خانه
گاما

درسنامه آموزشی عربی (1) کلاس دهم انسانی

درس 1: ذاكَ هوَ اللّٰهُ

بازدید44/2 K
تاریخ بروزرسانی1401/08/10

﴿الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرضَ وَ جَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَ النُّورَ﴾ اَلْأَنعام، 1
ستایش از آنِ خدایی است که آسمان‌ها و زمین را آفرید و تاریکی‌ها و روشنایی را بنهاد.

 ذاکَ هوَ اللهُ
آن همان خداوند است.

اُنْظُرْ لِتِلْکَ الشَّجَرَه

ذاتِ الْغُصونِ النَّضِرَه

به آن درختِ دارای شاخه‌های تر و تازه نگاه کن. 

کَیفَ نَمَتْ مِنْ حَبَّةٍ

وَ کَیفَ صارَتْ شَجَرَه

چگونه از دانه‌ای رشد کرد و چگونه درخت گردید 

فَابْحَثْ وَ قُلْ مَنْ ذَا الَّذی

یُخْرِجُ مِنهَا الثَّمَرَه

پس جست‌و جو کن و بگو این کیست که میوه را از آن بیرون می‌آورد. 

وَ انْظُرْ إِلَی الشَّمسِ الَّتی

جَذوَتُها مُسْتَعِرَه

و به خورشیدی که پارۀ آتش آن فروزان است، نگاه کن. 

فیها ضیاءٌ وَ بِها

حَرارَةٌ مُنتَشِرَه

در آن روشنایی است و با آن حرارتی پراکنده است. 

مَنْ ذَا الَّذی أَوْجَدَها

فی الْجَوِّ مِثلَ الشَّرَرَه

و این کیست که آن را در هوا مانند پاره آتش پدید آورد. 

ذاکَ هوَ اللّٰهُ الَّذی

أَنعُمُهُ مُنهَمِرَه

آن همان خداوندی است که نعمت‌هایش ریزان است. 

ذو حِکمَةٍ بالِغَةٍ

وَ قُدرَةٍ مُقتَدِرَه

دارای حکمتی کامل و قدرتی با اقتدار است. 

اُنْظُرْ إِلَی اللَّیلِ فَمَنْ

أَوْجَدَ فیهِ قَمَرَه

به شب نگاه کن پس چه کسی ماه را در آن پدید آورد. 

وَ زانَهُ بِأَنْجُمٍ

کَالدُّرَرِ الْمُنتَشِرَه

و آن را (شب) با ستارگانی مانند مرواریدهای پراکنده زینت داد. 

وَ انْظُرْ إِلَی الْغَیمِ فَمَنْ

أَنزَلَ مِنْهُ مَطَرَه

به ابر نگاه کن پس چه کسی باران را از آن نازل کرد. 

فَصَیَّرَ الْأَرضَ بِهِ

بَعْدَ اغْبِرارٍ خَضِرَه

 پس زمین را با آن (باران) بعد از غبار آلودگی (تیره رنگی)، سبز گردانید.

وَ انْظُرْ إِلَی الْمَرْءِ وَ قُلْ

مَنْ شَقَّ فیهِ بَصَرَه

و به انسان نگاه کن و بگو چه کسی چشم را در او شکافت. (باز کرد)

مَنْ ذَا الَّذی جَهَّزَهُ

بِقُوَّةٍ مُفْتَکِرَه

و این کیست که او را نیرویی اندیشمند مجهز کرده است. 

ذاکَ هوَ اللّٰهُ الَّذی

أَنعُمُهُ مُنهَمِرَه

 آن همان خداوندی است که نعمت‌هایش ریزان است.

واژه‌نامه

آموختن معنای کلمات باید در خلال ترجمهٔ متون و عبارات محقّق شود.

