درسنامه آموزشی جغرافیا (2) کلاس یازدهم انسانی

تجارت (بازرگانی)

تجارت، خرید و فروش کالاها و خدماتی است که نیازها یا خواسته‌های ما را برآورده می‌کنند. آیا می‌توان زندگی اجتماعی را بدون مبادلهٔ کالاها و خدمات تصور کرد؟ تجارت و داد و ستد کالاها و خدمات ممکن است در داخل مرزهای یک کشور و بین بخش‌های مختلف آن جریان داشته باشد و یا بین یک کشور و کشورهای دیگر صورت بگیرد. امروزه هیچ کشوری از نظر منابع و مواد خام و کالاهای صنعتی خودکفا و بی‌نیاز از مبادله با سایر نواحی جهان نیست.

اقتصاد جهانی

منظور از اقتصاد جهانی، تجارت بین‌المللی کالاها و خدمات است که بر مبنای ارزش یک پول معین صورت می‌گیرد. بخش‌های مختلف اقتصاد هر کشور با تجارت بین‌المللی سروکار دارد. شاید کاغذ همین کتابی که در دست شماست، از چوب درختانی در جنگل‌های آسیای جنوب شرقی به‌دست آمده باشد. اغلب ما در زندگی روزانه با اقتصاد جهانی سروکار داریم ولی ممکن است به آن توجه نکرده باشیم. برای مثال، برخی کالاهایی که ما مصرف می‌کنیم در کارخانهٔ‌هایی در مناطق دور دست خارج از کشور تولید شده و به دست ما رسیده و یا ممکن است مواد خام به کار رفته در آنها یا ابزارآلات و ماشین‌های کارخانهٔ تولیدکنندهٔ آن از خارج از کشور تهیه شده باشند. از سوی دیگر، کشور ما محصولاتی مانند نفت، مواد پتروشیمی، قالی و خشکبار به کشورهای دیگر صادر می‌کند. افزایش یا کاهش قیمت این محصولات در بازارهای جهانی بر روی اقتصاد و زندگی ما تأثیر می‌گذارد.

نابرابری در اقتصاد جهانی

همان‌طور که گفته شد، در جهان امروز همهٔ کشورها ناگزیر به مبادله و تجارت‌اند، اما نکتهٔ مهم این است که همهٔ نواحی و کشورها در اقتصاد جهانی موقعیت یکسانی ندارند و جایگاه آنها متفاوت است. این جایگاه متفاوت، تأثیرات زیادی در زندگی مردم کشورهای مختلف می‌گذارد.

برای آنکه به وضعیت نابرابر نواحی در اقتصاد جهانی امروز بهتر پی ببریم، باید به پیشینهٔ تعامل و روابط اقتصادی در جهان توجه کنیم؛ 
- همان‌طور که در درس تاریخ مطالعه کرده‌اید، در گذشته‌های دور، تجارت بیشتر در سطح محلی صورت می‌گرفت. به‌تدریج، با ایجاد راه‌ها و کاروان‌سراها و استفاده از چارپایان و کاروان‌ها، مبادلهٔ کالاها در نواحی دور دست گسترش یافت. سپس، با پیشرفت‌هایی که در ساخت کشتی‌ها حاصل شد، میزان مبادلات تجاری بین نواحی مختلف افزایش یافت. شبکهٔ راه‌های به هم پیوستهٔ جادهٔ ابریشم که تا قرن پانزدهم میلادی شکل گرفت، بزرگ‌ترین شبکهٔ داد و ستد جهانی بود که از طریق مسیری طولانی، شرق و غرب جهان آن روز را، از چین در شرق آسیا تا اروپا در کنار دریای مدیترانه، در بر می‌گرفت.

