اینترنت انسان و اینترنت دیجیتال: ارتباط مستقیم انسان با ماشین و تولید و تبادل داده‌های دیجیتال برای استفاده‌های بعدی

اینترنت انسان و اینترنت دیجیتال: گفت‌وگوی آرام ما با ماشین‌ها

اینترنت انسان چیست؟ از ایده تا واقعیت

فرض کن یک روز صبح، ساعت هوشمندت ضربان قلبت را ثبت کند، میزان قدم‌هایت را بشمارد و حتی کیفیت خوابت را تحلیل کند. سپس این اطلاعات به گوشی‌ات منتقل شود و یک برنامه ورزشی سفارشی برایت پیشنهاد دهد. این دقیقاً یک نمونه ساده از اینترنت انسان¹ است. در این مفهوم، بدن و مغز انسان به منبعی از داده تبدیل می‌شوند که می‌تواند به شبکه‌های دیجیتال متصل شود. هدف اصلی، جمع‌آوری اطلاعات از وضعیت جسمی، احساسات و حتی افکار انسان (البته با رضایت خودش) برای بهبود کیفیت زندگی است.

اینترنت انسان را می‌توان مکملی برای اینترنت دیجیتال دانست. اینترنت دیجیتال همان شبکه عظیم کامپیوترها، سرورها و تلفن‌های همراه است که اطلاعاتی مثل متن، عکس و ویدیو را جابه‌جا می‌کند. اما اینترنت انسان، داده‌ها را مستقیماً از منبع اصلی، یعنی خود انسان می‌گیرد. برای درک بهتر، این دو را در یک جدول ساده مقایسه می‌کنیم:

سفر یک داده: از حسگرهای بدن تا ذخیره در فضای ابری

حالا ببینیم این ارتباط مستقیم چگونه رخ می‌دهد و داده‌ها چه مسیری را طی می‌کنند. این فرآیند را می‌توان در چند گام ساده توضیح داد:

گام اول: حس‌کردن (Sensing)
دستگاه‌هایی مثل ساعت‌های هوشمند، مجهز به حسگرهای ریز و پیشرفته‌ای هستند. این حسگرها می‌توانند تغییرات فیزیکی را اندازه‌گیری کنند. مثلاً یک شتاب‌سنج حرکت دست تو را هنگام راه رفتن حس می‌کند و یک اپتیکال پالس سنسور با نور سبز، جریان خون در مچ دست و در نتیجه ضربان قلبت را اندازه می‌گیرد.

گام دوم: تبدیل به داده دیجیتال (Digitization)
اطلاعات فیزیکی (مثل تعداد ضربان قلب) به زبان صفر و یک (دیجیتال) تبدیل می‌شوند. اینجاست که اینترنت انسان به اینترنت دیجیتال می‌پیوندد. داده‌ها حالا به شکل اعدادی هستند که کامپیوترها می‌فهمند. می‌توان این تبدیل را به یک معادله ساده تشبیه کرد:

گام سوم: انتقال و ذخیره (Transmission & Storage)
داده دیجیتال شده از طریق بلوتوث به گوشی تو و سپس از طریق اینترنت (وای‌فای یا دیتای موبایل) به یک سرور بزرگ در فضای ابری³ فرستاده می‌شود. این سرور مانند یک بانک اطلاعاتی عظیم عمل می‌کند و داده‌ها را برای استفاده‌های بعدی ذخیره می‌کند.

گام چهارم: پردازش و بازخورد (Processing & Feedback)
در فضای ابری، نرم‌افزارهای هوشمند (هوش مصنوعی⁴) داده‌های تو را تحلیل می‌کنند. مثلاً اگر برنامه ببیند در یک هفته گذشته، میانگین قدم‌های روزانه‌ات کمتر از ۱۰۰۰۰ قدم بوده، ممکن است یک یادآوری یا یک چالش جدید برای تو بفرستد. این چرخه به طور مداوم تکرار می‌شود.

