بیایید چهار گزینه را از نظر داشتن یا نداشتن تشبیه بررسی کنیم:

1) تا کی آخر چو بنفشه سر غفلت در پیش

واژهٔ چو بنفشه (مثل بنفشه) = تشبیه صریح

انسان به گل بنفشه تشبیه شده که سرش پایین است.

تشبیه دارد.

2) فهم عاجز شود از حقه‌ی یاقوت انار

ترکیب حقه‌ی یاقوت انار: دانه‌های انار به یاقوت درون جعبه‌ای تشبیه شده‌اند.

تشبیه ضمنی یا اضافی دارد.

تشبیه دارد.

3) سعدیا راست‌روان گوی سعادت بردند

عبارت گوی سعادت:

برخی می‌گویند تشبیه است (سعادت مانند گویی‌ست که باید به دست آورد).

اما در ادبیات فارسی، «گوی سعادت» اغلب کنایه از موفقیت است.

چون گوی بردن در مسابقات چوگان به معنای پیروزی بوده، این جمله کنایه دارد، نه تشبیه.

تشبیه ندارد.

4) تا در بستان معرفت حق‌تعالی تماشا کنی

«بستان معرفت» = استعاره مکنیه (تشبیه پنهان: معرفت مانند یک باغ فرض شده)

از نظر بلاغی این هم می‌تواند نوعی تشبیه پنهان باشد.

پس در معنای عمیق‌تر، تشبیه دارد.

نتیجه نهایی:

تنها گزینه‌ای که تشبیه ندارد و به‌جای آن کنایه دارد،
گزینه 3 است:
«سعدیا راست‌روان گوی سعادت بردند» – کنایه از پیروزی، بدون تشبیه مستقیم یا استعاری.

پاسخ صحیح: گزینه 3.