوغ گفته میشود که معمولاً از نظر روانشناختی، قابلیت درک کامل پیامدهای پیچیده را ندارند.
2اخبار جعلی (Fake News): اطلاعات نادرست یا گمراهکنندهای که به عمد، معمولاً برای کسب منافع مالی یا سیاسی، در قالب خبر ارائه میشود.
