درسنامه آموزشی مدیریت خانواده و سبک زندگی پسران کلاس دوازدهم

در درس گذشته به زن زندگی اشاره شد که ویژگی لازم برای همۀ دختران است. چرا که دختر با این ویژگی‌ها «مکمل» مرد است. اما چنانچه دختری همۀ آن خصوصیات را داشته باشد معلوم نیست برای هر پسری مناسب  باشد؛ بلکه باید تناسب لازم را با پسر داشته باشد. بنابراین همتایی دختر و پسر یک ویژگی اساسی برای ازدواج است که در این درس به تفصیل توضیح داده‌ایم.

همتایی و کُفویت

شما برای زندگی آینده‌تان، کسی را نیاز دارید که درکتان کند و از فضای شما و خانواده‌تان دور نباشد. همتایی به معنی تناسب و هماهنگی است. این تناسب به معنای شبیه بودن یا هم راستا و هم جهت بودن است.

همتایی در چه چیزهایی باید باشد؟

هر چیزی که برای شما ارزشمند است، باید در آن مسئله با همسرتان همتا و متناسب باشید. ارزشمندی، یعنی آنچه که برای خودت و خانواده‌ات مهم است. ارزش‌ها آن چیزهایی است که اگر در زندگی نداشته باشید، احساس خوشبختی نمی‌کنید. مثلاً اگر ثروت و رفاه برای کسی ارزش اصلی باشد، اگر همسرش همه چیز داشته باشد ولی از لحاظ مالی خانوادۀ ضعیفی داشته باشد، این پسر احساس خوشبختی نمی‌کند. دقت کنید در اینجا انسان خوب و بد یا خانوادۀ خوب و بد مورد بحث نیست. صحبت از تناسب است. پس به اندازه‌ای که یک معیار برای شما ارزش داشته باشد، تناسب و شباهت در آن باید بالاتر باشد.

چگونه همتای خود را بشناسم؟

برای شناخت همتایتان باید ارزش‌های خودتان را بشناسید. تا خود و ارزش‌هایتان را به خوبی نشناسید، نمی‌توانید تشخیص دهید که آیا طرف مقابل همتا و متناسب شما هست یا نه.

انواع همتایی

همتایی فکری:

یکی از مهم‌ترین همتایی‌ها، همتایی و تناسب فکری است که دو جنبه دارد. جنبه اول این است که باید از نظر توان فکری و سطح هوش و عقلانیت دو نفر با هم تناسب داشته باشند. جنبۀ دوم این است که باید در افکار شما و طرف مقابل، سنخیت وجود داشته باشد تا بتوانید با یکدیگر هم سخن شوید، همدیگر را درک کنید و به اصطلاح هم زبان باشید و دغدغه‌های همدیگر را بشناسید. مثلاً اگر شما طرز تفکرتان این است که باید آینده‌نگر باشیم و طرف مقابل بیشتر در پی این است که الان باید زندگی خوشی داشته باشیم، این دو طرز تفکر، باهم سنخیت نخواهند داشت و طبیعتاً با منطق متفاوتی با مسائل زندگی روبرو خواهند شد.

همتایی اعتقادی:

یکی از مهم‌ترین مواردی که نشانۀ سنخیت فکری شما و طرف مقابل است، تناسب اعتقادی است. از آنجا که به طور طبیعی برای هر کسی اعتقاداتش بسیار مهم است، این بخش از تناسب فکری را به طور ویژه مورد توجه قرار می‌دهیم.

ازدواج با کسی که دین، مذهب یا اعتقادات و میزان پایبندی‌اش به مسائل دینی با شما تفاوت دارد، ازدواج نامناسبی است. شما در برگزاری مراسم‌ها تا نوع عبادات و سبک زندگی‌تان با هم تفاوت خواهید داشت و مطمئنا در موارد زیادی با چالش مواجه خواهید شد. این چالش‌ها آرامش شما را سلب خواهد کرد. البته ممکن است این موضوع در شور و هیجان اول زندگی به چشم نیاید؛ ولی در فراز و نشیب‌های زندگی، به خصوص در شرایط سخت، حتما خودش را نشان خواهد داد.

