متن کامل درس 20 تفکر و سواد رسانه‌ای
اخلاق رسانه‌ای
وقتی از اخلاق رسانه‌ای سخن به میان می‌آید، ابتدا این معنا به ذهن خطور می‌کند که روی سخن با صاحبان رسانه‌های جمعی است؛ اما امروزه با پیدایش فناوری‌ها و فرصت‌های جدید ارتباطی از جمله رسانه‌های تعاملی، اخلاق رسانه‌ای وارد مرحلۀ تازه‌ای از حیات خود شده است. مخاطبان سابق اکنون خود تولیدکننده و نشردهندۀ پیام و مانند صاحبان رسانه‌های جمعی در حوزه‌های وسیع‌تری با موضوع رعایت اخلاق رسانه‌ای روبه‌رو هستند.
اخلاق رسانه‌ای، امری درونی و با ارزش‌ها مرتبط است؛ بدین مفهوم درونی است که مجموعۀ قواعد و اصول اخلاق باید توسط فرستندۀ پیام رسانه‌ای رعایت شود. منشأ ارزش‌ها خانواده، دوستان و همسالان، دین، آموزش و پرورش، و رسانه‌ها هستند.
جواب گفت‌وگوی کلاسی صفحه 165 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | مسئولیت اخلاقی رسانه‌ها و کاربران
- ابتدا به‌طور فردی مشخص کنید که رعایت هر یک از گزاره‌های اخلاقی بر عهدۀ کدام گروه نام‌برده در جدول زیر است. شما می‌توانید یک گروه یا هر دو گروه را علامت بزنید.
رعایت هر 15 گزارۀ اخلاقی، مسئولیت مشترک رسانه‌های اجتماعی و کاربران است؛ بنابراین در جدول زیر هر دو ستون علامت خورده است.
- سپس در کلاس برداشت خود را از هر گزاره و مصداق آن با دیگران در میان بگذارید.
برای نمونه، رعایت حریم خصوصی یعنی انتشارندادن تصویر یا اطلاعات دیگران بدون اجازه؛ حق‌مداری یعنی نقل واقعیت بدون تحریف؛ و توجه به پیامد انتشار یعنی پیش از همرسانی، اثر آن بر افراد و جامعه را بسنجیم.
- آیا تفاوتی بین دیدگاه‌ها وجود دارد؟ در صورت جواب مثبت، این تفاوت ناشی از چیست؟
بله؛ تفاوت دیدگاه‌ها می‌تواند ناشی از تفاوت در ارزش‌ها، تجربه‌ها، میزان آگاهی رسانه‌ای و فرهنگ افراد باشد.
| ردیف | گزاره‌های اخلاقی | رسانه‌های اجتماعی | شما |
|---|---|---|---|
| 1 | دارابودن احساس مسئولیت اجتماعی و رعایت مصالح عموم | ✓ | ✓ |
| 2 | توجه به حق مردم در دستیابی به اطلاعات سازنده و مفید | ✓ | ✓ |
| 3 | رعایت جنبه‌های ادب و احترام در تولید پیام | ✓ | ✓ |
| 4 | حق‌مداری و شجاعت در نقل واقعیت‌ها | ✓ | ✓ |
| 5 | خودداری از تحریف پیام (با هدف تغییر محتوا و ماهیت آن) به‌خصوص در خبر | ✓ | ✓ |
| 6 | توجه به اعتبار منبع فرستندۀ پیام | ✓ | ✓ |
| 7 | خودداری از مکر و خدعه در تولید پیام | ✓ | ✓ |
| 8 | حفظ حریم خصوصی فرد و حرمت جامعه | ✓ | ✓ |
| 9 | انتقاد بی‌طرفانه از تولیدات رسانه‌ای با روش اخلاقی | ✓ | ✓ |
| 10 | پرهیز از هرگونه عمل خارج از چارچوب ارزش‌های دینی و انسانی | ✓ | ✓ |
| 11 | ترغیب به خیر و خوبی و بازداری از شر و بدی | ✓ | ✓ |
| 12 | توجه به آثار و پیامد تولید و انتشار پیام | ✓ | ✓ |
| 13 | پرهیز از شایعه‌سازی و شایعه‌پراکنی | ✓ | ✓ |
| 14 | عدم پیروی از حدس و گمان، اخبار مشکوک و نقل قول‌های غیرمستدل | ✓ | ✓ |
| 15 | پرهیز از بازنشر پیام بدون بررسی صحت و اعتبار آن | ✓ | ✓ |
با بررسی جواب‌های خود ملاحظه می‌کنید که رعایت ارزش‌های اخلاقی هم برای رسانه‌های جمعی و هم برای افراد ضرورت دارد.