- با ورود به عصر اکتشافات جغرافیایی و پیشرفت در دریانوردی در قرن‌های پانزدهم و شانزدهم میلادی، اروپاییان به سرزمین‌هایی نو در امریکا و اقیانوسیه دست یافتند و با تصرف بخش‌هایی از آسیا، افریقا و امریکای جنوبی و ایجاد مستعمرات، به استخراج و غارت منابع طبیعی آنها پرداختند. از قرن هجدهم، با وقوع انقلاب صنعتی، استعمارگری اروپایی‌ها در جهان گسترش یافت. در این دوره، کارخانه‌های انگلستان و دیگر کشورهای اروپایی برای تولید کالاهای صنعتی به مواد اولیه و خام نیاز داشتند و استعمارگران اروپایی با تسلط بر نواحی مختلف جهان، منابع و مواد اولیهٔ گران‌بها مانند طلا و الماس، نفت، چوب و دیگر مواد معدنی را به کشورهای خود سرازیر کردند.

در نظر بگیرید که کشور وسیعی مانند هند مدت چند قرن، مستعمرهٔ انگلستان بود، کشور کوچکی چون هلند، سال‌ها سرزمین وسیع و زرخیز اندونزی را در سیطرهٔ خود گرفته بود، کشور بلژیک سال‌ها کنگو را غارت و چپاول کرد و الجزایر سال‌ها مستعمرهٔ فرانسه بود. البته کشورهای استعمارگر در سایر نواحی جهان نیز، که رسماً مستعمرهٔ آنها نبودند، از طریق فشار بر حکومت‌ها یا دخالت‌های نظامی، امتیازاتی به نفع خود می‌گرفتند.

این ثروت رایگان و ارزان از عوامل مهم رشد سریع کشورهای اروپایی بود.

- پس از جنگ‌های جهانی اول و دوم، نهضت‌های استقلال‌طلبانه در کشورهای مستعمره بیشتر شد و به تدریج، کشورهای مستعمره به استقلال دست یافتند و به عضویت سازمان ملل متحد درآمدند. بدین ترتیب، دورهٔ استعمار کهن که در آن قدرت نظامی و اشغال سرزمین‌ها اهمیت ویژه‌ای داشت، به پایان رسید اما رابطهٔ نابرابر اقتصادی بین نواحی جهان همچنان ادامه پیدا کرد و شکل‌های جدیدی به خود گرفت.

- پس از جنگ جهانی دوم، کشورهای جهان به دو بلوک غرب (کشورهای سرمایه‌داری امریکا و اروپای غربی) و بلوک شرق (کشورهای کمونیستی شوروی سابق، چین و اروپای شرقی) تقسیم شدند. جنگ‌های جهانی اول و دوم خسارت‌های زیادی به کشورهای سرمایه‌داری صنعتی زد. این کشورها و در رأس آنها امریکا برای بهره‌برداری از منابع سرزمین‌های دیگر و همچنین جلوگیری از گسترش کمونیسم، وارد مرحلهٔ تازه‌ای شدند و آن مرحلهٔ صدور سرمایه - علاوه بر صدور کالا - بود؛ به این ترتیب که علاوه بر وارد کردن فشارهای سیاسی به حکومت‌ها، به سرمایه‌گذاری و ایجاد کارخانه‌های مونتاژ در دیگر نقاط جهان و بهره‌کشی از آنها اقدام کردند. البته، در این مرحله کشورهایی که از نظر علم و فناوری صنعتی عقب‌مانده بودند، همچنان به فروش منابع و مواد اولیه و خام، و خرید و واردات کالاهای کارخانه‌ای از کشورهای پیشرفتهٔ صنعتی ادامه دادند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره، گسترش شرکت‌های چندملیتی بود.

به تصویر بالا توجه کنید. در این تصویر نام برخی از شرکت‌های چند ملیتی را می‌بینید. تاکنون نام کدام یک را شنیده یا محصولات آن را دیده‌اید؟

به وسایل صوتی و تصویری یا گوشی‌های تلفن همراه که در محیط زندگی‌تان از آنها استفاده می‌شود، دقت کنید و چند شرکت سازندهٔ آنها را نام ببرید. شرکت‌های تولید کنندهٔ این کالاها، چند ملیتی هستند.