همتایی اقتصادی:

اگر با کمترین کمبود اقتصادی، احساس ناراحتی می‌کنید، بدانید که مسائل اقتصادی برای شما مهم است. مثلاً اگر در گذشته وسیله‌ای را که دوست داشتید به دلیل مشکلات مالی نتوانستید بخرید، چقدر احساس ناراحتی کردید. از میزان ناراحتی خود، می‌توانید بفهمید چقدر مسائل اقتصادی برایتان مهم است. به طور خاص اگر خودتان امکان تهیۀ جهیزیۀ زندگی را ندارید و توقع امکانات خوب برای زندگی دارید، نباید با دختری ازدواج کنید که خانواده‌اش جهیزیۀ خوبی به او نمی‌دهند. اگر برای هر دو طرف و خانواده‌ها مسائل اقتصادی ارزش مهمی نباشد، معیار همتایی اقتصادی کم رنگ‌تر خواهد شد.

همتایی فرهنگی و خانوادگی:

یکی دیگر از مهم‌ترین همتایی‌ها، همتایی فرهنگی است که در قالب آداب و رسوم، عادت‌ها، هنجارها، اخلاقیات، سبک زندگی و نوع معاشرت‌های خانوادگی نمایان می‌شود. گاهی دیده می‌شود پسر به دلایلی از دختر خوشش می‌آید؛ ولی نوع پوشش دختر با ارزش‌های فرهنگی و خانوادگی پسر متفاوت است. در این مرحله پسر فکر می‌کند بعد از ازدواج می‌تواند سبک پوشش دختر را به فرهنگ خود نزدیک کند. اما عموما دختران زیر بار نرفته و تأکید می‌کنند تو ما را با همین وضع انتخاب کرده‌ای و نباید چیز دیگری را انتظار داشته باشی.

شاید در فضای مجازی یا دانشگاه به خاطر غلبۀ فرهنگ محیطیِ آنجا احساس کنید شما دو نفر به هم می‌خورید. در این باره توجه داشته باشید که همه در چنین محیط‌هایی با فرهنگ همان جا درحال تعامل با هم هستند؛ در صورتی که وقتی ازدواج می‌کنید، هر کدام با فرهنگ خانوادگی، قومیتی و مذهبی خود وارد زندگی مشترک می‌شوید که در دانشگاه و در فضای مجازی، روشن نبوده است. آن موقع است که دچار چالش خواهید شد. به همین دلیل در میان زوج‌های دانشجو که افراد گاهی از فرهنگ‌های مختلف هستند، این معضل زیاد به چشم می‌خورد.

در صورتی دختر و پسر از دو قوم و دو شهر متفاوت می‌توانند با یکدیگر ازدواج کنند که فرهنگشان با یکدیگر متعارض نباشد؛ یا خود و خانواده‌هایشان حساسیتی بر فرهنگشان نداشته باشند. در این زمینه حتماً با یک مشاور امین مشورت کنید. برای تشخیص تعارضات، از افرادی که از فرهنگ خود شما با آن فرهنگ ارتباط داشته‌اند مشورت بگیرید.

همتایی اجتماعی:

از نظر شأن اجتماعی مهم است که اختلاف زیادی با همدیگر نداشته باشید. اینکه یک دختر خیلی پایین‌تر یا خیلی بالاتر را انتخاب کنید، ممکن است برای شما دردسر داشته باشد؛ معمولاً توصیه می‌شود که پسر شأن کمتری از دختر نداشته باشد. یعنی از نظر ارزش‌های اجتماعیِ حاکم بر «شما و خانواده‌تان»، پسر منزلتش پایین نباشد و داماد کم ارزشی محسوب نشود.

