قرائت: سورهٔ احزاب، آیات 36 تا 50
وَ مَا کَانَ لِمُؤمِنٍ وَ لَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَی اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِینًا ﴿36﴾ وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللَّهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللَّهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَیٰ زَیْدٌ مِنْهَا وَ طَرًا زَوَّجْنَاکَهَا لِکَیْ لَا یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوَاجِ أَدْعِیَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَ طَرًا وَ کَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا ﴿37﴾ مَا کَانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ سُنَّةَ اللَّهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ کَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا ﴿38﴾ الَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَ یَخْشَوْنَهُ وَ لَا یَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَ کَفَیٰ بِاللَّهِ حَسِیبًا ﴿39﴾ مَا کَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِکُمْ وَ لَٰکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خَاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کَانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمًا ﴿40﴾ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکرًا کَثِیرًا ﴿41﴾ وَ سَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلًا ﴿42﴾ هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیکُم وَ مَلَائِکَتُهُ لِیُخرِجَکُم مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ وَ کَانَ بِالمُؤمِنِینَ رَحِیمًا ﴿43﴾ تَحِیَّتُهُم یَومَ یَلقَوْنَهُ سَلَامٌ وَ أَعَدَّ لَهُم أَجرًا کَرِیمًا ﴿44﴾ یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلنَاکَ شَاهِدًا وَ مُبَشِّرًا وَ نَذِیرًا ﴿45﴾ وَ دَاعِیًا إِلَی اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرَاجًا مُنِیرًا ﴿46﴾ وَ بَشِّرِ المُؤْمِنِینَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلًا کَبِیرًا ﴿47﴾ وَ لَا تُطِعِ الْکَافِرِینَ وَ الْمُنَافِقِینَ وَدَع أَذَاهُم وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ وَ کَفَیٰ بِاللَّهِ وَکِیلًا ﴿48﴾ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نَکَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَکُم عَلَیهِنَّ مِن عِدَّهٍٔ تَعتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَ سَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِیلًا ﴿49﴾ یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَکَ أَزْوَاجَکَ اللَّاتِی آتَیتَ أُجُورَهُنَّ وَ مَا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَیکَ وَ بَنَاتِ عَمِّکَ وَ بَنَاتِ عَمَّاتِکَ وَ بَنَاتِ خَالِکَ وَ بَنَاتِ خَالَاتِکَ اللَّاتِی هَاجَرنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَت نَفسَهَا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرَادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهَا خَالِصَةً لَکَ مِن دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَد عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَیْهِم فِی أَزْوَاجِهِم وَ مَا مَلَکَتْ أَیمَانُهُمْ لِکَیلَا یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا ﴿50﴾
فصاحت لفظ جلالهٔ «الله»
1- لام کلمۀ «الله» پس از ــَـ و ــُـ به صورت درشت تلفظ میشود. مانند:
- اَللّٰهُ
- هُوَ اللّٰهُ
- اِنَّ اللّٰهَ
- رَسولُ اللّٰهِ
- اَستَغفِرُاللّٰهَ
- وَلِیُّ اللّٰهِ
- ما شاءَ اللّٰهُ …
- یَغفِرُ اللّٰهُ لَکُم
- قَد مَنَّ اللّٰهُ عَلَینا
- هٰذا خَلقُ اللّٰهِ
2- لام کلمهٔ «الله» پس از ــِـ به صورت نازک تلفظ میشود. مانند:
- اَعوذُ بِاللّٰهِ
- بِسمِ اللّٰهِ
- اَلحَمدُ لِلّٰهِ
- اَفِی اللّٰهِ شَکٌّ
- وَ مَن یَهدِاللّٰهُ
- مِن شَعائِرِ اللّٰهِ
- مِن اَمرِ اللّٰهِ
- وَ لِلّٰهِ العِزَّةُ
- یَتلونَ آیاتِ اللّٰهِ
- مِن عِندِ اللّٰهِ
آیات 14 تا آخر سورهٔ مبارکهٔ مجادله و 1 تا 7 سوره اسراء را از قرآن کامل با رعایت قواعد درس قرائت کنید.
آیات و سورههای مکی و مدنی
آیات و سورههای قرآن کریم، به دو بخش کلی تقسیم میشوند: مکی و مدنی.
تعریفهای گوناگونی از آیات و سورههای مکّی و مدنی، ارائه شده است. براساس یکی از مشهورترین این تعریفها، آیات و سورههایی که از ابتدای بعثت پیامبر (ص) تا هجرت ایشان به مدینه نازل شده است، مکّی هستند و آنچه بعد از ورود ایشان به مدینه نازل شده است، مدنی محسوب میشود.
به دیگر معنا، آیاتی که در طول 13 سال حضور پیامبر در شهر مکه بر ایشان نازل شده است، مکی بوده و آیاتی که در طول 10 سال حضور پیامبر در مدینه بر ایشان نازل شده است، مدنی محسوب میگردد.
مفسران و دانشمندان علوم قرآنی، با استفاده از ملاکها و معیارهای گوناگونی، آیات مکی و مدنی را شناسایی میکنند. از جمله:
1- مراجعه به داستانهای نقل شده درباره سبب نزول آیات قرآن که این داستانها به نزول آیات، متناسب با واقعهای خاص در زمان و مکان معینی (مکه یا مدینه) اشاره مینماید.
