درسنامه آموزشی علوم و معارف قرآنی (1) کلاس دهم معارف

قرائت زیبا

امام علی علیه السّلام:

وَ تَعَلَّمُوا القُرآنَ، فَإِنَّه اَحسَنُ الحَدیثِ، وَ تَفَقَّهُوا فِیهِ، فَإِنَّه رَبیعُ القُلُوبِ، وَ استَشفوا بنورهِ، فَإِنَّه شِفاءُ الصُّدورِ، و احسنوا تِلاوَتَهُ، فَإِنَّهُ أَنفَعُ القَصَصِ.

و قرآن را بیاموزید، که آن برترین سخن است، و (مطالب) آن را دقیق بفهمید، که بهار دل‌ها می‌باشد، و از نور آن طلب شفا (برای امراض ظاهری و باطنی) نمایید، که شفابخش دل‌ها است و آن را خوب و زیبا بخوانید، که مفیدترین قصه‌هاست.

آنچنان که ملاحظه نمودید در حدیث مذکور، به آموختن قرآن کریم و زیبا (صحیح و فصیح) خواندن آن امر شده است.

اما ممکن است پس از بیان فوق، این سؤال به ذهن برسد که چگونه می‌توانیم تلاوتی صحیح و زیبا داشته باشیم؟ با دنبال نمودن مباحث این کتاب و تمرین مستمر، به این مقصود دست خواهید یافت.

برای دستیابی به قرائت صحیح و زیبا رعایت شرایط زیر ضروری است:

1- تلفظ صحیح و فصیح حروف به ویژه حروف (ث ح ذ ص ض ط ظ ع غ ق) که در سال‌های گذشته با چگونگی تلفظ آنها آشنا شده‌اید.

مقصود از تلفظ صحیح، عدم اشتباه در تلفظ حروف مشابه مانند «غ» و «ق» و مقصود از تلفظ فصیح، بیان حرف به لحن عربی و زیباست.

2- رعایت وقف و ابتدای صحیح: یعنی خواندن آیات به‌صورت جمله جمله و پرهیز از توقف در وسط جملات. گاهی عدم رعایت این مورد موجب تغییر معنای آیه خواهد شد.

به رعایت موارد مذکور در اصطلاح، علم تجوید گفته می‌شود و به وسیلهٔ آنها می‌توان تلاوت را صحیح و زیبا ساخت.

صفات قرآن

«قرآن» آخرین کتاب آسمانی است که بر آخرین پیامبر نازل شده است. این کلمه از ریشه «قرء» گرفته شده است و به معنای چیزی است که باید آن را قرائت نمود:

فَاقرَئوا ما تَیَسَّرَ مِنَ القُرآنِ _{مزمل، آیهٔ 20}
آنچه برای شما میسّر است قرآن بخوانید.

قرائت قرآن و انس با آن در بین مسلمانان خیلی بیشتر از خواندن کتاب‌های آسمانی در بین پیروان سایر ادیان است و آن‌قدر که قرآن خوانده می‌شود، سایر کتب آسمانی قرائت نمی‌شود.

قرآن برای معرفی خود و بیان ویژگی‌های خاصی که دارد، صفت‌ها و عناوین دیگری نیز برای خود بیان کرده است که مطالعه و تفکر در هر یک از آنها، ما را با جنبه‌های مختلف این کتاب آسمانی آشنا می‌کند. برخی از مهم‌ترین این عناوین عبارتند از:

کتاب: استفاده از لفظ «کتاب» برای اشاره به کتاب‌های آسمانی، قبل از «قرآن» برای «تورات» و «انجیل» صورت گرفته است و پیروان این کتاب‌های آسمانی با عنوان «اهل کتاب» شناخته می‌شوند.

قرآن از آن جهت که مجموعه قوانین و دستورالعمل‌های نوشته شده برای هدایت انسان‌هاست، به‌عنوان «کتاب» مشهور شده است:

کِتَابٌ أَنْزَلنَاهُ إِلَیکَ لِتُخرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النّورِ _{ابراهیم، آیهٔ 1}
کتابی است که آن را به سوی تو نازل کردیم تا مردم را از تاریکی‌ها به سوی روشنایی بیرون آوری.

ذکر: کلمه «ذکر»، به معنای «یادآوری» است. انسان اگرچه به‌صورت فطری، به سوی خداوند و نیکی‌ها گرایش دارد و آنها را می‌شناسد، ولی گاه با مشغول شدن به ظواهر زندگی و غرق شدن در آن، از یاد خدا و انجام نیکی‌ها غافل می‌شود که نیاز به تذکر پیدا می‌کند.

آیات قرآن از آن جهت که سراسر آن یاد خداست و احکام و معارف الهی را یادآوری می‌کند، به نام «ذکر» معروف شده است:

اِنَّا نَحنُ نَزَّلنَا الذِّکرَ وَ اِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ _{حجر، آیهٔ 9}
ما ذکر (قرآن) را نازل کردیم و به طور قطع نگهبان آن خواهیم بود.

فُرقان: یکی دیگر از عناوینی که قرآن خود را به آن معرفی می‌کند، «فرقان» می‌باشد. این کلمه به معنای «جدا کننده» است.

آیات قرآن با بیان معارف الهی و تکیه بر دلایل روشن، جدا کننده حق از باطل، حلال از حرام، صواب از خطا و ویژگی‌های مؤمن از کافر می‌باشد. به این عنوان در برخی آیات اشاره شده است:

تَبَارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الفُرْقَانَ عَلَی عَبدِهِ لِیَکونَ لِلعَالَمِینَ نَذِیرًا _{فرقان، آیهٔ 1}
بزرگ و پربرکت است کسی که فرقان (قرآن) را بر بنده‌اش نازل نمود تا بیم‌دهنده جهانیان باشد.

نور: «نور»، یکی از صفت‌هایی است که قرآن خود را به آن معرفی نموده است:

فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أَنزَلنَا _{تغابن، آیهٔ 8}
به خدا و رسول او و نوری که نازل کرده‌ایم، ایمان بیاورید.

نور سبب می‌شود که انسان اشیاء را از یکدیگر تمیز و تشخیص بدهد و مسیر حرکت خود را روشن کند. قرآن نیز که خود را به‌عنوان «نور» معرفی می‌کند، مسیر هدایت انسان‌ها را روشن نموده و ایشان را به سوی بهشت رهنمون می‌شود.