خانه
گاما

متن کامل درس 10 تفکر و سواد رسانه‌ای

دروازه‌بانی خبر

بازدید58/3 K
تاریخ بروزرسانی1405/08/16

قیچی روی متن خبر؛ نماد دروازه‌بانی و حذف اطلاعات

جواب فعالیت گروهی صفحه 81 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | گزینش و چینش خبرها

 

- فرض کنید شما عضو شورای سردبیری یک بخش خبری پنج دقیقه‌ای در تلویزیون هستید و قرار است از میان اتفاقات و اخباری که به دستتان رسیده است، خبر تهیه کنید. ابتدا به‌صورت انفرادی خبرهای مورد نظر خود را مشخص کنید.
خبرهای ردیف 15، 17، 10، 8، 3 و 12 را به‌ترتیب اهمیت عمومی، فوریت، میزان اثرگذاری و تازگی انتخاب می‌کنم.

- با توجه به محدودیت زمانی (5 دقیقه) کدام عنوان‌های خبری را نادیده می‌گیرید؟ کدام‌ها را کوتاه و کدام‌ها را مشروح پوشش می‌دهید؟
خبرهای 15 و 17 به‌دلیل تلفات انسانی و اهمیت ملی به‌صورت مشروح؛ خبرهای 10 و 8 با زمان متوسط؛ و خبرهای 3 و 12 کوتاه پوشش داده می‌شوند. خبرهای 1، 2، 4، 5، 6، 7، 9، 11، 13، 14 و 16 در این بخش پنج‌دقیقه‌ای نادیده گرفته می‌شوند یا به بخش‌های تخصصی دیگر منتقل می‌شوند.

ردیف عنوان خبر
1 برای ابدیت بجنگ؛ داستان شکل‌گیری افسانۀ لیونل مسی
2 فهرست پرفروش‌ترین فیلم‌های طنز امسال منتشر شد.
3 کلاه‌برداری سیصد هزار تتری با استفاده از تصاویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی
4 ثبت جهانی الموت؛ آرزویی که پس از 25 سال به یونسکو رسید.
5 1000 کیلومتر شنا برای نام خلیج فارس
6 پارک مشاهیر سنندج را بیشتر بشناسید.
7 روایت تکان‌دهنده دربارۀ دو دانش‌آموز جاویدالاثر مدرسۀ میناب
8 آخرین وضعیت احیای دریاچه ارومیه
9 رهبر شهید انقلاب: باید کاری کنیم که در دنیا حداقل در بین ده کشور اول در مورد هوش مصنوعی قرار بگیریم.
10 پایگاه هوایی رمات دیوید، هدف موشک‌های بالستیک ایران قرار گرفت.
11 درخشش نخبگان ایرانی در المپیاد جهانی هوش مصنوعی با کسب  4 مدال
12 خبر مهم برای دارندگان کالابرگ/ فقط تا فردا مهلت دارید.
13 طول خطوط لوله گازرسانی در ایران به 462 هزار کیلومتر می‌رسد؛ یعنی  36 برابر قطر کره زمین
14 جشنواره بین‌المللی انار در ساوه برگزار شد.
15 استفاده آمریکا از سلاح نامتعارف در لامرد بیش از صد کشته و زخمی بر جای گذاشت.
16 مدیرکل محیط زیست تهران: پلنگ ایرانی در لار مشاهده شد.
17 روایتی از چگونگی حمله به ناوشکن دنا و شهادت 104 مدافع وطن
انتخاب‌ها به‌ترتیب اولویت زمان
15- استفاده آمریکا از سلاح نامتعارف در لامرد 1 دقیقه و 15 ثانیه
17- حمله به ناوشکن دنا و شهادت مدافعان وطن 1 دقیقه و 5 ثانیه
10- هدف‌قرارگرفتن پایگاه هوایی رمات دیوید 55 ثانیه
8- آخرین وضعیت احیای دریاچۀ ارومیه 45 ثانیه
3- کلاه‌برداری با تصاویر هوش مصنوعی 35 ثانیه
12- مهلت دارندگان کالابرگ 25 ثانیه