به باور بیشتر صاحب‌نظران حوزۀ رسانه، اخلاق رسانه‌ای اگرچه تابع اصول و قواعدی کلی و جهان‌شمول است، به سبب ریشه داشتن آن در مجموعه ارزش‌های درون جامعه، می‌تواند از جامعه و فرهنگی به جامعه و فرهنگ دیگر متفاوت و متغیر باشد. از این‌رو تدوین اصول کلی اخلاق رسانه‌ای در هر فرهنگ و جامعه، تعاریف و محدوده‌های خاص خود را دارد.
جواب فعالیت گروهی صفحه 166 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | بی‌اخلاقی و آداب معاشرت در فضای رسانه‌ای
آیا می‌توانید مصداق برخی از بی‌اخلاقی‌ها را در فضای رسانه‌ای نام ببرید؟
- تهمت و غیبت
- سرگرمی‌های بیهوده و نگاه حرام
- توهین، دروغ و شایعه‌پراکنی
آیا می‌توانید برای امر به معروف و نهی از منکر در فضای رسانه‌ای چند مثال بزنید؟
برای نمونه می‌توان محتوای مفید و امیدبخش را معرفی کرد، با زبان محترمانه دربارهٔ پیامدهای یک رفتار نادرست تذکر داد و در برابر شایعه یا توهین، اطلاعات درست و مستند منتشر کرد.
برای معاشرت در فضای مجازی کدام آداب و قوانین اخلاقی و اجتماعی را باید رعایت کرد؟
احترام به دیگران، حفظ حریم خصوصی، پرهیز از توهین و تمسخر، رعایت حقوق مؤلف، خودداری از انتشار اطلاعات شخصی و بررسی صحت پیام پیش از بازنشر از مهم‌ترین این آداب است.
اگر در فضای مجازی با یکی از مصادیق محتوای مجرمانه مواجه شدید که به نحوی موجب تهدید شما می‌شود، طی تماس با سامانه 096380 جرم را به پلیس‌فتا گزارش کنید.
جواب فعالیت در خانه صفحه 168 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | آموزش سواد رسانه‌ای به خانواده
اکنون که در زمینهٔ سواد رسانه‌ای توانایی مقدماتی کسب کرده‌اید و امکان ارتقا از این مرحله به مراحل بالاتر را هم دارید، فراموش نکنید که در برابر دیگران مسئول‌اید؛ به‌ویژه افرادی که در این زمینه مهارت خاصی را کسب نکرده‌اند.
برنامه‌هایی را که بهتر است اعضای خانواده عزیزتان هم مهارت استفاده از آنها را بیاموزند، فهرست کنید و زمان‌هایی را به آموزش این برنامه‌ها اختصاص دهید.
پیام‌رسان خانوادگی، مرورگر وب و یک برنامۀ ویرایش و همرسانی تصویر را انتخاب می‌کنم. در سه جلسۀ 30 دقیقه‌ای، به‌ترتیب تنظیمات حریم خصوصی، تشخیص خبر معتبر و شیوۀ انتشار مسئولانۀ تصویر را به اعضای خانواده آموزش می‌دهم و در پایان هر جلسه با یک تمرین کوتاه، یادگیری آنها را بررسی می‌کنم.