اِغبِرار: تیره رنگی، غبار آلودگی

ذا: این $\leftarrow $ هٰذا

غَیم: ابر

أَنجُم: ستارگان «مفرد: نَجم، نَجمَة»

ذات: دارای

قُلْ: بگو

أَنزَلَ: نازل کرد

ذاکَ: آن

مُستَعِرَة: فروزان

أَنعُم: نعمت‌ها «مفرد: نِعمَة»

ذو: دارای

مُفتَکِرَة: اندیشمند

أَوْجَدَ: پدید آورد

زانَ: زینت داد

مُنهَمِرَة: ریزان

بالِغ: کامل

شَرَرَة: اخگر (پارۀ آتش)

نَضِرَة: تر و تازه

جَذوَة: پارۀ آتش

شَقَّ: شکافت

نَمَتْ: رشد کرد «مؤنّثِ نَما»

جَهَّزَ: مجهّز کرد

صَیَّرَ: گردانید

یُخْرِجُ: درمی‌آورَد

خَضِرَة: سرسبز

ضیاء: روشنایی

 

دُرَر: مرواریدها (مفرد: دُرّ)

غُصون: شاخه‌ها (مفرد: غُصْن)

 

اِعلَموا (صِیَغُ الَْأَفعالِ)

با نام گذاری صیغه‌های (ساخت‌های) فعل‌ها در دستور زبان عربی آشنا شوید.

صیغه‌های فعل‌ها در دستور زبان عربی

اول شخص مفرد:
متکلم وحده: ماضی: فَعِلتُ | مضارع: أَفْعَلُ

دوم شخص مفرد:
مفرد مذکر مخاطب: ماضی: فَعِل‍ْتَ | مضارع: تَف‍عَلُ | امر: اِفْعَلْ | نهی: لاتَفعَلْ
مفرد مؤنت مخاطب: ماضی: فَعَلْتِ | مضارع: تَف‍ْعَلینَ | امر: اِفْعَلی | نهی: لاتَفعَلی

سوم شخص مفرد
مفرد مذکر غایب: ماضی: فَعَلَ | مضارع: یَفْعَلُ
مفرد مؤنت غایب: ماضی: فَعَلَتْ | مضارع: تَفْعَلُ

اول شخص جمع:
متکلم مع الغیر: ماضی: فَعَلْنا | مضارع: نَفْعَلُ

دوم شخص جمع: 
جمع مذکر مخاطب: ماضی: فَعَلْتُم | مضارع: تَف‍ْعَلونَ | امر: اِفْعَلوا | نهی: لاتَفعَلوا
جمع مؤنث مخاطب: ماضی: فَعَلْتُنَّ | مضارع: تَف‍ْعَلْنَ | امر: اِفْعَلْنَ | نهی: لاتَفعَلْنَ
مثنّنای مذکر مخاطب: ماضی: فَعَلْتُما | مضارع: تَف‍ْعَلْانِ | امر: اِفْعَلْا | نهی: لاتَفعَلْا
مثنای مؤنث مخاطب: ماضی: فَعَلْتُما | مضارع: تَف‍ْعَلْانِ | امر: اِفْعَلْا | نهی: لاتَفعَلْا

سوم شخص جمع
جمع مذکر غایب: ماضی: فَعَلوا | مضارع: یَفْعَلونَ
جمع مؤنث غایب: ماضی: فَعَلْنَ | مضارع: یَفْعَلْنَ
مثنای مذکر غایب: ماضی: فَعَلا | مضارع: یَفْعَلانِ
مثنای مؤنث غایب: ماضی: فَعَلَتا | مضارع: تَفْعَلانِ

تَرتیبُ الْأَفعالِ وَ الضَّمائِرِ فِی اللُّغَةِ الْعَرَبیَّةِ.

اَلْمُفرَدُ الْمُذَکَّرُ الْغائِبُ
ضمیر منفصل: هُوَ | ضمیر متصل: ‍هُ | فعل ماضی: فَعَلَ | فعل مضارع: یَفْعَلُ

اَلْمُثَنَّی الْمُذَکَّرُ الْغائِبُ
ضمیر منفصل: هُما | ضمیر متصل: ‍هُما | فعل ماضی: فَعَلا | فعل مضارع: یَفْعَلانِ

اَلْجَمعُ الْمُذَکَّرُ الْغائِبُ
ضمیر منفصل: هُمْ | ضمیر متصل: ‍هُم | فعل ماضی: فَعَلَوا | فعل مضارع: یَفْعَلونَ