- اکنون نتیجۀ کار خود را با هم‌گروهی‌ها به اشتراک بگذارید. آیا چگونگی چینش و پرداختن به اخبار توسط همۀ اعضای گروه یکسان است؟ دلایل خود را برای گزینش، چگونگی چینش و پرداختن به اخبار برای هم‌گروهی‌ها شرح دهید.
خیر؛ انتخاب‌ها معمولاً یکسان نیست، زیرا افراد بر اساس علایق، ارزش‌ها، تجربۀ شخصی و برداشت خود از اهمیت و فوریت خبر تصمیم می‌گیرند. در انتخاب نمونه، تلفات انسانی، امنیت ملی، اثرگذاری عمومی و فوریت اطلاع‌رسانی معیار اصلی بوده است.

- یک بار دیگر با توافق اعضای گروه، گزینش، چینش و میزان پرداختن به خبرها را انجام دهید و نتیجه را به کلاس ارائه کنید.
پس از گفت‌وگو، گروه بر همان شش خبر جدول توافق کرد و مجموع زمان آن‌ها را دقیقاً پنج دقیقه در نظر گرفت؛ خبرهای مهم‌تر در آغاز و خبرهای کوتاه و خدماتی در پایان قرار گرفتند.

همان‌طور که مشاهده می‌کنید، هر کس برای چگونگی انتخاب و چینش خبرها بر اساس دیدگاه‌ها و ارزش‌های خود عمل کرده است؛ مثلاً کسی که اخبار سیاسی داخلی را مهم‌تر می‌داند، نسبت به کسی که ورزش برایش ارزشمند است از ترتیب متفاوتی برای چینش اخبار و اختصاص زمان استفاده کرده است.

فردی در حال بررسی دقیق یک سند خبری با ذره‌بین

جواب فعالیت گروهی صفحه 83 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | تحلیل صفحۀ اول روزنامه‌ها

 

به سه گروه تقسیم شوید. هر گروه صفحۀ اول یکی از روزنامه‌های یک روز (مانند کیهان، ایران، اعتماد، رسالت، اطلاعات، شرق و...) را بر اساس پرسش‌های زیر با دقت بررسی کند؛ سپس نمایندگان هر سه گروه، یافته‌های خود را برای هر پرسش به کلاس ارائه کنند.

میکروفن‌های رسانه‌های خبری در نشست مطبوعاتی

- عنوان (تیتر) اصلی هر روزنامه چیست؟
تیتر واقعی همان روز باید عیناً نوشته شود. در نمونۀ بررسی، روزنامۀ کیهان یک موضوع سیاسی ـ امنیتی، روزنامۀ ایران یک موضوع اجرایی ـ اقتصادی و روزنامۀ اعتماد یک موضوع اجتماعی ـ تحلیلی را تیتر اصلی کرده بود.

- تصویر اصلی هر کدام چیست؟
کیهان تصویری سیاسی یا دفاعی، ایران تصویری از یک طرح یا مقام اجرایی و اعتماد تصویری مرتبط با مسئلۀ اجتماعی روز را برجسته کرده بود. تصویر واقعی هر نسخۀ بررسی‌شده باید ثبت شود.

- عنوان خبرهای نیم‌تای بالای صفحه و عنوان خبرهای نیم‌تای پایین صفحه چیست؟
خبرهای مهم‌تر و هماهنگ با خط‌مشی روزنامه معمولاً در نیم‌تای بالا با تیتر درشت قرار می‌گیرند؛ گزارش‌های تحلیلی، محلی، فرهنگی و خبرهای کم‌اولویت‌تر بیشتر در نیم‌تای پایین دیده می‌شوند.

