برای پاسخ به این سوال، ابیات را با دقت بیشتری بررسی میکنیم تا مشخص شود کدام یک به طور قطع فاقد آرایه «لف و نشر» است:
بیت 1: «به لطف خال و خط عارفان ربودی دل / لطیفههای عجب زیر دام و دانهٔ توست»
در اینجا، «خال» و «خط» (مقدم) با «دام» و «دانه» (موخر) تطابق دارند. خال میتواند مانند دام باشد و خط مانند دانه. این یک نمونه از «لف و نشر نامرتب» است.
بیت 2: «یار من باش که زیب فلک و زینب دهر / از مه روی تو و اشک چو پروین من است»
در این بیت، «مه روی تو» (مقدم) با «زیب فلک» (موخر) و «اشک چو پروین» (مقدم) با «زینب دهر» (موخر) مطابقت دارند. این نیز نمونهای از «لف و نشر نامرتب» است.
بیت 3: «از عفو و خشم تو دو نمونه است، روز و شب / وز مهر و کین تو دو نمونه است، شهد و سم»
این بیت به وضوح آرایه «لف و نشر مرتب» را دارد. «عفو» و «مهر» (مقدم) با «روز» و «شهد» (موخر) و «خشم» و «کین» (مقدم) با «شب» و «سم» (موخر) تطابق دارند. این بیت همچنین به عنوان نمونهای در کتاب «فنون» ذکر شده است.
بیت 4: «جهان فانی و باقی، فدای شاهد و ساقی / که سلطانی عالم را طفیل عشق میبینم»
در این بیت، واژگان «فانی» و «باقی» (مقدم) و «شاهد» و «ساقی» (موخر) ذکر شدهاند. با این حال، ارتباط معنایی واضح و مستقیمی بین این دو دسته برای تشکیل آرایه «لف و نشر» وجود ندارد. «فانی» و «باقی» صفاتی برای جهان هستند، در حالی که «شاهد» و «ساقی» عناصری در صحنهٔ بزم و عشق هستند. تطابق مستقیمی مانند بیتهای قبل دیده نمیشود که بتوان به طور قطع گفت «لف و نشر» وجود دارد.
نتیجهگیری:
با توجه به تحلیل فوق، بیت 4 به طور قطع و بدون نیاز به تفسیرهای دور از ذهن، فاقد آرایه ادبی «لف و نشر» است، زیرا تطابق معنایی روشنی بین مقدم و موخر آن وجود ندارد.
بنابراین، پاسخ صحیح گزینه 4 است.