اَلْمُفرَدُ الْمُؤَنَّثُ الْغائِبُ
ضمیر منفصل: هُیَ | ضمیر متصل: ‍ها | فعل ماضی: فَعَلَتْ | فعل مضارع: تَفْعَلُ

اَلْمُثَنَّی الْمُؤَنَّثُ الْغائِبُ
ضمیر منفصل: هُما | ضمیر متصل: ‍هُما | فعل ماضی: فَعَلَتا | فعل مضارع: تَفْعَلانِ

اَلْجَمعُ الْمُؤَنَّثُ الْغائِبُ
ضمیر منفصل: هُنَّ | ضمیر متصل: ‍هُنَّ | فعل ماضی: فَعَلْنَ | فعل مضارع: یَفْعَلْنَ

اَلْمُفرَدُ الْمُذَکَّرُ الْمُخاطَبُ
ضمیر منفصل: أَنتَ | ضمیر متصل: ‍کَ | فعل ماضی: فَعَلَتَ | فعل مضارع: تَفعَلُ | فعل امر: اِفْعَلْ | فعل نهی: لا تَفْعَلْ

اَلْمُثَنَّی الْمُذَکَّرُ الْمُخاطَبُ
ضمیر منفصل: أَنتُما | ضمیر متصل: ‍کُما | فعل ماضی: فَعَلْتُما | فعل مضارع: تَفْعَلانِ | فعل امر: اِفْعَلا | فعل نهی: لا تَفْعَلا

اَلْجَمعُ الْمُذَکَّرُ الْمُخاطَبُ
ضمیر منفصل: أَنتُم | ضمیر متصل: ‍کُمْ | فعل ماضی: فَعَلَتُم | فعل مضارع: تَفعَلونَ | فعل امر: اِفْعَلوا | فعل نهی: لا تَفْعَلوا

اَلْمُفرَدُ الْمُؤَنَّثُ الْمُخاطَبُ
ضمیر منفصل: أَنتِ | ضمیر متصل: ‍کِ | فعل ماضی: فَعَلَتِ | فعل مضارع: تَفعَلینَ | فعل امر: اِفْعَلی | فعل نهی: لا تَفْعَلی

اَلْمُثَنَّی الْمُؤَنَّثُ الْمُخاطَبُ
ضمیر منفصل: أَنتُما | ضمیر متصل: ‍کُما | فعل ماضی: فَعَلْتُما | فعل مضارع: تَفْعَلانِ | فعل امر: اِفْعَلا | فعل نهی: لا تَفْعَلا

اَلْجَمعُ الْمُؤَنَّثُ الْمُخاطَبُ
ضمیر منفصل: أَنتُنَّ | ضمیر متصل: ‍کُنَّ | فعل ماضی: فَعَلْتُنَّ | فعل مضارع: تَفْعَلْنَ | فعل امر: اِفْعَلْنَ | فعل نهی: لا تَفْعَلْنَ

اَلْمتُتَکَلَّمً وَحْدَهُ
ضمیر منفصل: أَنَا | ضمیر متصل: ‍ی | فعل ماضی: فَعَلْتُ | فعل مضارع: أَفْعَلُ

اَلْمُتَکَلَّمُ مَعَ الْغَیرِ
ضمیر منفصل: نَحنُ | ضمیر متصل: ‍نا | فعل ماضی: فَعَلْنا | فعل مضارع: نَفْعَلُ

اَلضَّمائِر

ضمیر منفصل و ضمیر متصل

مَعنَی الْأَفعالِ

انجام دادم+انجام دادی+انجام داد+انجام دادیم+انجام دادید+انجام دادند+انجام می دهم+انجام می دهی+انجام می دهد+انجام می دهیم+انجام می دهید+انجام می دهند+انجام بده+انجام نده+انجام بدهید+انجام ندهید

اسم اشاره

اسم اشارۀ دور برای «مفرد مذکّر: ذلِکَ» و برای «مفرد مؤنّث: تِلْکَ» به معنای «آن» است.
 اسم اشارۀ دور برای «جمع مذکّر» و «جمع مؤنّث» به صورت مشترک «أُولٰئکَ» است.