- در کدام خبرها از صفت استفاده شده است؟ حذف صفت‌ها چه تأثیری بر آن‌ها می‌گذارد؟ فکر می‌کنید چرا در برخی خبرها از صفت استفاده می‌شود؟
صفت‌هایی مانند «تاریخی»، «بزرگ»، «بی‌سابقه»، «تکان‌دهنده» و «نگران‌کننده» در تیترها دیده می‌شود. حذف آن‌ها تیتر را خنثی‌تر و کم‌هیجان‌تر می‌کند؛ رسانه از صفت برای جهت‌دهی به احساس و قضاوت مخاطب استفاده می‌کند.

- کدام‌یک از رویدادها بر تعداد زیادی از افراد جامعه در زمان حال یا آینده اثر دارد؟
خبرهای مربوط به اقتصاد، بودجه، تورم، آموزش، سلامت، انرژی، محیط زیست و امنیت معمولاً بر بخش بزرگی از جامعه اثر حال یا آینده دارند.

- کدام خبرها با اعداد و آمار بیان شده است؟ در صورت وجود چنین خبرهایی، کدام رویداد با اعداد و آمار بیشتری بیان شده است؟ آیا این اعداد داده‌های خام هستند یا به اطلاعات تبدیل شده‌اند؟
خبرهای اقتصادی، بودجه، نرخ تورم، اشتغال، جمعیت و مصرف انرژی معمولاً آمار بیشتری دارند. عدد بدون مقایسه و زمینه، دادۀ خام است؛ اما وقتی با دورۀ قبل، میانگین یا پیامد آن مقایسه شود به اطلاعات معنادار تبدیل می‌شود.

- کدام خبرها به اختلاف، کشمکش یا درگیری میان افراد، گروه‌ها یا کشورها پرداخته است؟
خبرهای سیاست داخلی، روابط بین‌الملل، جنگ، انتخابات و اختلاف‌های جناحی معمولاً بر کشمکش و تعارض تمرکز دارند.

- کدام خبرها به رویدادهای غیرعادی، استثنایی، عجیب یا نادر پرداخته است؟
رکوردهای تازه، حوادث نادر طبیعی، کشف علمی، رویداد غیرمنتظره و رفتار خلاف انتظار از نمونه‌های خبرهای استثنایی و عجیب‌اند.

اتاق کنترل تلویزیونی و انتخاب تصاویر خبری

جواب گفت‌وگوی کلاسی صفحه 84 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | مقایسۀ تیتر و تصویر روزنامه‌ها

 

اکنون با مقایسۀ نتایج کار گروه‌ها به پرسش‌های زیر جواب دهید.

- چه شباهت و تفاوتی بین عنوان (تیتر) اصلی سه روزنامه وجود دارد؟
هر سه روزنامه با تیتر درشت بر مهم‌ترین موضوع از دید خود تأکید می‌کنند؛ تفاوت در انتخاب موضوع، واژگان، لحن مثبت یا منفی و زاویۀ روایت است.

- چه شباهت و تفاوتی بین تصویر اصلی سه روزنامه وجود دارد؟
همۀ تصاویر برای جلب توجه و تقویت تیتر انتخاب شده‌اند؛ اما موضوع، اندازۀ تصویر، برش عکس، حالت چهره‌ها و پیامی که منتقل می‌کنند متفاوت است.

- چه شباهت و تفاوتی بین خبرهای نیم‌تای بالای صفحۀ سه روزنامه وجود دارد؟
همۀ روزنامه‌ها خبرهای بااولویت خود را در نیم‌تای بالا می‌گذارند، ولی به‌دلیل تفاوت خط‌مشی، ممکن است یک رویداد در روزنامه‌ای بزرگ و در دیگری کوچک یا حتی حذف شود.

- به نظر شما چه چیزی باعث تفاوت‌های آن‌ها شده است؟
مالکیت و سیاست تحریریه، مخاطب هدف، منافع سیاسی و اقتصادی، ارزش‌های خبری، دسترسی به منابع و قضاوت سردبیران باعث این تفاوت‌ها می‌شود.