- شرکت‌های چندملیتی نقش مهمی در تجارت جهانی دارند. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، شعبهٔ اصلی این شرکت‌ها در کشورهای پیشرفتهٔ صنعتی (مادر) است و طراحی و فناوری علمی اصلی تولید در کشور مادر صورت می‌گیرد. شرکت‌های چندملیتی شعبه‌هایی نظیر کارخانه‌های مونتاژ یا شرکت‌های وابسته در کشورهای دیگر ایجاد می‌کنند تا بتوانند کالاها و خدمات خود را در آن کشورها تولید کنند و به فروش برسانند. به عبارت دیگر، شرکت‌های چندملیتی از شرکت‌های محلی در کشورهای میزبان برای تولید یا فروش کالاها و خدمات خود استفاده می‌کنند.

در هفتاد سال اخیر، صنایع و بانک‌های ایالات متحدهٔ امریکا، اروپای غربی و ژاپن به شکل قابل توجهی در دیگر مناطق جهان، سرمایه‌گذاری کرده‌اند. ایالات متحدهٔ امریکا برای تشویق شرکت‌های خود به سرمایه‌گذاری در خارج از کشور، به آنها کمک‌های مالی و حمایتی کرده است.

- شرکت‌های چندملیتی به سرمایه‌گذاری در کشورهای دیگر علاقه‌مندند؛ زیرا از این طریق به امتیازات زیادی دست پیدا می‌کنند. اولاً، با احداث کارخانه یا شرکت در کشورهای دیگر از منابع طبیعی آن نواحی استفاده می‌کنند؛ دوم این که از نیروی کار ارزان قیمت این نواحی برخوردار می‌شوند و سوم، چون در کشورهای کمتر توسعه یافتهٔ صنعتی، نظام مالیاتی و بیمهٔ کارگران و قوانین و مقررات زیست محیطی، چندان جدی و سخت نیست، فعالیت شرکت‌های چندملیتی در این‌گونه کشورها، آسان‌تر و ارزان‌تر تمام می‌شود. شرکت‌های چندملیتی به دنبال افزایش فروش و سود خود هستند و به منافع کشورهای میزبان چندان توجهی ندارند. این شرکت‌ها گاه انحصار تولید یک کالا را در دست می‌گیرند و کارخانه‌های داخلی کشورها را از دور رقابت، خارج می‌کنند و موجب ورشکستگی آنها می‌شوند. در این صورت، وابستگی نواحی به کشورهای توسعه یافتهٔ صنعتی بیشتر می‌شود.

انواع نواحی از نظر مبادلات تجاری جهانی

به‌طور کلی، در نتیجهٔ فرایندی که تاکنون در اقتصاد جهانی طی شده است، نواحی از نظر نوع غالب مبادلات اقتصادی به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:
1- کشورهایی که اقتصاد آنها به طور عمده مبتنی بر تولید و صدور مواد اولیه و خام و منابع انرژی و معدنی است؛
2- کشورهایی که اقتصاد و درآمد آنها به‌طور عمده مبتنی بر تولید و صدور انواع کالاهای کارخانه‌ای وصنعتی همراه با فناوری‌های پیشرفته و نوین است.

اقتصاد کشورهای گروه اول در برابر نوسانات قیمت در بازارهای جهانی آسیب‌پذیری زیادی دارد و کاهش قیمت خرید محصولات آنها می‌تواند شوک‌های عظیمی به اقتصادشان وارد کند. در این نوع اقتصاد، حمایت از بخش‌های تولیدی داخلی ضعیف است و واردات گسترش زیادی دارد.