هذَا الْفَلّاحُ+هذه الفلاحة+هولاء الفلاحون+هؤلاء الفلاحین+هؤلاء الفلاحات+هذان الفلاحان+هذین الفلاحین+هاتان الفلاحتان+هاتین الفلاحتین

 

حِوارٌ (اَلتَّعارُفُ)

در گروه‌های دو نفره شبیه گفت‌وگوی زیر را در کلاس اجرا کنید.

زائِرُ مَرقَدِ أمیرِالْمُؤمِنینَ عَلیّ (ع)
زائر مرقد امیرالمؤمنین علی (ع)

أَحَدُ الْمُوَظَّفینَ فی قاعَةِ الْمَطارِ
یکی از کارمندان در سالن فرودگاه

اَلسَّلامُ عَلَیکُم.
سلام علیکم.

وَ عَلَیکُمُ السَّلامُ وَ رَحمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَکاتُهُ.
سلام و رحمت و برکات خداوند بر شما باد.

صَباحَ الْخَیرِ یا أَخی.
صبح بخیر، ای برادرم.

صَباحَ النّورِ وَ السُّرورِ.
صبح بخیر و شادی

کَیفَ حالُکَ؟
حالت چطور است؟

أَنَا بِخَیرٍ، وَ کَیفَ أَنتَ؟
من خوبم، تو چطوری؟

بِخَیرٍ وَ الْحَمدُ لِلّٰهِ.
خوبم خدا را شکر.

عَفواً، مِنْ أَینَ أَنتَ؟
ببخشید، تو اهل کجایی؟

أَنا مِنَ الْجُمهوریَّةِ الْإسلامیَّةِ الْإیرانیَّةِ.
من از جمهوری اسلامی ایران هستم.

مَا اسْمُکَ الْکَریمُ؟
اسم شریف شما؟

اِسمی حُسَینٌ وَ مَا اسْمُکَ الْکَریمُ؟
اسم من حسین است و اسم شریف شما؟

اِسمی عَبدُ الرَّحمانِ.
اسم من عبدالرحمان است.

هَل سافَرْتَ إلَی إیرانَ حَتَّی الْآنَ؟
آیا تاکنون به ایران سفر کرده‌ای؟

لا؛ مَعَ الْأَسَفِ. لٰکِنّی أُحِبُّ أَنْ أُسافِرَ.
نه. متاسفانه. ولی من دوست دارم سفر کنم.

إنْ شاءَاللّٰهُ تُسافِرُ إلَی إیرانَ!
اگر خدا بخواهد به ایران سفر می‌کنی؟

إن شاءَاللّٰهُ؛ إلَی اللِّقاءِ؛ مَعَ السَّلامَةِ.
اگر خدا بخواهد؛ به امید دیدار؛ به سلامت

فی أَمانِ اللّٰهِ.
در امان خدا.

فی أَمانِ اللّٰهِ وَ حِفظِهِ، یا حَبیبی.
در امان و پناه خداوند، ای دوست من.

التَّمارین

اَلتَّمْرینُ الْأوَّلُ (صفحهٔ 11 کتاب درسی)

 
کَمِّلْ تَرجَمَةَ الْآیاتِ وَ الْأَحادیثِ التّالیَةِ.

1- یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا لِمَ تَقولونَ ما لا تَفعَلونَ﴾ الصَّفّ: 2
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چرا می‌گویید آن چه که انجام نمی‌دهید.

2- ﴿وَ اعْمَلوا صالِحاً إنّی بِما تَعمَلونَ عَلیمٌ﴾ اَلْمؤمنون: 51
و کارِ نیکو انجام دهید، به درستی که من به آن چه انجام می‌دهید آگاه هستم.

3- ﴿رَبَّنا لا تَجعَلْنا مَعَ الْقَومِ الظّالِمینَ﴾ اَلْأعراف: 47
پروردگارا، ما را با قوم ستمگران قرار نده.

