درسنامه آموزشی علوم و معارف قرآنی (1) کلاس دهم معارف

درس 2: قرآن و اهل بیت (ع)

بازدید441

تاریخ بروزرسانی1404/08/1

قرائت: سورهٔ یونس، آیات 54 تا 70

وَ لَوْ أَنَّ لِکُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِی الْأَرْضِ لَافْتَدَتْ بِهِ وَ أَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَ قُضِیَ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لَا یُظْلَمُونَ ﴿54﴾ أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ أَلَا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لَکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لَا یَعْلَمُونَ ﴿55﴾ هُوَ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ ﴿56﴾ یَا أَیُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْکُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ شِفَاءٌ لِمَا فِی الصُّدُورِ وَ هُدًی وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ ﴿57﴾ قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِکَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ ﴿58﴾ قُلْ أَرَأَیْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَ حَلَالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللَّهِ تَفْتَرُونَ ﴿59﴾ وَ مَا ظَنُّ الَّذِینَ یَفْتَرُونَ عَلَی اللَّهِ الْکَذِبَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَی النَّاسِ وَ لَکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لَا یَشْکُرُونَ ﴿60﴾ وَ مَا تَکُونُ فِی شَأْنٍ وَ مَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا کُنَّا عَلَیْکُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِیضُونَ فِیهِ وَ مَا یَعْزُبُ عَنْ رَبِّکَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لَا فِی السَّمَاءِ وَ لَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِکَ وَ لَا أَکْبَرَ إِلَّا فِی کِتَابٍ مُبِینٍ ﴿61﴾ أَلَا إِنَّ أَوْلِیَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لَا هُمْ یَحْزَنُونَ ﴿62﴾ الَّذِینَ آمَنُوا وَ کَانُوا یَتَّقُونَ ﴿63﴾ لَهُمُ الْبُشْرَی فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَ فِی الْآخِرَةِ لَا تَبْدِیلَ لِکَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ ﴿64﴾ وَ لَا یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِیعًا هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ ﴿65﴾ أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ وَ مَا یَتَّبِعُ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَکَاءَ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا یَخْرُصُونَ ﴿66﴾ هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ لِتَسْکُنُوا فِیهِ وَ النَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَسْمَعُونَ ﴿67﴾ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِیُّ لَهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَکُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَی اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿68﴾ قُلْ إِنَّ الَّذِینَ یَفْتَرُونَ عَلَی اللَّهِ الْکَذِبَ لَا یُفْلِحُونَ ﴿69﴾ مَتَاعٌ فِی الدُّنْیَا ثُمَّ إِلَیْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ نُذِیقُهُمُ الْعَذَابَ الشَّدِیدَ بِمَا کَانُوا یَکْفُرُونَ ﴿70﴾

یادآوری تلفظ حروف خاص (1)

در سال‌های گذشته با نحوه تلفظ حروف خاص آشنا شده‌اید و در این درس به یادآوری آنها می‌پردازیم. تلفظ صحیح حروف از آن جهت دارای اهمیت است که تلفظ نادرست آنها می‌تواند موجب تغییر معنای کلمه و یا جمله، خصوصاً در قرائت نماز گردد. به مثال‌های زیر توجه کنید:

عَلیم: دانا	اَلیم: دردناک
سَعید: خوشبخت	صَعید: زمین (خاک)
نَذیر: هشدار دهنده	نَظیر: شبیه
اِثم: گناه	اِسم: نام

تلفظ 18 حرف زبان عربی، با تلفظ آنها در زبان فارسی تفاوت قابل توجهی ندارد، ولی 10 حرف دارای تلفظ خاص و متفاوت با حروف فارسی است.