- روزنامه‌ها و نشریات خارجی نیز از همین شیوه‌ها استفاده می‌کنند. عکس صفحۀ بعد بیانگر چه چیزی است؟
تصویر نشان می‌دهد رسانه با انتخاب یک عکس، برش خاص و تیتر جهت‌دار می‌تواند بخشی از واقعیت را برجسته و بخش‌های دیگر را پنهان کند؛ بنابراین عکس خبری نیز بی‌طرف و بدون قاب‌بندی نیست.

فیلم «سواد رسانه‌ای در مطبوعات» را ببینید. شما در بررسی روزنامه‌ها تا چه اندازه به نکات مطرح‌شده در فیلم توجه کرده‌اید؟
به اندازۀ تیتر، جای خبر، انتخاب عکس، صفت‌های جهت‌دار و تفاوت نیم‌تای بالا و پایین توجه کردم؛ اما پس از دیدن فیلم متوجه شدم باید منبع خبر و خبرهای حذف‌شده را نیز بررسی کنم.

جلد مجلۀ تایم و نمونه‌ای از گزینش و قاب‌بندی خبر

جواب گفت‌وگوی کلاسی صفحه 84 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | پوشش رسانه‌ای راهپیمایی اربعین

 

در درس چهارم خواندید که سیاست رسانه‌های بیگانه در قبال راهپیمایی اربعین و دیگر راهپیمایی‌های مردمی مانند 22 بهمن و روز قدس، سانسور و بازنمایی بوده است. حال تجارب و دانسته‌های خود را پیرامون نحوۀ پوشش خبری رسانه‌های مختلف از این مراسم بیان کرده و بگویید در پوشش خبری آن‌ها از چه کلمات، اصطلاحات و... استفاده شده است؟
رسانه‌های داخلی معمولاً از تعبیرهایی مانند «حماسۀ مردمی»، «راهپیمایی میلیونی»، «همبستگی» و «مشارکت گسترده» استفاده می‌کنند. برخی رسانه‌های خارجی ممکن است بیشتر بر «تجمع مذهبی»، «جمعیت»، «امنیت»، «ترافیک» یا پیامدهای سیاسی تمرکز کنند. تفاوت واژگان نشان می‌دهد هر رسانه بر اساس زاویۀ دید و مخاطب خود، بخشی از رویداد را برجسته می‌کند.

زائران اربعین حسینی از ادیان و مذاهب گوناگون در هنگام راهپیمایی با روش‌های مختلفی همچون حمل پرچم، کوله‌های مزین به نوشته و تصاویر، شعارها و نوشته‌های روی لباس و سربند و... پیام‌هایی را به جهانیان منتقل می‌کنند؛ آیا رسانه‌های خبری بیگانه این‌گونه پیام‌ها را پوشش می‌دهند؟
پوشش رسانه‌های خارجی یکسان نیست؛ برخی این نشانه‌ها و پیام‌های فرهنگی و دینی را بازتاب می‌دهند، اما برخی دیگر آن‌ها را حذف می‌کنند یا فقط بر جمعیت، امنیت و حاشیه‌های سیاسی تمرکز دارند. برای قضاوت باید چند رسانۀ متفاوت را با یکدیگر مقایسه کرد.

مقایسۀ بازنمایی راهپیمایی اربعین در دو تصویر رسانه‌ای

جواب گفت‌وگوی کلاسی صفحه 85 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | بررسی ارتباط عکس و تیتر خبر

 

به عکس‌های زیر که مربوط به جنگ رمضان است نگاه کنید و بگویید چه نکته‌ای در آن توجه شما را به خود جلب می‌کند.
تصاویر به‌تنهایی ادعاهای نوشته‌شده در زیر آن‌ها را ثابت نمی‌کنند و صحنۀ واضحی از تخریب برج یا حملۀ نظامی نشان نمی‌دهند. تیتر و زیرنویس می‌تواند برداشت مخاطب را تغییر دهد؛ بنابراین باید منبع، تاریخ، مکان و نسخۀ اصلی عکس با جست‌وجوی معکوس و منابع معتبر بررسی شود.