4- «لا تَنظُروا إلَی کَثرَةِ صَلاتِهِم وَ صَومِهِم وَ کَثرَةِ الْحَجِّ... وَلٰکِنِ انْظُروا إلَی صِدقِ الْحَدیثِ وَ أَداءِ الْأَمانَةِ.» رَسولُ اللّٰهِ (ص)
به بسیاریِ روزه‌شان و روزه‌شان و بسیاریِ حج گزاردن ننگرید بلکه به درستی سخن و امانتداری آنها بنگرید.

5- «اِرحَمْ مَن فِی الْأَرضِ یَرحَمْکَ مَن فِی السَّماءِ.» رَسولُ اللّٰهِ (ص)
به کسی که در زمین است رحم کن تا کسی که در آسمان است به تو رحم کند.

6- اُطلُبوا الْعِلمَ وَلَو بِالصّینِ فَإنَّ طَلَبَ الْعِلمِ فَریضَةٌ. رَسولُ اللّٰهِ (ص)
دانش را طلب کنید گرچه در چین باشد، زیرا طلبِ دانش واجب است.

اَلتَّمْرینُ الثّانی (صفحهٔ 12 کتاب درسی)

 
اِقرَأ الَْأَحادیثَ التّالیَةَ، ثُمَّ عَیِّنْ تَرجَمَتَهَا الصَّحیحَةَ.

1- «اِعمَلْ لِدُنیاکَ کَأَنَّکَ تَعیشُ أَبَداً وَ اعْمَلْ لِآخِرَتِکَ کَأَنَّکَ تَموتُ غَداً.» رَسولُ اللّٰهِ (ص)
برای (دنیایت / دنیا) چنان کار کن گویی همیشه (زندگی می‌کنی / لذّت می‌بری) و برای آخرتت چنان کار کن گویی (فردا می‌میری / نزدیک است بمیری).

2- «اُنظُرْ إلَی ما قالَ وَ لا تَنظُرْ إلَی مَن قالَ.» أمیرُ الْمؤمنین علیّ (ع)
به آنچه گفته است (بنگر / می‌نگرم) و به آن که گفته است (ننگر / نمی‌نگرم).

3- «إذا مَلَکَ الْأَراذِلُ هَلَکَ الْأَفاضِلُ.» أمیرُ الْمؤمنین علیّ (ع)
هرگاه فرومایگان (به فرمانروایی برسند / گرامی شوند)؛ شایستگان هلاک می‌شوند.

4- «مَن زَرَعَ الْعُدوانَ حَصَدَ الْخُسرانَ.» أمیرُ الْمؤمنین علیّ (ع)
هرکس (دشمنی / دوستی) کاشت؛ (زیان / سود) درو کرد.

5- «الْکَلامُ کَالدَّواءِ؛ قَلیلُهُ یَنفَعُ وَ کَثیرُهُ قاتِلٌ.» أمیرُ الْمؤمنین علیّ (ع)
سخن مانند داروست. اندکش (سود می‌رساند / شِفا می‌دهد) و بسیارش کُشنده است.

6- إذا قَدَرْتَ عَلَی عَدوِّکَ؛ فَاجْعَلِ الْعَفوَ عَنهُ شُکراً لِلْقُدرَةِ عَلَیهِ. أمیرُ الْمؤمنین علیّ (ع)
هرگاه بر (دشمنت قادر شدی / دشمن را شکست دادی)، بخشیدنِ او را شکرانۀ قدرت یافتن بر او (قرار می‌دهی / قرار بده).

7- قَولُ «لا أَعْلَمُ» نِصفُ الْعِلْمِ. أمیرُ الْمؤمنین علیّ (ع)
گفتنِ (می‌دانم / نمی‌دانم)، نیمی از دانش است.

اَلتَّمرینُ الثّالِثُ (صفحهٔ 13 کتاب درسی)

 
ضَعْ فِی الدّائِرَةِ الْعَدَدَ الْمُناسِبَ. «کَلِمَةٌ واحِدَةٌ زائِدَةٌ.»