جدول تلفظ حروف

حرف	نحوه تلفظ	در کلمه	در عبارت
ح	غلیظ، از ته گلو	سُبحانَ	سُبحانَ رَِبّیَ الاَعلیٰ وَ بِحَمدِه
ع	غلیظ، از ته گلو	نَعبُدُ - نَستَعینُ	اِیّاکَ نَعبُدُ وَ اِیّاکَ نَستَعینُ
غ	نرم و قابل کشش	غَیِر المَغضوبِ	غَیِر المَغضوبِ عَلَیهِم
ق	محکم و غیرقابل کشش	اَقومُ - اَقعُدُ	بِحَولِ اللِّٰه وَ قُوَِّتِه، اَقومُ وَ اَقعُدُ
ذ	نوک زبانی، زبان بین دندان	عَذابَ - الَّذینَ	وَ قِنا عَذابَ النّارِ - صِراطَ الَّذینَ اَنعَمتَ عَلَیهِم
ظ	نوک زبانی و درشت	حِفظُ - عَظیم	و لایَئودُهُ حِفظُهُما - سُبحانَ رَِبّیَ العَظیمِ وَ بِحَمدِه
ض	نوک زبان، درشت و محکم	وَ لَاالضّالّینَ	وَ لَاالضّالّینَ
ط	درشت و پر، از گلو	الصِّراطَ	اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیمَ
ص	درشت و پر، از گلو	صِراطَ	صِراطَ الَّذینَ اَنعَمتَ عَلَیهِم
ث	نوک زبانی، زبان بین دندان	التَّکاثُرُ - کَثیر	اَلهاکُمُ التَّکاثُرُ

اکنون بار دیگر برخی آیات اول درس را با توجه به جدول بالا قرائت کنید.

آیات 1 تا 19 سوره مزّمّل را از روی صفحه 574 قرآن کامل با رعایت قواعدی که تاکنون آموخته‌اید همراه با کتاب گویا قرائت کنید.

قرآن در کلام امیر (ع)

در سال‌های گذشته، با حدیث «ثقلین» از رسول خدا (ص) آشنا شدیم:

«إِنّی تارکُ فیکُمُ الثَّقَلَینِ کتابَ اللهِ وَ عِتَرَتی اَهلَ بَیتی وَ إِنَّهُما لَن یَفتَرِقا...»

با توجه به معنای این حدیث، قرآن و اهل بیت، دو امانت گران‌بهای رسول خدا در میان امت می‌باشند که هیچ‌گاه از یکدیگر جدا نمی‌شوند و هریک همواره در کنار دیگری است. بنابراین اهل بیت پیامبر، بهترین افرادی هستند که برای شناخت قرآن باید به آنها مراجعه کرد و سخنان ایشان منبعی غنی برای معرفی ویژگی‌های این کتاب آسمانی است.

در میان کتاب‌هایی که به جمع‌آوری احادیث معصومین پرداخته‌اند، «نهج‌البلاغه» جایگاه ویژه‌ای دارد. امام علی (ع)، در بیش از 20 خطبه از این کتاب، به معرفی قرآن و جایگاه رفیع آن پرداخته است.

در اینجا بخش‌هایی از خطبه 176 از این کتاب شریف را با هم می‌خوانیم و عظمت قرآن را از زبان امیرالمؤمنین، امام علی (ع)، به نظاره می‌نشینیم:

وَ اعلَموا أَنَّ هَذَا القُرآنَ هُوَ النَّاصِحُ الَّذِی لایَغُشُ وَ الهَادِی الَّذِی لایُضِلُّ وَ المُحَدِّثُ الَّذِی لا یَکذِبُ
آگاه باشید این قرآن پند دهنده‌ای است که نمی‌فریبد؛ و هدایت‌کننده‌ای است که گمراه نمی‌کند و سخن‌گویی است که دروغ نمی‌گوید؛

وَ ما جالَسَ هَذَا القُرآنَ أَحَدُ إلَّا قَامَ عَنهُ بِزِیادَهِ أَو نُقصانٍ زیادَهِ فی هُدًی أو نُقصانٍ مِن عَمِّی
و کسی با قرآن همنشین نشد، مگر آنکه با افزایشی یا کاستی از کنار آن برخاست، افزایشی در هدایت یا کاهشی از کوردلی و گمراهی

... فَاستَشفوهُ مِن اَدوائِکُم وَ استَعینوا بِهِ عَلی لَأوائِکُم فَإِنَّ فِیهِ شِفاء من اکبَرِ الدَاءِ وَ هُوَ الکُفرُ وَ النِّفاقُ وَ الغَیُّ وَ الضَّلال فَاسأَلُوا الله به.