تصویر خیابان چابهار با زیرنویس تخریب برج مراقبت دریایی
برج مراقبت دریایی چابهار تخریب شد.
تصویر خیابان و خودروها با زیرنویس حملۀ سپاه به سوریه و عراق
سپاه پاسداران سوریه و عراق را هدف قرار داد.

دروازه‌بانی خبر

تجربه‌ای که شما در خصوص گزینش، چینش و پردازش چند خبر از بین تعداد زیادی از اخبار داشتید، نمونۀ بسیار ساده‌ای از دروازه‌بانی خبر است. شما در نقش عضو شورای سردبیری یک بخش خبری در تلویزیون ظاهر شدید و مانند دروازه‌بان بین منبع و گیرنده خبر، تعیین کردید چه خبرهایی انتخاب و یا رد شوند و اینکه خبرهای انتخابی چگونه چینش و پردازش شوند. در بررسی سه روزنامه نیز تأثیر دروازه‌بانی خبر را در موقعیت واقعی تحلیل کردید. تصویر زیر مدلی از دروازه‌بانی خبر را نشان می‌دهد.

نمودار مراحل دروازه‌بانی خبر از منابع تا مخاطبان

واقعیت این است که هر رسانۀ ارتباط جمعی، اعم از روزنامه، رادیو، تلویزیون و... باید در بین حوزۀ گسترده‌ای از داده‌های خبری و اطلاعاتی که دنیای امروز درگیر آن است، دست به گزینش بزند، زیرا هرگز قادر نیست تمامی حوادث و اطلاعات را منعکس نماید.

دروازه‌بانی، فرایند گسترده‌ای از کنترل اطلاعات، شامل تمام جنبه‌های رمزگذاری پیام، نه فقط انتخاب، بلکه ممانعت از نشر، انتقال، شکل‌دهی، ارائه و عرضه، تکرار، زمان‌بندی در طول مسیر انتقال از منبع به گیرنده است. به عبارتی دیگر، دروازه‌بانی شامل تمام جنبه‌های انتخاب، نگهداشتن و کنترل پیام است.

- به کمک هم‌کلاسی‌های خود ارزش‌های حاکم بر هر روایت رسانه‌ای را بیان کنید. چه دیدگاه‌هایی در هر کدام از روایت‌ها نادیده گرفته شده است؟

برجسته‌سازی چیست؟

یکی دیگر از راهکارها و شیوه‌هایی که رسانه‌ها در انتقال پیام به‌کار می‌گیرند برجسته‌سازی است. استخراج یک پیام از میان دیگر پیام‌ها یا از میان عبارت‌های یک پیام؛ در حالی‌که موضوعات دیگر مطرح‌شده از سوی رسانه، کوچک و کم‌اهمیت جلوه کند، برجسته‌سازی نام دارد.

برجسته‌سازی در هر کدام از رسانه‌های جمعی، به شیوه‌ای خاص انجام می‌شود. برای مثال، برجسته‌سازی یک خبر در مطبوعات با استفاده از فنون صفحه‌بندی، اندازه عنوان، استفاده از عکس، نقش، طرح و جایگاه خبر در صفحه انجام می‌شود. در رادیو، برجسته‌سازی با اولویت‌دهی در ترتیب شنیدن خبر، میزان زمان اختصاص‌داده‌شده به آن و نیز تغییر در لحن و صوت گوینده انجام می‌شود.