1- اَلشََّرَرَةُ: قِطعَةٌ مُنفَصِلَةٌ عَنِ النّارِ الْمُستَعِرَةِ.
زباله آتش: پاره‌ای گسسته از آتش فروزان است.

2- اَلشَّمْسُ: جَذوَتُها مسُتَعِرَةٌ، فیها ضیاءٌ وَ بِها حَرارَةٌ مُنتَشِرةٌ.
خورشید: پاره آتش آن فروزان است. در آن نور است و با آن حرارتی پراکنده است.

3- اَلْقَمَرُ: کَوکَبٌ یدَورُ حَولَ الَْأَرضِ؛ ضیاؤُهُ مِنَ الشَّمسِ.
ماه: ستاره‌ای است که دور زمین می‌چرخد؛ نورش از خورشید است.

4- اَلْغَیْمُ: بُخارٌ مُتَراکِمٌ فِی السَّماءِ یَنزِلُ مِنهُ الْمَطَرُ.
ابر: بخاری متراکم در آسمان است که باران از آن می‌بارد.

6- اَلْفُستانُ: مِن الْمَلابِسِ النِّسائیَّةِ ذاتِ الْأَلوانِ الْمُختَلِفَةِ.
لباس‌های زنانه: از لباس‌های زنانه با رنگ‌هایی مختلف است.

7- اَلدُّرَرُ: مِنَ الْأَحجارِ الْجَمیلَةِ الْغالیَةِ ذاتِ اللَّونِ الْأَبیَضِ.
 مروارید‌ها: از سنگ‌های زیبای گران قیمت با رنگ سفید هستند.

کلمه اضافی: 4- اَلْأَنعُمُ: (نعمت‌ها)

اَلتَّمْرینُ الرّابِعُ (صفحهٔ 13 کتاب درسی)

 
ضَعْ هٰذِهِ الْجُمَلَ وَ التَّراکیبَ فی مَکانِهَا الْمُناسِبِ.

هٰؤلاءِ فائزِاتٌ / هٰذانِ الدَّلیلانِ / تلکَ بَطّاریَّةٌ / أوُلئٰکَِ الصّالحِونَ / هٰؤلاء الْأَعداءُ / هاتانِ الزُّجاجَتانِ

 

مفرد مؤنّث مثنّی مذکّر مثنّی مؤنّث
تلکَ بَطّاریَّةٌ الْأَعَداءُ
آن باتری دشمنان
هٰذانِ الدَّلیلانِ
این، دو راهنما
هاتانِ الزُّجاجَتانِ
این، دو شیشه
جمع مذکّر سالم جمع مونّث سالم جمع مکسّر
أوُلئٰکَِ الصّالحِونَ
آن، صالحان
هٰؤلاءِ فائزِاتٌ
این، برندگان
هٰؤلاءِ
این

اَلتَّمرینُ الْخامِسُ (صفحهٔ 14 کتاب درسی)

 
ضَعِ الْمُتَرادِفاتِ وَ الْمُتَضادّاتِ فی مَکانِهَا الْمُناسِبِ. = ≠

ضیاء/ نامَ / ناجِح / مَسرور / قَریب / جَمیل / نِهایَة / یَمین / غالیَة / شِراء / مَسموح / مُجِدّ

رَخیصَة ≠ غالیَة راسِب ≠ ناجِح یَسار ≠ یَمین حَزین ≠ مسَرور
بَیْع = شِراء بِدایَة ≠ نِهایَة  بَعید ≠ قَریب مُجتَهِد = مُجِدّ
رَقَدَ = نامَ قَبیح ≠ جَمیل  نور = ضیاء مَمنوع ≠ مَسموح

اَلتَّمرینُ السّادِسُ (صفحهٔ 14 کتاب درسی)

 
اُرسُمْ عَقارِبَ السّاعاتِ.

ساعت

اَلْخامِسَةُ وَ الرُّبعُ
پنچ و ربع

ساعت

الثّامِنَةُ وَ النِّصفُ
هشت و نیم

ساعت

اَلسّادِسَةُ إلّا رُبعاً
پنج و چهل و پنچ دقیقه

درس 1: ذاكَ هوَ اللّٰهُ