درسنامه آموزشی کارگاه کارآفرینی و تولید کلاس دهم
بخش 5: هدف گذاری و تصمیم گیری
هدف گذاری
یکی از مهمترین عوامل در موفقیت افراد، تدوین و مشخص کردن دقیق اهداف است. هدفگذاری مهمترین عامل حرکت و خلق آینده است، زیرا مقصد و مسیر را روشن میکند. هدفگذاری به مثابۀ ترسیم جادهای برای آینده است. تلاشی ارزشمند است که معطوف به هدف باشد. یکی از آسیبها و موانع بسیار مهم در مسیر موفقیت و کامیابی افراد، تعیین نکردن اهداف درست برای آینده است.
افرادِ دارای اهداف مشخص، برای رسیدن به آن اهداف، برنامهریزی مشخص و دقیق دارند و مصمم هستند که با تلاش، سخت کوشی فراوان، مقاومت و صبر در برابر مشکلات، به موفقیت دست یابند.
ویژگیهای هدف گذاری مؤثر:
اهداف تعیین شده در بازۀ زمانی مختلف باید ویژگیهایی را داشته باشند. مهم ترین این ویژگیها عبارتند از:
1- مشخص و روشن: اهداف باید به درستی، شفاف و بدون ابهام تعریف شده باشند و به چهار سؤالِ چه زمانی، در چه مکانی، چه چیزی و توسط چه کسی پاسخ داده شود.
2- قابل اندازهگیری: اهداف قابل سنجش باشند، ویژگیهای هدفی که تعیین کردهاید و چگونگی دستیابی به اهدافتان مشخص شود.
3- قابل دستیابی: اهداف دستیافتنی باشند، با توجه به محدودیتهایی که با آن روبهرو هستید آیا رسیدن به هدف امکانپذیر است؟
4- واقع بینانه: اهداف واقع بینانه باشند، هدف باید مناسب و متناسب با توانمندیهایتان باشد. برای فهمیدن، سؤالات زیر را بپرسید.
- آیا چیزی مشابه آن هدفها را در گذشته انجام دادهاید؟
- چه شرایطی برای انجام این هدفها وجود دارند؟
5- به موقع و دارای زمان مشخص: اهداف را بتوان پیگیری کرد و قابلیت زمانبندی داشته باشند. باید برای هدف محدودیت زمانی تعیین کنید. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که هدفی را مشخص، امّا آن را شروع نشده یا بی نتیجه رها کردهاید. لذا سعی کنید به محدودیتها توجه داشته باشید.
علاوه بر ویژگیهای بالا، اهداف باید جذابیت داشته باشند. اهدافی اخذ یا طراحی کنید که مشکلی از جامعه را حل کند و جنبۀ نوآورانه و رقابتی داشته باشند و به تلاش، پشتکار و صرف وقت برای آنها بیرزد.
فعالیت (صفحه 18 کتاب درسی)
هدف گذاری با یک کار عملی: یک شرکت کوچک میخواهد فعالیت خود را از طریق طراحی و عرضۀ یک محصول و خدمت جدید به بازار گسترش دهد. در تیم خود با توجه به ویژگیهای پنج گانه هدفگذاری مؤثر، اهداف این شرکت را در جدول 2- 5 بنویسید.
| ردیف | ویژگی اهداف | شرح اهداف |
|---|---|---|
| 1 | مشخص و روشن | |
| 2 | قابل اندازه گیری | |
| 3 | قابل دستیابی | |
| 4 | واقع بینانه | |
| 5 | به موقع و دارای زمان مشخص |
مهارت در هدفگذاری: هدف خود را از انتخاب رشتۀ تحصیلی، با توجه ویژگیهای پنج گانۀ هدفگذاری مؤثر، تعیین کنید و آن را در جدول 3- 5- بنویسید.
| ردیف | ویژگی اهداف | شرح اهداف |
|---|---|---|
| 1 | مشخص و روشن | |
| 2 | قابل اندازهگیری | |
| 3 | قابل دستیابی | |
| 4 | واقع بینانه | |
| 5 | به موقع و دارای زمان مشخص |
تصمیمگیری
شما در دورانی هستید که تصمیمات مهمی باید بگیرید تا شما را در مسیر موفقیت هدایت کند. در این دوران مهمترین تصمیمات شما شامل انتخاب رشتۀ تحصیلی در رشته مورد علاقه، انتخاب صحیح مسیر شغلی و غیر آنهاست. مهارت تصمیمگیری به شما یاد میدهد که توانایی برخورد با مسائل مختلف را داشته باشید و با شناخت تواناییها و ویژگیهای خود بتوانید مسیر شغلی و تحصیلی خود را بهطور صحیح انتخاب کنید.