در بین کشورهای صادر کننده مواد خام و منابع انرژی، برخی کشورهای صادر کننده نفت و گاز برای دفاع از منافع خود و جلوگیری از آسیب پذیری ناشی از کاهش قیمت نفت در بازار جهانی، با یکدیگر متحد شده و سازمان «اوپک» را به وجود آورده‌اند.

نابرابری اقتصادی، نابرابری فضایی

ما در جهانی آکنده از نابرابری زندگی می‌کنیم؛ جهانی که در آن تعداد زیادی از مردم مجبور به تحمل فقر و رنج‌اند.

در مطالعات اجتماعی پایهٔ نهم با موضوع نابرابری جهانی آشنا شدید و آموختید که یکی از ملاک‌های سنجش و مقایسهٔ کشورها در این زمینه «شاخص توسعهٔ انسانی» است. همچنین، دریافتید که شاخص توسعهٔ انسانی سه عامل را در بر می‌گیرد:
1- درآمد و رفاه؛ 2- امید به زندگی یا متوسط طول عمر؛ 3- سواد و آموزش.

عامل اول جنبهٔ اقتصادی دارد. امروزه ثروت و درآمد جهان به شدت در دست برخی کشورها متمرکز شده است؛ به طوری که مردم برخی از کشورها درآمد و سطح زندگی و رفاه خوبی دارند؛ در حالی که در برخی کشورهای دیگر، بخش بزرگی از مردم با فقر و کمبود امکانات زندگی مواجه‌اند.

گزارش‌های پژوهشگران دربارهٔ وضعیت ثروت و فقر در دنیا نشان می‌دهد که این شکاف هر روز بیشتر می‌شود.

نابرابری اقتصادی در فضای جغرافیایی جلوه‌گر می‌شود. به عبارت دیگر، چون منابع و امکانات و خدمات به‌طور عادلانه توزیع نمی‌شوند، نابرابری را می‌توان در سطح زمین و فضایی که انسان‌ها در آن زندگی می‌کنند، مشاهده کرد. در نتیجهٔ نابرابری اقتصادی، ناحیه‌هایی پدید می‌آیند که از نظر امکانات و تسهیلات و چشم‌اندازهای جغرافیایی با یکدیگر تفاوت دارند.

مرکز - پیرامون

در نظام سرمایه‌داری جهانی، بر اساس روابط و مبادلهٔ نابرابری که بین نواحی پدید آمده است، برخی نواحی نقش «مرکز» یافته و بر سایر نواحی غالب و مسلط شده‌اند. برخی نواحی نیز نقش «پیرامون» دارند که به لحاظ اقتصادی به مرکز وابسته‌اند.

بر اساس این نظریه، مرکز، پیرامون را استثمار می‌کند و بر آن سیطرهٔ اقتصادی دارد. به مدل توجه کنید؛

مرکز

منظور از مرکز، کانون‌های سلطهٔ اقتصادی بر جهان است. کشورهای توسعه یافتهٔ صنعتی که از نظر درآمد و ثروت بالاترین موقعیت را دارند، مرکز نامیده می‌شوند. این کشورها مانند یک قطب آهن‌ربا عمل می‌کنند و بخش عمده‌ای از سود و ثروت جهان را دریافت و جذب می‌کنند. آنها حتی به صدور سرمایه، یعنی سرمایه‌گذاری در دیگر نواحی جهان می‌پردازند. از ویژگی‌های کشورهای مرکز، برخورداری از صنایع نو و خدمات پیشرفته، فناوری بالا و نیروی ماهر و متخصص، و زیر ساخت‌های مناسب برای توسعهٔ اقتصادی مانند حمل و نقل پیشرفته و سطح بالای زندگی و رفاه اجتماعی است.

کشورهای مرکز، مواد خام را با قیمت ارزان‌تر از کشورهای پیرامون به‌دست می‌آورند و کالاهای ساخته شدهٔ صنعتی را با سود بیشتر به آنها می‌فروشند. کشورهای مرکز همچنین از طریق سرمایه‌گذاری یا شرکت‌های چند ملیتی از نیروی کار ارزان قیمت کشورهای پیرامون استفاده می‌کنند. کشورهای امریکای شمالی، اروپای غربی، ژاپن و استرالیا جزء کشورهای مرکز هستند.