در تلویزیون، برجسته‌سازی خبر با اولویت دادن به خبر، استفاده از خلاصه خبر، میزان زمان اختصاص‌داده‌شده، استفاده از عکس، دستانه (اسلاید)، فیلم و... صورت می‌گیرد.

تمام تلاش رسانه‌ها در بهره‌گیری از برجسته‌سازی (با توسل به ابزارها و روش‌های مختلف)، هدایت مخاطبان و افکار عمومی به این سمت است که به چه موضوعی بیش از سایر موضوعات توجه کرده و در مورد آن فکر کنند.

دروازه‌بانی خبر در رسانه‌های اجتماعی

جواب گفت‌وگوی کلاسی صفحه 87 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | دروازه‌بانی خبر در رسانه‌های جمعی و فردی

 

بیشتر بدانید صفحۀ 17 را بازخوانی کنید و سپس نظرتان را دربارۀ شباهت‌ها و تفاوت‌های دروازه‌بانی خبر در رسانه‌های جمعی با دروازه‌بانی خبر در رسانه‌های فردی بیان کنید.

در هر دو نوع رسانه، خبرها انتخاب، حذف، مرتب و قاب‌بندی می‌شوند. در رسانه‌های جمعی، خبرنگار، سردبیر و سیاست سازمانی با مسئولیت حرفه‌ای و حقوقی بیشتر تصمیم می‌گیرند؛ اما در رسانه‌های فردی، کاربران، الگوریتم‌ها، صاحبان سکوها و افراد تأثیرگذار نقش دارند و انتشار سریع‌تر و پراکنده‌تر است. برای کاهش خطا باید خبر را پیش از بازنشر بررسی و منابع متنوع و معتبر را دنبال کرد.

در گذشته بیشتر مردم خبرهای خود را از روزنامه، رادیو و تلویزیون دریافت می‌کردند. در این رسانه‌ها خبرنگاران و سردبیران بررسی می‌کردند که کدام خبر منتشر شود، چگونه منتشر شود و کدام خبر منتشر نشود. امروزه با گسترش تلفن همراه هر کاربر می‌تواند در چند ثانیه خبر، عکس یا فیلم منتشر کند. به همین دلیل، دروازه‌بانی خبر دیگر فقط در اختیار خبرنگاران و سردبیران نیست؛ بلکه افراد و عواملی دیگر نیز در دیده‌شدن یا دیده نشدن خبرها نقش دارند.

بلندگو میان روزنامه‌ها؛ نماد دروازه‌بانی در رسانه‌های اجتماعی

الف) الگوریتم‌ها: الگوریتم، برنامه نیست، بلکه مدلی است که توسط یک برنامه یا شبکه اجتماعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. برنامه‌های کاربردی و شبکه‌های اجتماعی، رفتار کاربران را بر اساس الگوریتم‌های ویژه خود بررسی می‌کنند. آن‌ها با توجه به اینکه چه مطالبی را بیشتر می‌بینید، می‌پسندید یا برای دیگران می‌فرستید، حدس می‌زنند به چه موضوعاتی علاقه دارید و همان نوع محتوا را بیشتر به شما نشان می‌دهند.

ب) کاربران: هر بار که خبری را بازنشر می‌کنید، برای آن نظر می‌نویسید یا آن را می‌پسندید، در گسترش آن نقش دارید؛ بنابراین شما نیز یک دروازه‌بان خبر محسوب می‌شوید.

ج) صاحبان سکوها: شرکت‌هایی که شبکه‌های اجتماعی را اداره می‌کنند (با برخی از آن‌ها در فعالیت گروهی صفحۀ 77 آشنا شدید)، با تعیین قوانین، ممکن است برخی محتواها را حذف، محدود یا برچسب‌گذاری کنند که به این ترتیب بر جریان انتشار خبر تأثیر می‌گذارند.