...پس از آن برای بیماری‌های خود شفا و بهبودی بطلبید و برای چیره‌ شدن بر مشکلات از آن کمک بگیرید؛ زیرا در آن درمان بزرگ‌ترین بیماری‌ها یعنی کفر و نفاق و گمراهی و ضلالت است؛ پس به وسیله قرآن از خدا بخواهید (درخواست کنید).

وَ تَوَجَّهوا إِلَیهِ بِحُبِّهِ إِنَّه ما تَوَجَّهَ العِبادُ إلَی اللهِ تعالی بمثله
و با دوستی با آن به سوی خداوند توجه کنید؛ زیرا که بندگان به چیزی مانند آن به خداوند متعال تقرب نمی‌جویند،

و اعلموا أَنَّه شَافِعُ مُشَفَعُ وَ قائِلٌ مُصَدَّقُ
و بدانید که آن شفاعت کننده‌ای است که شفاعتش پذیرفته و گوینده‌ای است که سخنش تصدیق می‌گردد؛

وَ أَنَّه مَن شَفَعَ لَهُ القُرآنُ یَومَ القِیامَةِ شُفّعَ فِیهِ وَ مَن مَحَلَ بِهِ القُرآنُ یَومَ القِیامَةِ صُدِّقَ عَلَیهِ
و آن کس که قرآن در قیامت شفاعتش کند، مورد شفاعت قرار می‌گیرد؛ و هر کس در روز قیامت، قرآن از او شکایت کند، گواهیش بر ضد او پذیرفته می‌شود؛

... وَ استَدِلُّوهُ عَلَی رَبِّکُم وَ استَنصِحوهُ عَلَی أَنفُسِکُم
... و با آن پروردگارتان را بشناسید و خویشتن را با آن اندرز دهید؛

... و إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ لَّم یَعِظُ أَحَدًا بِمِثلِ هذا القُرآنِ فَإِنَّه حَبلُ اللهِ المَتِینُ
... و خداوند سبحان کسی را به مانند این قرآن، موعظه نفرموده است؛ چرا که آن رشته محکم خداست

وَ سَبَبُهُ الأَمِینُ وَ فِیهِ رَبیعُ القَلبِ وَ یَنابیع العِلمِ و ما لِلقَلبِ جلاءُ غَیرُه
و وسیله امین او، و در آن بهار دل‌ها و چمشه‌های دانش است؛ و برای قلب و فکر، جلایی جز آن نیست.

آیات زیر برخی ویژگی‌های قرآن را معرفی می‌کند. هر یک از این ویژگی‌ها با کدام بخش از سخنان امام علی (ع) ارتباط دارد؟ در این‌باره با دوستان خود گفت‌وگو کنید.

یَا أَیُّهَا النَّاسُ، قَد جَاءَتکُم مَوْعِظَةٌ مِن رَبِّکُم، وَ شِفَاءٌ لِمَا فِی الصُّدُورِ، وَ هُدًی وَ رَحمَةٌ لِلمُؤمِنِینَ. _{یونس، آیهٔ 57}

وَ اعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَ لَا تَفَرَّقُوا... _{آل عمران، آیهٔ 103}

با دوستانتان گفت‌وگو کنید و بگویید این سخن از امام به چه معناست؟

وَ فِیهِ رَبیعُ‌القَلبِ، وَ یَنابیعُ العِلم.