کشورهای مرکز گاهی با روش‌های مختلف افراد با استعداد و متخصص یا به اصطلاح، مغزهای متفکر را نیز از کشورهای پیرامون به خود جذب می‌کنند. در حالی که کشورهای پیرامون هزینه‌های تحصیل و رشد این افراد را پرداخته‌اند.

پیرامون

کشورهای پیرامون عمدتاً تولیدکننده و صادر کنندهٔ مواد اولیه و خام‌اند. این کشورها از نظر توسعهٔ صنعتی و فناوری‌های نوین در سطح پایین‌تری قرار دارند. این کشورها که به واردات کالاهای صنعتی از مرکز وابسته‌اند، بازار خوبی نیز برای تولیدات آنها هستند و بنابراین، سود هنگفتی نصیب کشورهای مرکز می‌کنند. از دیگر ویژگی‌های کشورهای پیرامون، کمبود نیروی کار ماهر و متخصص و زیرساخت‌ها و تجهیزات لازم برای توسعهٔ صنعتی است.

از جمله کشورهای پیرامون در قاره‌های آسیا، افریقا و امریکای لاتین می‌توان به کشورهای افغانستان، بنگلادش، مراکش، نامبیا، پرو و نیکاراگوئه اشاره کرد.

جایگاه کشورها به عنوان مرکز و پیرامون در طول زمان ثابت نیست و ممکن است تغییر کند. نظریه‌پردازان مرکز - پیرامون معتقدند که در طول زمان گروهی از کشورها جایگاه نیمه پیرامون یافته‌اند.

نیمه پیرامون

منظور از کشورهای نیمه پیرامون کشورهایی هستند که بین مرکز و پیرامون قرار گرفته‌اند. این کشورها از نظر اقتصادی از کشورهای پیرامون قوی‌ترند اما هنوز از نظر قدرت اقتصادی به کشورهای مرکز نرسیده‌اند. این کشورها بین کشورهای مرکز و پیرامون نقش واسطه بازی می‌کنند و ساختار اقتصادی و اجتماعی آنها دچار تغییرات و تحولات صنعتی و فناورانه شده است. از جمله کشورهای نیمه پیرامون می‌توان به چین، که در دو دههٔ اخیر خیز اقتصادی فوق العاده‌ای در جهان برداشته است و همچنین کرهٔ جنوبی و سنگاپور اشاره کرد.

تجارت بین‌المللی و حفاظت از اقتصاد کشورها

اگر ارزش صادرات یک کشور بیشتر از واردات آن باشد، موازنهٔ تجاری مثبت است و آن کشور می‌تواند از راه سودی که به‌دست می‌آورد، استانداردهای زندگی و رفاه را در کشور خود بهبود بخشد. اگر ارزش واردات بیشتر از صادرات باشد، موازنه، منفی است که به آن کسری تجاری می‌گویند و برای اقتصاد کشور نامطلوب است.

معمولاً، کشورها برای اینکه تأثیرات منفی تجارت خارجی (صادرات و واردات) را بر صنایع و اقتصاد خود کاهش دهند و به رونق و توسعهٔ اقتصادی دست یابند، کارهایی انجام می‌دهند. برخی از این کارها عبارت‌اند از: وضع تعرفه‌های گمرکی و مالیات بر کالاهای وارداتی، محدود یا ممنوع کردن واردات برخی کالاها در دوره‌های زمانی خاص، تشکیل اتحادیه‌های اقتصادی - تجاری منطقه‌ای و ایجاد مناطق آزاد تجاری.

