مراحل تشکیل تیم: سفر از افراد تنها به گروهی قدرتمند
پنج مرحله کلیدی در سفر یک تیم
یک روانشناس به نام بروس تاکمن[1] مدلی معروف برای مراحل رشد تیم ارائه کرد. این مدل که به «فرمینگ-استورمینگ-نورمینگ-پرافورمینگ-ادجورنینگ»[2] معروف است، مسیری را که تقریباً هر تیمی طی میکند، نشان میدهد. درک این مراحل به شما کمک میکند بدانید رفتارهای فعلی تیم شما طبیعی است و برای مرحله بعد آماده شوید.
| مرحله | ویژگیهای کلیدی | نقش رهبر/سرگروه | مثال در تیم مدرسهای |
|---|---|---|---|
| ۱. شکلگیری (فرمینگ) | احتیاط، هیجان اولیه، وابستگی به رهبر، سردرگمی درباره هدف. | هدایت قوی، روشنسازی هدف و قوانین. | اولین جلسه تیم رباتیک؛ همه ساکتند و معلم راهنما همه چیز را توضیح میدهد. |
| ۲. درگیری (استورمینگ) | برخورد عقاید، تعارض بر سر نقشها و روشها، احساس ناامیدی. | مدیریت تعارض، گوش دادن فعال، تشویق به مشارکت. | اعضای تیم نمایش مدرسه بر سر انتخاب موضوع یا نقش اصلی با هم بحث میکنند. |
| ۳. هنجارسازی (نورمینگ) | ایجاد قوانین مشترک، افزایش همکاری، احساس تعلق و اعتماد. | تفویض اختیار، تشویق تصمیمگیری گروهی. | تیم فوتبال بعد از چند بازی، سبک بازی هماهنگتری پیدا میکند و حرف هم را میفهمند. |
| ۴. عملکرد عالی (پرافورمینگ) | تمرکز بر هدف، عملکرد مؤثر و خودکار، ارتباطات روان، نوآوری. | حذف موانع، قدردانی، تمرکز بر راهبرد. | تیم پژوهشدانشآموزی به خوبی کارها را تقسیم کرده و بدون دخالت معلم، گزارش نهایی را آماده میکند. |
| ۵. انحلال (ادجورنینگ) | پایان مأموریت، ارزیابی نتایج، احساس غرور یا اندوه. | قدردانی رسمی، برگزاری مراسم پایان، کمک به عبور از این مرحله. | پایان سال تحصیلی و منحل شدن تیم والیبال مدرسه پس از کسب مقام. |
گامهای عملی برای تشکیل تیم در مدرسه یا زندگی
حالا بیایید این مراحل کلی را به اقدامات عملی برای دانشآموزان تبدیل کنیم. فرض کنید میخواهید یک تیم برای مسابقه علمی یا اجرای یک نمایشنامه تشکیل دهید.
گام اول: تعیین هدف واضح (پیش از شکلگیری)
هدف باید روشن، قابل اندازهگیری و الهامبخش باشد. به جای «پروژه خوبی داشته باشیم» بگویید: «ساخت ماکت یک نیروگاه خورشیدی که در مسابقه منطقهای رتبه زیر ۳ کسب کند». این هدف مثل قطبنما عمل میکند.
گام دوم: انتخاب اعضا بر اساس مهارت و تعهد (شکلگیری)
به دنبال تکروها نباشید. به دنبال افرادی با مهارتهای مکمل باشید: یک ایدهپرداز، یک نفر منظم برای تحقیق، یک نفر با دستان هنرمند برای ساخت ماکت. تنوع مهم است. میتوانید علاقهمندی اولیه را با فرم سادهای مثل زیر بسنجید:
| نام داوطلب | مهارت اصلی | ساعت در هفته | وضعیت |
|---|---|---|---|
| سارا | طراحی و نقاشی | 5 | تأیید شده |
| علی | تحقیق و نوشتن | 3 | تأیید شده |
| رضا | نامشخص | 1 | نیاز به گفتگو |
گام سوم: تعریف نقشها و قوانین بازی (عبور از درگیری به سمت هنجارسازی)
در جلسه اول، همه با هم قوانین تیمی بنویسید: زمان جلسات، نحوه تصمیمگیری (مثلاً رأی اکثریت)، احترام به نظرات دیگران. سپس نقش هرکس را با وظایفش مشخص کنید. این کار از بسیاری از درگیریها جلوگیری میکند.