همۀ افراد در زندگی فردی و اجتماعی خود با مسائل و مشکلات متعددی مواجه میشوند. تصمیمگیری و حل مسائل در تمام مراحل زندگی و کار از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا یک تصمیم نادرست میتواند زندگی انسان و فرصتهای پیش روی او را از بین ببرد.
تصمیمگیری فرایندی است که از طریق آن میتوان برای یک مسئله راه حل معینی انتخاب کرد. برای تصمیمات مهم زندگی مثل انتخاب رشتۀ تحصیلی و شغل، که بر زندگی فرد اثرات طولانی مدت میگذارند، باید از روش تصمیمگیری منطقی استفاده شود. در واقع اگر تصمیم با تفکر و تعقل و درصدی از هیجانات همراه باشد، موجب موفقیت افراد میشود. تصمیمگیری خوب به مهارت، توسعۀ تفکر خلّق و شناسایی گزینهها، قضاوت واقع بینانه و روشن، استحکام تصمیمگیری و اجرای مؤثر نیاز دارد، که در فرایند تصمیمگیری به آنها پرداخته میشود. تصمیمگیری، نتیجه یک فرایند ذهنی در انتخاب مناسبترین گزینه یا راه حل از میان چندین گزینه است که خروجی آن میتواند انتخاب یک اقدام یا دیدگاه باشد. انتخاب عقلانی در گرو یک تصمیمگیری منطقی است که شامل مراحل هفتگانۀ زیر است.
1- شناسایی مشکل
2- جمعآوری اطلاعذت
3- تجزیه و تحلیل وضعیت
4- ارائۀ راه حلها
5- ارزیابی راه حلها
6- انتخاب یک راه حل
7- اقدام به تصمیمگیری
بحث و گفتوگو (صفحه 19 کتاب درسی)
بعضی از تصمیماتی را که تاکنون در زندگی خود گرفتهاید، مورد بررسی قرار دهید. این تصمیمات در زندگی شما و دیگران ممکن است تأثیر مثبت یا منفی گذاشته باشد. آیا تاکنون به مراحل تصمیمگیری خود توجه کردهاید؟ در این خصوص در تیم خود بحث و گفتوگو کنید و نتایج آن را در کلاس ارائه دهید.
«... فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللهِ إِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلینَ؛» (و چون تصمیم گرفتی بر خدا توکل کن، زیرا خداوند توکل کنندگان را دوست میدارد) «آیه 159 سوره آل عمران»
فعالیت (صفحه 20 کتاب درسی)
کاربرگ تصمیمگیری: شما میخواهید کسبوکار کوچکی راه بیندازید ولی نمیدانید در چه زمینهای فعالیت کنید. با توجه به مراحل تصمیمگیری در تیم خود بخشهای زیر را تکمیل کنید.
گام اول: مشکل چیست؟
گام دوم: در این زمینه چه اطلاعاتی جمعآوری کردید؟
گام سوم: وضعیت موجود را چگونه میبینید؟ آن را تجزیه و تحلیل کنید.
گام چهارم: فهرستی از راه حلهای ممکن را تهیه کنید.
راه حل 1:
راه حل 2:
راه حل 3:
گام پنجم: برای ارزیابی راه حلها، گزینههای ممکن را متناسب با منابع در دسترس، شرایط و غیر آنها، محدود کنید. فهرستی از پیامدهای مثبت و منفی راه حلهای محدود شده را بنویسید.
راه حل 1: پیامد مثبت .......................... پیامد منفی .........................
راه حل 2: پیامد مثبت ......................... پیامد منفی .........................
گام ششم: کدام راه حل برای شما مهمتر است؟
گام هفتم: اقدام به تصمیمگیری کنید.
کار در منزل (صفحه 20 کتاب درسی)
کاربرگ تصمیمگیری: کار برگ تصمیمگیری را برای دو نمونه از فعالیتهایی که قصد دارید در آینده انجام دهید، تکمیل کنید و به دبیر خود ارائه دهید (یک نمونه انتخاب رشتۀ دانشگاهی باشد).