1- تشکیل اتحادیه‌های اقتصادی - تجاری منطقه‌ای (ناحیه‌ای)

اتحادیه‌های اقتصادی - تجاری منطقه‌ای، میان کشورهای همسایه شکل می‌گیرد. کشورهای عضو این اتحادیه‌ها براساس موافقت‌نامه‌هایی که امضا می‌کنند، سعی می‌کنند مالیات‌ها و تعرفه‌های گمرکی را بین خودشان کاهش دهند یا بردارند تا تجارت بین کشورهای منطقه، افزایش یابد و به رونق و توسعهٔ اقتصادی کشورها کمک شود.

از جمله اتحادیه‌های اقتصادی منطقه‌ای می توان به اِکو، آسه آن و نَفتا اشاره کرد.

2- ایجاد مناطق آزاد تجاری

مناطق آزاد تجاری مناطقی هستند که در اصل برای توسعهٔ صادرات یک کشور و رونق اقتصادی آن ایجاد می‌شوند. در این مناطق، تولیدکنندگان و بازرگانان می‌توانند بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی یا معافیت‌های مالیاتی، به صادرات و واردات و انبارداری کالاها بپردازند. به‌طور کلی در این مناطق، مقررات و قوانین اقتصادی ویژه و متفاوت با دیگر نواحی سرزمین وجود دارد.

برخی صاحب‌نظران معتقدند که همهٔ مناطق آزاد در رسیدن به اهداف خود موفق نبوده‌اند؛ زیرا در برخی کشورها به پایگاه واردات تبدیل شده‌اند و نتوانسته‌اند به توسعهٔ اقتصادی کمک کنند. مناطق آزاد تجاری اغلب در مجاورت بنادر مهم ایجاد می‌شوند. از مناطق آزاد تجاری ایران می‌توان منطقهٔ قشم، منطقهٔ کیش و منطقهٔ آزاد تجاری - صنعتی انزلی را نام برد.

تجارت بین‌المللی و حمل و نقل دریایی

در بین روش‌های مختلف حمل و نقل (زمینی، هوایی و دریایی)، حمل و نقل دریایی جایگاه ویژه و ممتازی دارد؛ به‌طوری که حدود 90 درصد تجارت جهانی از نظر وزن کالاهایی که جابه‌جا می‌شوند، از طریق حمل و نقل دریایی و توسط کشتی‌ها صورت می‌گیرد. حمل و نقل دریایی به دلیل پایین‌تر بودن هزینه‌ها با وجود وزن زیاد کالاهای جابه‌جا شده و نیز قابلیت جابه‌جایی کالا تا مسافت‌های دور دست، بر دیگر شیوه‌های حمل و نقل برتری دارد.

امروزه بیشتر مبادلات اقتصادی کشورها از طریق انواع کشتی‌های فله‌بر (که غلات، زغال، سنگ آهن، سیمان و ... حمل می‌کنند)، کشتی‌های کانتینری، کشتی‌های نفت‌کش و شناورهای تانکر حمل کنندهٔ گاز انجام می‌گیرد.

کشتی‌های بزرگ، کالاها را در بندرهای اصلی و بزرگ تخلیه می‌کنند. این کالاها توسط کشتی‌ها و شناورهای کوچک‌تر در بنادر فرعی کشورها توزیع می‌شوند.

مطالعهٔ موردی 2: ناحیه‌ٔ فرهنگی جهان اسلام

در جهان امروز، مسلمانان در بخش‌های گسترده‌ای از کرهٔ زمین پراکنده شده‌اند. جمعیت آنها بیش از 1/5 میلیارد نفر است و حدود 23 درصد جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند. بخش عمده‌ای (حدود 60 درصد) از مسلمانان جهان در قارهٔ آسیا زندگی می‌کنند. جنوب غربی آسیا، کانون اولیهٔ پخش و گسترش اسلام و مکان بیشترین تمرکز مسلمانان جهان است. پس از جنوب غربی آسیا و آسیای میانه، آفریقا دومین مرکز مهم سرزمین‌های اسلامی محسوب می‌شود. مسلمانان، بیشتر در شمال این قاره گسترده شده‌اند. دین اسلام از سمت شرق نیز تا جنوب شرقی آسیا و کشورهای مالزی و اندونزی گسترش یافته است. به علاوه، در کشورهای هند، میانمار، سیلان و مالدیو نیز شمار مسلمانان درخور توجه است. تعداد قابل توجهی از مسلمانان نیز در قاره‌های اروپا و امریکا زندگی می‌کنند.