د) صفحه‌های پرمخاطب و افراد تأثیرگذار : وقتی یک صفحه یا فردی مشهور، خبری را منتشر یا دربارۀ آن اظهارنظر می‌کند، احتمال دیده‌شدن آن خبر بسیار بیشتر می‌شود؛ حتی ممکن است خبرهای مهم‌تر کمتر دیده شوند.

این نوع دروازه‌بانی خبر دارای پیامدهایی است، برای مثال:

اگر الگوریتم‌ها فقط مطالب مورد علاقۀ ما را نمایش دهند، به‌تدریج بیشتر با دیدگاه‌های مشابه خودمان روبه‌رو می‌شویم و فرصت آشنایی با نظرهای متفاوت را از دست می‌دهیم و به عبارت دیگر در حباب اطلاعاتی محصور می‌شویم.

در فضای سایبر، بسیاری از خبرها بدون بررسی کافی منتشر می‌شوند. به همین دلیل، احتمال انتشار شایعه، اطلاعات نادرست یا خبر جعلی بیشتر است و ممکن است در مدتی کوتاه میان افراد زیادی پخش شود.

آنها می‌دانند چه موقع باید روش‌های محاسبه‌ای احتمالات در موقعیت‌های ترکیبی را با داشتن احتمالات وقایع مستقل یا موقعیت‌های انحصاری دو طرفه به کار برند و از این روش‌ها به نحو مناسب در حل مسائل استفاده می‌کنند.

رسانۀ بی‌طرف؟!

بسیاری از خبرگزاری‌ها و شبکه‌های خبری، خود را کاملاً بی‌طرف می‌دانند و می‌گویند در ارائۀ اخبار، بدون تعصب و جهت‌گیری عمل می‌کنند. اما آیا این مسئله ممکن است؟
جواب: بی‌طرفی مطلق بسیار دشوار است؛ زیرا انتخاب موضوع، منبع، تیتر، تصویر، زمان انتشار و میزان پرداختن به خبر، همگی از ارزش‌ها و دیدگاه‌های تولیدکننده اثر می‌پذیرند.

هر تولیدکنندۀ رسانه‌ای باید برای تولیدات خود به انتخاب دست بزند. این انتخاب‌ها بازتابی از ارزش‌ها و دیدگاه‌های تولیدکنندگان رسانه‌ای است و فقط به اخبار منحصر نیست و در مورد همۀ تولیدات رسانه‌ای مصداق دارد.

برای مثال، در اسناد لانۀ جاسوسی یکی از جاسوسان امریکایی در تحلیلی که برای مقامات بالادستی خود از وضعیت رسانه‌ها ارائه می‌دهد، از گسترش اخبار فارسی‌زبان شبکۀ رادیویی صدای امریکا (VOA) و پخش فیلم‌های امریکایی که حامل فرهنگ‌های غیراخلاقی امریکا در تلویزیون ایران است، ابراز خرسندی می‌کند.

توجه به این مسئله که بخش فارسی‌زبان صدای امریکا در سال 1980 (1359 میلادی) یعنی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، برنامه‌های فارسی‌زبان خود را به مدت یک ساعت افزایش می‌دهد، بیانگر این مطلب است که رسانه‌ها به‌خصوص رسانه‌های وابسته به دولت‌های مستبد نمی‌توانند بی‌طرف باشند و از مهم‌ترین ابزارهای نفوذ فکری و فرهنگی در جوامع هدف به‌شمار می‌آیند.

در سندی که توسط لینگن کاردار موقت سفارت امریکا و جاسوس این کشور در ایران، برای «برژینسکی» مشاور امنیتی کارتر، رئیس‌جمهور وقت امریکا، تدوین شده، این‌گونه آمده است:

«کسانی که با (امام) خمینی می‌جنگند و مخالفان نظام جمهوری اسلامی، می‌خواهند خبرها را از صدای امریکا کسب کنند. شما می‌توانید از نفوذ خود در صدای امریکا استفاده کرده و از راه تأکید بیشتر روی مشکلات مهم آن‌ها و بازگو کردن علل آن، عکس‌العمل سریع‌تری برای مقاومت و تقابل ایجاد کنید. من می‌دانم این کار، کار ناچیزی است، ولی از نظر روان‌شناسی اثر فوق‌العاده‌ای دارد و بسیاری از افراد مخالف نظام جمهوری اسلامی به میزان همدردی و همفکری ما از طریق این صدا پی می‌برند.»