از تئوری تا عمل: داستان تیم «کاوشگران جوان»
برای درک بهتر، داستان یک تیم دانشآموزی به نام «کاوشگران جوان» را دنبال میکنیم که قصد داشتند درباره کیفیت آب رودخانه شهر تحقیق کنند.
هفتههای ۱-۲ (شکلگیری و درگیری): در جلسه اول همه موافق بودند. اما وقتی نوبت به روش تحقیق رسید، دو نفر اصرار بر نمونهبرداری مستقیم داشتند و دو نفر دیگر استفاده از دادههای موجود را پیشنهاد میدادند. جلسه به مشاجره کشید. سرگروه (لیلا) به جای تصمیم فوری، از همه خواست مزایا و معایب هر روش را روی تابلو بنویسند.
هفتههای ۳-۴ (هنجارسازی): پس از بحث، به یک راهحل ترکیبی رسیدند: از دادههای موجود استفاده کنند و برای تأیید، دو نمونه ساده بگیرند. آنها یک «قانون 5 دقیقهای» گذاشتند: هرکس هنگام ایده دادن، حداکثر 5 دقیقه وقت دارد و دیگران باید بدون قطع کردن گوش دهند. این قانون جدید، احساس عدالت و نظم ایجاد کرد.
هفتههای ۵-۸ (عملکرد عالی): حالا تیم مانند یک دستگاه روان کار میکرد. وقتی یکی بیمار میشد، دیگری کارش را بدون درخواست انجام میداد. آنها حتی ایده خلاقانهای برای نمایش نتایج با یک نمودار تعاملی ارائه دادند. اعتماد $T_r$ به بالاترین حد رسیده بود.
هفته نهم (انحلال): پس از ارائه موفق پروژه، معلم از آنها تقدیر کرد. آنها عکس گروهی گرفتند و هرکس در یک برگه، تجربه و تشکر خود از دیگران را نوشت. این پایان خوب، خاطره مثبتی برای همکاریهای آینده ساخت.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: لزوماً خیر. دوستی میتواند در ابتدا همکاری را آسان کند، اما ممکن است باعث شود قوانین سختگیرانه وضع نکنید یا در مرحله درگیری، نتوانید به دلیل حفظ دوستی، مشکل را بهطور شفاف حل کنید. بهترین تیم ترکیبی از صمیمیت و حرفهایگری است.
پاسخ: اول با او به صورت خصوصی صحبت کنید. شاید مشکل شخصی یا عدم درک وظایف است. اگر ادامه داد، در جلسه تیم با رعایت احترام، قوانین و تعهدات اولیه را مرور کنید. در نهایت، اگر بهبودی حاصل نشد، میتوان با مشورت راهنما (مثلاً معلم)، آن عضو را از تیم خارج کرد. حفظ انصاف برای کل تیم مهم است.
پاسخ: به حال و هوای جلسات دقت کنید. اگر سکوت و احتیاط حاکم است، در شکلگیری هستید. اگر بحثهای داغ دارید، در درگیری به سر میبرید. اگر کارها روان پیش میرود و همه احساس راحتی میکنند، احتمالاً به هنجارسازی یا عملکرد عالی رسیدهاید.
پاورقی
[1]بروس تاکمن (Bruce Tuckman): روانشناس آمریکایی که مدل مراحل توسعه گروه (Forming, Storming, Norming, Performing) را در سال ۱۹۶۵ ارائه کرد و بعداً مرحله Adjourning را نیز به آن افزود.
[2]فرمینگ-استورمینگ-نورمینگ-پرافورمینگ-ادجورنینگ (Forming-Storming-Norming-Performing-Adjourning): این پنج مرحله توسعه تیم در مدل تاکمن هستند. معادل فارسی آنها به ترتیب: شکلگیری، درگیری (توفان فکری)، هنجارسازی، عملکرد عالی و انحلال است.