همان‌طور که می‌بینید در این پهنهٔ وسیع، مسلمانان در کشورهای مختلف زندگی می‌کنند. کشورهایی که از نظر زبان، آداب و رسوم و عناصر فرهنگی با یکدیگر متفاوت‌اند. در این گستره، اقوام مختلف عرب، ایرانی، ترک، بنگالی، مغولی، مالایایی، هندی، مصری، مراکشی و بربر زندگی می‌کنند اما دین اسلام و عناصر فرهنگ اسلامی، عامل وحدت بخش در این ناحیهٔ (منطقهٔ) وسیع‌اند و همین عامل، به آن هویت ویژه و متمایزی می‌بخشد.

- اعتقاد به دین اسلام موجب شده است که اشتراکات فراوانی در مراسم و آیین‌ها (از جمله عید فطر، عید قربان و مبعث) هنر و معماری اسلامی، قوانین و اخلاق و ارزش‌ها در این منطقهٔ وسیع پدید آید.

- مراسم عبادی و عظیم «حج» یک گردهمایی بزرگ فرهنگی است که در آن، مسلمانان سراسر جهان دور هم جمع می‌شوند و اتحاد و برادری و یک پارچگی خود را نشان می‌دهند. این مراسم، علاوه بر تقویت حس دوستی و همدلی، موجب آشنایی بیشتر ملت‌های مسلمان با یکدیگر می‌شود.
- مسلمانان جهان قابلیت‌های زیادی برای پیشرفت در عرصه‌های مختلف، فرهنگی و اقتصادی دارند اما متأسفانه ناحیهٔ فرهنگی جهان اسلام با چالش‌ها و مشکلاتی نیز روبه‌روست. یکی از مشکلات عمده در این ناحیه، توطئهٔ دشمنان امت اسلامی است که سعی می‌کنند بین مسلمانان اختلاف ایجاد کرده از این تفرقه برای تأمین منافع خود بهره‌جویی کنند. قدرت‌های سلطه‌گر، چون امریکا، انگلیس و رژیم اشغالگر صهیونیستی، از دیرباز، ایجاد اختلاف بین فرقه‌های اسلامی به خصوص سنی و شیعه را در دستور کار خود قرار داده‌اند تا مسلمانان را نسبت به هم دچار سوءظن و کینه کنند. چالش دیگر، ایجاد «گروه‌های تکفیری» مانند القاعده و داعش است که به دست همین قدرت‌های سلطه‌گر ایجاد شده است. این گروه‌ها، ظاهر اسلامی دارند اما عملاً در خدمت استعمارگران هستند و تلاش می‌کنند چهره نادرست و وحشت‌آوری از دین اسلام به جهانیان نشان دهند. از سوی دیگر، راه را برای عملیات نظامی و جنگ افروزی قدرت‌های سلطه‌گر در سرزمین‌های اسلامی باز می‌کنند.

رویکرد و آرمان والای انقلاب اسلامی ایران، وحدت مسلمانان جهان، شناخت دشمن و دفاع از مسلمانان مظلوم فلسطین، یمن، سوریه و ... است که می‌تواند الهام بخش همه مسلمانان و موجب هم‌بستگی آنها شود.

- افزایش هم‌بستگی مسلمانان جهان و همکاری در زمینه‌های علمی و فرهنگی، نقش مهمی در پیشرفت همه جانبهٔ مسلمانان دارد.