شما هم می‌توانید بخش‌های دیگری از کلام معصومان (عل) پیرامون قرآن را پیدا کنید و در کلاس بخوانید.

حفظ نور: سوره طارق

آیات شریفه سوره طارق را براساس برنامهٔ پیشنهادی دبیر محترم حفظ کنید.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِیمِ
وَ السَّمَاءِ وَ الطَّارِقِ ﴿1﴾ وَ مَا أَدرَاکَ مَا الطَّارِقُ ﴿2) النَّجمُ الثَّاقِبُ ﴿3﴾ إِنْ کُلُّ نَفسٍ لَمَّا عَلَیهَا حَافِظٌ ﴿4﴾ فَلْیَنظُرِ الْإِنسَانُ مِمَّ خُلِقَ ﴿5﴾ خُلِقَ مِنْ مَاءٍ دَافِقٍ ﴿6﴾ یَخرُجُ مِن بَینِ الصُّلبِ وَ التَّرَائِبِ ﴿7﴾ إِنَّهُ عَلَیٰ رَجعِهِ لَقَادِرٌ ﴿8﴾ یَومَ تُبْلَی السَّرَائِرُ ﴿9﴾ فَمَا لَهُ مِن قُوَّةٍ وَ لَا نَاصِرٍ ﴿10﴾ وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجعِ ﴿11﴾ وَ الْأَرضِ ذَاتِ الصَّدعِ ﴿12﴾ إِنَّهُ لَقَولٌ فَصلٌ ﴿13﴾ وَ مَا هُوَ بِالْهَزلِ ﴿14﴾ إِنَّهُم یَکِیدُونَ کَیدًا ﴿15﴾ وَ أَکِیدُ کَیدًا ﴿16﴾ فَمَهِّلِ الکَافِرِینَ أَمْهِلْهُم رُوَیدًا ﴿17﴾

برای مطالعه: ترجمه سوره طارق

به نام خداوند بخشنده بخشایشگر
سوگند به آسمان و سوگند به طارق (چیزی که در شب، پدیدار می‌شود.) (1)
و تو چه می‌دانی که طارق چیست؟ (2)
همان ستاره درخشانی که پرده ظلمت را می‌شکافد! (3)
هیچ‌کس نیست مگر برای او مراقب و محافظی معین شده است! (4)
انسان باید بنگرد که از چه چیز آفریده شده است! (5)
از یک آب جهنده آفریده شده است (6)
که از پشت (پدر) و (سینه) مادر خارج می‌شود! (7)
مسلماً او دوباره بر آفریدن و باز گرداندنش تواناست! (8)
در آن روز که اسرار نهان آشکار می‌شود، (9)
و برای او هیچ نیرو و یاوری نیست! (10)
سوگند به آسمان که آب را به صورت باران بر می‌گرداند (11)
و سوگند به زمین پرشکاف (که گیاهان از آن سر بر می‌آورند)، (12)
که این (قرآن) سخنی قاطع است و حق را از باطل جدا می‌کند، (13)
و هرگز سخن بیهوده و شوخی نیست! (14)
کافران (به قیامت و قرآن) پیوسته در حال مکر و حیله هستند، (15)
و من هم در برابر مکر آنها، چاره‌اندیشی می‌کنم! (16)
پس؛ کافران را اندکی مهلت بده (تا سزای اعمالشان را ببینند)! (17)

محتوای کلی سوره طارق

این سوره دو محور اساسی دارد:

1- معاد و رستاخیز
2- قرآن و اهمیت آن

سوره با سوگندهایی به آسمان و ستاره شبگرد (طارق) آغاز می‌گردد. سپس برای اثبات ممکن بودن وقوع معاد چنین استدلال می‌کند که خداوندی که توانسته است انسان را بیافریند، می‌تواند او را پس از مرگ نیز دوباره زنده گرداند.

پس از اشاره به ویژگی‌های رستاخیز و حق بودن قرآن، منکران قیامت و قرآن را به مجازات در جهان آخرت تهدید می‌کند.