گزینه 1: “بدان که قرآن مانند است به بهشت جاودان.”

تحلیل: فعل “مانند است” به تنهایی و بدون حرف اضافه “به” یا “مانندِ” قبل از آن، کمی غیرمعمول است. معمولاً گفته می‌شود: “قرآن مانند بهشت جاودان است.” “قرآن مانندِ بهشت جاودان است.” “قرآن به مانند بهشت جاودان است.” نتیجه: این جمله از نظر ساختاری کمی قدیمی یا سبکی خاص دارد و کاملاً “عادی” به نظر نمی‌رسد.

گزینه 2: “در بهشت انهار و اشجار است و در قرآن اخبار و اعتبار.”

تحلیل: این جمله از دو بخش تشکیل شده که با حرف ربط “و” به هم وصل شده‌اند. بخش اول: “در بهشت انهار و اشجار است.” – ساختار “در + مکان + [موجودات] + است” کاملاً رایج و عادی است. (مثال: در باغ گل‌هاست). بخش دوم: “در قرآن اخبار و اعتبار.” – این بخش نیز کوتاه شده جمله “در قرآن اخبار و اعتبار [وجود دارد/هست]” است که در زبان فارسی رایج است. نتیجه: این جمله از نظر معنایی و دستوری کاملاً روان، واضح و مطابق با شیوه عادی بیان در زبان فارسی است.

گزینه 3: “زینت بهشت، ناتمام است بی‌جمال و کمال قرآن.”

تحلیل: “زینت بهشت، ناتمام است” – این بخش صحیح است. “بی‌جمال و کمال قرآن” – استفاده از “بی” به همراه دو اسم که به حرف “و” عطف شده‌اند، کمی سنگین و غیرعادی است. معمولاً گفته می‌شود: “بدون جمال و کمال قرآن” “اگر جمال و کمال قرآن نباشد” “زینت بهشت بدون جمال و کمال قرآن ناتمام است.” نتیجه: این جمله نیز ساختار کاملاً عادی ندارد و کمی ادبی یا قدیمی به نظر می‌رسد.

گزینه 4: “و مثل قرآن مثل آب‌روان است.”

تحلیل: همانطور که قبلاً بحث شد، تکرار “مثل” در این جمله (“مثل … مثل …”) باعث غیرعادی شدن ساختار آن می‌شود. در نگارش و گفتار عادی، این تکرار اجتناب می‌شود. شکل عادی‌تر: “قرآن مانند آب روان است.” یا “قرآن مثل آب روان است.” نتیجه: این جمله به دلیل تکرار “مثل” از شیوه عادی بیان فاصله دارد.

جمع‌بندی نهایی:

با مقایسه دقیق، گزینه 2 تنها جمله‌ای است که ساختار کاملاً روان، منطقی و مطابق با شیوه‌ی عادی و امروزی بیان در زبان فارسی را دارد. گزینه‌های دیگر هرچند ممکن است در متون ادبی یا کهن دیده شوند، اما به عنوان “شیوه عادی” محسوب نمی‌شوند.