2- مراجعه به سخنان نقل شده از صحابه پیامبر (ص)؛ چرا که این افراد از شاهدان نزول بوده و میدانستند که چه آیهای در چه زمان و مکانی نازل شده است.
شناخت آیات مکی و مدنی، فوائد بسیاری دارد و از همینرو برای یک مفسر لازم و ضروری میباشد. شناخت این آیات به مفسر کمک میکند تا با مراحل دعوت پیامبر (ص) آشنا شده و خصوصیات روحی و اجتماعی مردم آن زمان را شناسایی نماید.
این شناخت همچنین برای فهم دقیقتر آیات قرآن نیز مفید است، چه بسا آیهای به ظاهر، یک حکم شرعی را بیان میکند، اما چون در مکه نازل شده است و هنگام نزول آن، هنوز احکام شرعی از طرف خدا وضع نشده بود، مفسر میبایست آیه را به گونهای دیگر تفسیر نماید.
به عنوان نمونه، به این آیه توجه کنید:
وَ الَّذِینَ هُم لِلزَّکَاةِ فَاعِلُونَ مؤمنون، آیهٔ 4
(مؤمنان کسانی هستند که) زکات را انجام میدهند.
یک مفسر در برخورد به این آیه ممکن است، «زکات» را به حکم واجب «زکات» تفسیر کند، که یکی از ویژگیهای مؤمنان پرداخت زکات به عنوان یک واجب شرعی است. در حالی که براساس روایات، سوره مؤمنون در مکه نازل شده است و آن هنگام هنوز حکم شرعی زکات وضع نشده بود تا افراد موظف به پرداخت آن باشند. بنابراین تفسیر این آیه به حکم واجب زکات نادرست است.
اگر مفسر در اینجا به «مکی» یا «مدنی» بودن سوره توجهی نداشته باشد، به اشتباه میافتد و تفسیر نادرستی ارائه مینماید. بسیاری از مفسران با توجه نمودن به این مسئله، زکات در آیه فوق را به معنای «انفاق مال» تفسیر نمودهاند که در دوران مکه نیز بوده و مؤمنان به انجام آن سفارش شده بودند.
با توجه به آنچه در درس خواندیم، هریک از این آیات، در کدام دسته از آیات مکّی یا مدنی قرار میگیرند؟
- سورهٔ مائده، 67
- سورۂ شعراء، 214
- سورهٔ علق، 1
با بررسی چند نمونه از آیات و سورههای مکّی و مدنی بگویید آیا میتوان این آیات و سورهها را به لحاظ محتوا و معارفشان دستهبندی نمود؟ (مثلاً در قالب اخلاق ـ احکام ـ توحید ـ معاد ـ نبوت)
حفظ نور: سوره تکاثر
آیات شریفهٔ سوره تکاثر را براساس برنامهٔ پیشنهادی دبیر محترم حفظ کنید.
بِسمِ اللَّهِ الرَّحمَٰنِ الرَّحِیمِ
أَلهَاکُمُ التَّکَاثُرُ ﴿1﴾ حَتَّیٰ زُرْتُمُ المَقَابِرَ ﴿2﴾ کَلَّا سَوفَ تَعْلَمُونَ ﴿3﴾ ثُمَّ کَلَّا سَوفَ تَعلَمُونَ ﴿4﴾ کَلَّا لَو تَعلَمُونَ عِلمَ الیَقِینِ ﴿5﴾ لَتَرَوُنَّ الجَحِیمَ ﴿6﴾ ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَینَ الْیَقِینِ ﴿7﴾ ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَومَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ ﴿8﴾
برای مطالعه: ترجمه سوره تکاثر
به نام خداوند بخشنده بخشایشگر
افزونطلبی (و تفاخر)، شما را به خود مشغول داشته (و از خدا غافل نموده) است. (1) تا آنجا که به دیدار قبرها رفتید (و قبور مردگان خود را برشمردید و به آن افتخار کردید)! (2) چنین نیست که میپندارید، (آری) بزودی (در قیامت بدیِ عاقبت این کار را) خواهید دانست! (3) باز چنان نیست که شما میپندارید، بزودی خواهید دانست! (4) نه! چنان نیست؛ اگر شما علمالیقین (به آخرت) داشتید (زیادهخواهی شما را از خدا غافل نمیکرد) (5) قطعاً شما جهنم را خواهید دید! (6) سپس (با ورود در جهنم) آن را به دیده باور و یقین خواهید دید. (7) و در آن روز (همه شما) از نعمتهایی که داشتهاید، بازپرسی خواهید شد! (8)
محتوای کلی سوره تکاثر
کلمه «تکاثر» به معنی افتخار به زیادی ثروت است.
نام این سوره از آیه اول آن گرفته شده است. این سوره مکی است.
در آیات ابتدایی این سوره سرزنش کسانی است که بر یکدیگر تفاخر میکردند. سپس هشداری به مسئله معاد، قیامت و آتش دوزخ، و در پایان هشداری در زمینه بازپرسی از نعمتها میدهد.