کاربردهای شگفت‌انگیز در زندگی روزمره

شاید فکر کنی این مفاهیم فقط مربوط به آینده است، اما کاربردهای آن همین الان هم در اطراف ما وجود دارد. بیا چند مثال واقعی را با هم مرور کنیم:

۱. سلامت و تندرستی شخصی: بسیاری از افراد از ردیاب‌های تناسب اندام استفاده می‌کنند. این دستگاه‌ها نه تنها فعالیت را ثبت می‌کنند، بلکه با تحلیل داده‌های خواب، به کاربر پیشنهاد می‌دهند زودتر بخوابد تا کیفیت خوابش بهتر شود. در سطح پیشرفته‌تر، برخی دستگاه‌ها می‌توانند سطح قند خون یا فشار خون را هم پایش کنند و در صورت مشاهده مورد غیرعادی، به فرد و حتی پزشکش هشدار دهند.

۲. آموزش و یادگیری: تصور کن یک هدست واقعیت مجازی داشته باشی که هنگام درس خواندن، امواج مغزت را بررسی کند. اگر حس کند تمرکزت کم شده، ممکن است محیط مطالعه را تغییر دهد یا یک استراحت کوتاه پیشنهاد دهد. این یعنی سیستم آموزشی با توجه به وضعیت ذهنی دانش‌آموز، خود را تنظیم می‌کند.

۳. کمک به افراد دارای معلولیت: یکی از هیجان‌انگیزترین کاربردهاست. امروزه فناوری‌هایی ساخته شده که افراد می‌توانند تنها با فکر کردن، نشانگر ماوس را روی صفحه حرکت دهند یا یک دست رباتیک را کنترل کنند. این فناوری با خوانش سیگنال‌های مغزی (الکتروانسفالوگرافی یا EEG) کار می‌کند و دریچه‌ای جدید به سوی استقلال بیشتر این افراد گشوده است.

چالش‌ها و مرزهای اخلاقی مهم

همه این فناوری‌ها در کنار فواید شگفت‌انگیز، چالش‌های بزرگی هم به همراه دارند. مهم‌ترین این چالش‌ها مربوط به حریم خصوصی و امنیت داده‌های شخصی است. وقتی اطلاعات حساسی مانند الگوی خواب، محل رفت و آمد، یا حتی داده‌های فیزیولوژیکی ما دائماً در حال جمع‌آوری و ذخیره شدن است، سوالات مهمی مطرح می‌شود:

• این داده‌ها کجا ذخیره می‌شوند؟
• چه کسانی به آن‌ها دسترسی دارند؟
• آیا ممکن است از این اطلاعات علیه خودمان استفاده شود؟ (مثلاً برای افزایش قیمت بیمه سلامت!)

مسئله دیگر، وابستگی بیش از حد به ماشین و کاهش مهارت‌های طبیعی انسان است. اگر همیشه یک دستگاه به ما بگوید چه وقت بخوابیم یا چه بخوریم، ممکن است به تدریگ توانایی شنیدن صدای بدن خودمان را از دست بدهیم. همچنین، شکاف دیجیتالی بین افرادی که به این فناوری‌ها دسترسی دارند و آن‌ها که ندارند، می‌تواند عمیق‌تر شود.

پرسش‌های مهم و باورهای نادرست

پاورقی

¹ اینترنت انسان (Human Internet / Internet of Humans): شبکه‌ای مفهومی که در آن داده‌ها مستقیماً از بدن و وضعیت بیولوژیک انسان جمع‌آوری و منتقل می‌شود.
² بیومتریک (Biometrics): ویژگی‌های فیزیکی یا رفتاری منحصر به فرد افراد که برای شناسایی و احراز هویت استفاده می‌شود؛ مانند اثر انگشت، الگوی صورت یا صدا.
³ فضای ابری (Cloud): شبکه‌ای از سرورهای راه‌دوری که از طریق اینترنت در دسترس هستند و برای ذخیره‌سازی و پردازش داده به جای کامپیوتر شخصی استفاده می‌شوند.
⁴ هوش مصنوعی (Artificial Intelligence - AI): شاخه‌ای از علوم کامپیوتر که به ساخت ماشین‌ها و نرم‌افزارهای دارای توانایی یادگیری و انجام وظایفی که نیازمند هوش انسانی است، می‌پردازد.