«بانو مجتهده امین» دانشمند و مفسر قرآن، و همسرش معین‌التجار که از جایگاه اجتماعی مناسبی برخوردار بود، زندگی همراه با آرامشی داشتند. این دو نفر گرچه همتایی علمی نداشتند، اما از نظر اجتماعی هم شأن بودند. وقتی شأن اجتماعی زن بالاتر از مرد باشد، عموما مرد احساس حقارت می‌کند و چه بسا فشارهای خانوادگی‌اش را به زن بیشتر کند.

همتایی سنی:

دختر و پسر باید ازنظر سن عقلی به هم بخورند. به این معنا که از نظر پختگی عقلی و اجتماعی نزدیک به هم باشند. معمولاً دختران زودتر به پختگی عقلی و اجتماعی می‌رسند. به همین خاطر در سنین پایین‌تر بهتر است دختر از نظر سنی کمتر از پسر باشد. آن چیزی که مهم است این است که پسر پختگی بیشتر و توان مدیریت یک زندگی را در حدی داشته باشد که همسرش او را به عنوان مرد زندگی و مدیر آن بپذیرد.

همتایی شخصیتی:

شخصیت‌های مختلف افراد، روحیات و رفتارهای متفاوتی را در آنان ایجاد می‌کند. تفاوت‌های شخصیتی افراد می‌تواند در بعضی مواقع آسیب‌های جدی به زندگی مشترک وارد کند. تشخیص تفاوت‌های آسیب‌زا سخت است و به نظر متخصصان نیاز دارد.

برونگرا و درونگرا بودن یک تفاوت معروف شخصیتی است که بسیاری با آن آشنا هستند. ولی واقعا معلوم نیست که چقدر در سرنوشت ازدواج شما مؤثر باشد. بنابراین تفاوت‌های شخصیتی مؤثر در ازدواج را منوط به نظر متخصص امین و با تجربه کنید. البته برای کسانی که انعطاف‌پذیر و اخلاق‌مدار باشند، این آسیب‌ها به حدّاقل خواهد رسید. بار دیگر تأکید می‌کنیم همتایی در همۀ موارد بالا نیاز نیست؛ اینکه بخواهید در هر مسئله‌ای شبیه هم باشید، یا اینکه در یک موضوع مشخص دقیقا شبیه هم رفتار کنید، یک نگاه وسواس گونه به همتایی است. وسواس در یافتن همتایی‌ها، شما را دچار مشکل خواهد کرد؛ بنابراین صرفا در موضوعاتی که برای شما ارزش ویژه‌ای دارد، به دنبال همتایی با طرف مقابل باشید و بقیه موارد را با انعطاف‌پذیری خودتان جبران کنید.

جایگاه «ایمان» در همتایی‌ها کجاست؟

- کسی را همتای دختر خود نمی‌یابم.
- امام باقر (ع): آنچه را دربارۀ دخترانت نوشته بودی که کسی همتای خودت نمی‌یابی دریافتم. خدایت رحمت کناد! چنین اندیشه‌ای به خود راه مده؛ چرا که پیامبر خدا (ص) می‌فرمود: هرگاه کسی نزد شما به خواستگاری آمد که اخلاق و دین او را می‌پسندید، به او زن دهید؛ چرا که اگر چنین نکنید، گناه و تباهی بزرگی در زمین پدید خواهد آمد.
- پیامبر (ص) همتایی فرهنگی، فکری، ایمانی، اخلاقی و پاک دامنی افراد را مورد تأکید قرار می‌دادند و در ازدواج خودشان و اصحابشان، همتایی اقتصادی را ملاک قرار نمی‌دادند و به اصحابشان می‌فرمودند: مؤمن همتای مؤمن است.
- مردی نزد رسول خدا (ص) آمد تا درباره ازدواج مشورت کند؛ حضرت فرمودند: خدایت خیر دهد! با زنی مؤمن ازدواج کن.