در این سند می‌بینیم که برای رسانۀ مذکور، راهبردهایی مانند تأکید بر مشکلات ایران و ربط دادن آن‌ها به مقاومت مردم در مقابل استبداد و مسائلی از این قبیل توصیه شده است تا با ترویج این‌گونه اخبار سفارشی، مردم را از گفتمان استکبارستیزی و آزادی‌خواهی مأیوس کند.

جواب عکس و مکث صفحه 90 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | جهت‌دهی رسانه به افکار

 

کاریکاتور آفتاب‌پرست رسانه‌ای بی‌بی‌سی و جهت‌دهی به افکار

کاریکاتور، رسانه را به آفتاب‌پرستی تشبیه می‌کند که با ظاهر جذاب و تغییر رنگ، پیام خود را وارد ذهن مخاطب می‌کند. تصویر هشدار می‌دهد که رسانه می‌تواند واقعیت را انتخاب و بازنمایی کند؛ بنابراین مخاطب باید منبع، هدف و شیوۀ قاب‌بندی پیام را نقادانه بررسی کند.

جواب فعالیت در خانه صفحه 90 کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای | تحلیل یک هفته اخبار اصلی

 

از طریق دیدن یا شنیدن اخبار اصلی می‌توان به اهداف فرستندۀ پیام، مثلاً یک روزنامه، پی برد. صفحات اول یک روزنامه (چاپی یا برخط) یا بخش خبر یک شبکه را در یک هفته تعقیب کنید. عنوان (تیتر) و خبر اصلی آن را فهرست و تحلیل کنید.

یک روزنامۀ اقتصادی را به‌مدت یک هفته بررسی کردم و تیترهای اصلی آن را دربارۀ نرخ ارز، تورم، بورس، مسکن، بودجه و تولید داخلی یادداشت کردم.

- این روزنامه چه نوع روزنامه‌ای است؟ (سیاسی، اقتصادی، سینمایی، ورزشی یا...)
اقتصادی است؛ زیرا بیشتر تیترها، گزارش‌ها و تحلیل‌های آن به بازارها، تولید، بودجه و معیشت مربوط بود.

- این روزنامه یا شبکه در طول هفته، بیشتر به چه موضوعاتی پرداخته است؟
نرخ ارز و تورم، بازار سرمایه، قیمت مسکن، سیاست‌های بودجه‌ای و وضعیت تولید و اشتغال بیشترین تکرار را داشت.

- هدف صاحبان این رسانه از کار رسانه‌ای چه می‌تواند باشد؟
اطلاع‌رسانی و تحلیل برای فعالان اقتصادی و عموم مردم، اثرگذاری بر برداشت مخاطبان از سیاست‌های اقتصادی، جذب مخاطب تخصصی و کسب درآمد از فروش، اشتراک و تبلیغات می‌تواند از اهداف آن باشد.

یک بار دیگر صفحۀ عنوانی فصل سوم را مشاهده کنید. قرار بود در این فصل شما تحلیل تولیدات رسانه‌ای را با دو سؤال از سؤالات کلیدی سواد رسانه‌ای تمرین کنید؛ همان سؤال‌هایی که با علامت مشخص شده است. اگر با مطالعۀ متون و فعالیت‌های این فصل تا حدودی «توانایی تشخیص فرستنده/ارتباطگر و اهداف او را در فرستادن پیام رسانه‌ای» به دست آورده‌اید در جهت هدف اصلی آن گام برداشته‌اید.

درس 10: دروازه‌بانی خبر