واقعیت این است که فرد تا وقتی خودش به نقطۀ آرامش نرسیده باشد، نمی‌تواند همسرش را به آرامش برساند. اینجاست که موضوع ایمان معنا پیدا می‌کند. ایمان از واژۀ امن گرفته شده است. کسی که ایمان داشته باشد، آرام است، می شود به گفته‌هایش اعتماد کرد و به امان تداری و پیمان او تکیه نمود.

سؤال مهمی که مطرح می‌شود این است که «همتایی در ایمان تا چه حد و در چه مواقعی می‌تواند به عنوان ملاک اساسی ازدواج در نظر گرفته شود؟»

برای پاسخ به این سؤال باید به چند نکتۀ مهم توجه کرد:

- ایمان را نباید با مقدّس مآبی اشتباه گرفت. کسی که ظاهری متدین دارد، لزوماً فرد مؤمنی نیست. به تعبیر امام صادق (ع) ایمان فرد به کثرت نماز و روزه‌هایش نیست؛ بلکه باید صداقت و امانت داری فرد را دید. به این معنا که اگر فردی خیلی اهل نماز و روزۀ مستحبی است، شاید عادت کرده است؛ ولی هیچ ترسی از خدا ندارد و راحت دروغ می‌گوید و امانت‌دار نیست.

- فردی که دلش با خداست باید با رفتارهایش این رابطه را تقویت کند؛ در غیر این صورت، اگر رفتارش عشق قلبی‌اش را تأیید نکرد، دلش تغییر خواهد کرد. بنابراین فردی که ادعای ایمان دارد، ولی رفتارهای مؤمنانه ندارد، به هیچ وجه قابل اعتماد نیست. کسی که ادعای دوستی خدا را دارد چگونه ابتدایی‌ترین دستورات الهی مثل نماز یا حجاب را مراعات نمی‌کند؟ بعضی بهانه می‌آورند که ما دلمان با خداست و دل باید پاک باشد. گول مدعیان را نخورید. اتفاقا آنچه که میزان ایمان هر کسی را به شما نشان می‌دهد «رفتار» های اوست. به کسی که اهل  مراعات حلال و حرام الهی و خداترس باشد می‌توان اعتماد کرد. در قرآن کریم، مردان و زنان مؤمن از وصلت با افراد بی ایمان، حتی در صورت برخورداری از سایر معیارهای همسر مطلوب، نهی شده‌اند.

- اخلاق پسندیده نیز در کنار و پیش از ایمان و به عبارت دقیق‌تر به عنوان شاخص ایمان مطرح است؛ به حدی که اگر واقعا ایمان و اخلاق دو نفر، رشدیافته باشد، بقیۀ ویژگی‌هایشان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

- میزان ایمانی که از طرف مقابل انتظار دارید باید در حدود ایمان خودتان باشد. اگر فاصلۀ ایمانی‌تان خیلی زیاد باشد، هر دو دچار مشکل می‌شوید.

- در صدر اسلام و همچنین اوایل انقلاب اسلامی، حال و هوای جامعه به گونه‌ای بود که ارزش ایمانی، سایر ارزش‌ها را تحت‌الشعاع قرار داده بود. لذا ازدواج‌های زیادی را می‌دیدیم که با فرهنگ‌های متفاوت و همچنین اختلافات اقتصادی شکل می‌گرفت و موفّق بود. امروزه نیز اگر فضای دختر و پسر به گونه‌ای باشد که ارزش‌های دیگر برایشان چندان مطرح نباشد، باز عمل به همان الگو توصیه می‌شود.

- اگر به بقیه همتایی‌ها مثلاً اقتصادی، اجتماعی، علمی و... بی توجه باشید و فقط ایمان را ملاک انتخابتان بگذارید، ولی در واقعیت این‌ها برای شما و خانواده‌تان ارزشمند باشد، حتما با مشکلات و مسائل متعددی روبه‌رو خواهید شد. پس اگر فکر می‌کنید ایمان تنها ملاک شما برای انتخاب است، باید ببینید که خودتان در همه امور زندگی ایمان را چقدر در رأس کارهایتان قرار داده‌اید.