درسنامه آموزشی مدیریت خانواده و سبک زندگی پسران کلاس دوازدهم

روشن است این رفتار، فقط تخلیۀ فوری ناراحتی است و ممکن است طرف مقابل را لحظاتی ساکت کند؛ ولی کمکی به حل اختلاف نمی‌کند «اگر فریاد بزنی به صدایت گوش می‌دهند و اگر آرام بگویی به حرفت گوش می‌دهند. قدرت کلماتت را بالا ببر نه صدایت را! این «باران» است که باعث رشد گل‌ها می‌شود نه رعدوبرق و سیل.»

2. طرف مقابل را درک کنید.

در اختلافات سعی کنید خود را به جای طرف مقابل بگذارید و به مسئله از موضع او نگاه کنید. این کار به شما کمک می‌کند بتوانید بهتر او را درک کنید.

3. خوب گوش دهید.

هر کدام از شما ابتدا باید شنونده خوبی باشید و دغدغه‌های طرف مقابل را بشنوید. در گفت‌وگوهای رگباری، هیچ کدام از طرفین حرف یکدیگر را نمی‌فهمند و فقط بر دیدگاه و حرف خود تکیه دارند. اگر طرف مقابل سخن خودش را کامل نکند به جای گوش دادن به سخن شما به باقی ماندۀ سخن خود فکر می‌کند که چه زمانی بیان کند.

4. یک موضوع را حل کنید.

در هنگام بروز اختلاف، روی یک موضوع تمرکز کنید. اکثر ما وقتی دعوا می‌کنیم ناراحتی‌ها و دلخوری‌های قبلی را هم در ذهنمان مرور می‌کنیم و بعضی مواقع از آنها پتکی برای کوبیدن طرف مقابل می‌سازیم تا بفهمد چقدر ما را رنجانده است. این کار باعث می‌شود نتوانیم موضوع را حل کنیم. در این صورت ممکن است مسائل آن قدر پیچیده گردد که اغلب به وضعیت‌های بدتری منجر شود.

5. خواسته‌هایتان را مطرح کنید.

ضمن اینکه احساسات منفی خود را به زبان می‌آورید، خواسته‌ها و انتظارات واقعی خود را بیان کنید؛ البته به حرف طرف مقابل نیز گوش بدهید، خواسته‌های او را بشنوید و به آنها احترام بگذارید.

کلی گویی نکنید. استفاده از تعبیرهایی مثل «شما همیشه ...» و «شما هیچوقت ...» کمکی به حل اختلاف نمی‌کند. به جای آن بگویید «من از این حرفی که زدید، خیلی ناراحت شدم» یا «کار امروزتان من را خیلی ناراحت کرد» 
تلاش کنید رفتار مشخصی را مدنظر قرار دهید و در مورد «رفتار» ها صحبت کنید.

6. جنبه‌های مثبت را هم ببینید.

اگر با کسی مشکل دارید، او را سرزنش، تحقیر یا متهم نکنید؛ این کار باعث می‌شود او حالت دفاعی به خود بگیرد و به کلی به انتقاد شما جواب منفی بدهد؛ بنابراین، جنبه‌های مثبت شخصیت او را نیز هنگام بیان مشکل در نظر بگیرید و صریحاً بیان کنید.

7. اشکالات خودتان را بپذیرید.

هنگام بحث کمتر به فکر دفاع از خود باشید؛ انتقادپذیر باشید، توجیه نکنید و با دروغ هم از خود دفاع نکنید. به جای مقصر جلوه دادن دیگران، سهم خودتان را در بروز اختلاف بپذیرید تا هم بتوانید خود را اصلاح کنید و هم از دعواهای تکراری پیشگیری کنید.

8. بحث را کش ندهید.

کش‌دار کردن بحث به نفع هیچ یک از طرفین نیست و به «مِراء» کشیده می‌شود. مِراء نوعی کشتی گرفتن در بحث است و هدف آن به زمین زدن طرف مقابل است. پیامبر فرموده‌اند مِراء را ترک کنید حتی اگر حق با شما باشد چرا که این کار باعث دلمردگی دل و رشد نفاق می‌شود. سکوت و مرور زمان می‌تواند اختلاف را برطرف کند. البته سکوتی که همراه قهر یا حتی تلخی باشد، خودش تشدیدکنندۀ اختلاف است.

9. تهدید به جدا شدن از خانواده نکنید.

ممکن است شما در ارتباطات اجتماعی ترجیح بدهید با بعضی رابطه نداشته باشید و مسیرتان را تغییر دهید. در حالی که خانواده این گونه نیست و بخشی از شخصیت شماست. جدایی از خانواده اصالت فرد را زیر سؤال می‌برد و اعتبار فرد را در جامعه می‌کاهد؛ بنابراین یاد بگیرید با اختلافات گوناگون، اتصال خود را با خانواده حفظ کنید و با آنها مدارا کنید. کسی که امروز مدارا با خانواده را تمرین نکند، در آینده نیز با کوچک‌ترین مسئله‌ای به طلاق فکر می‌کند.

10. از داور مورد قبول دو طرف استفاده کنید.

بهتر است افرادی که با هم اختلاف دارند خودشان این اختلاف را حل کنند ولی مواقعی پیش می‌آید که اختلافات بین دو نفر قابل حل نیست و هر کس بر نظر خودش اصرار می‌کند. اگر هر کس بخواهد به تشخیص خود عمل کند، هیچ وقت اختلاف پایان نمی‌یابد. پس بهتر است هر دو نفر فردی را که امین دو طرف است و نسبت به موضوع آگاهی، تجربه و پختگی لازم را دارد، انتخاب کنند؛ نظراتشان را به‌طور یکسان به او برسانند و نظر نهایی او را هر چه بود، معیار حل اختلاف خود قرار دهند. البته اگر شما باز بر نظر خودتان پافشاری کنید، ممکن است نشانۀ استبداد و خودرأیی شما باشد و اعتماد اطرافیان را از دست بدهید. بنابراین قبل از دعوت کردن از داور، فکر کنید که اگر بر خلاف خواستۀ شما نظر داد، برای پذیرش نظر او چگونه رفتار خواهید کرد.

ج) بعد از اختلاف

بعد از پایان یافتن اختلافات به نکات زیر نیز توجه داشته باشید:

1. پشت گوش نیندازید.

در اولین فرصتی که آرامش به طرفین برگشت، مطمئن شوید که اختلاف به وجود آمده حل شده است. بعضی از اختلاف‌ها و سوءِتفاهم‌ها با گذر زمان تبدیل به رنجش و کینه می‌شود و مانند زخم کهنه‌ای یک زمانی سر باز می‌کند.

2. عذرخواهی کنید و عذرخواهی دیگران را بپذیرید.

افرادی که قدرت و اعتمادبه نفس کافی دارند، به محض اینکه به اشتباه خود پی می‌برند، خاضعانه عذرخواهی کرده و سریع مسئله را پایان می‌دهند و مسئولیت اشتباه خود را می‌پذیرند؛ عذرخواهی دلیل خردمندی است. عذرخواهی
کردن همیشه باعث کوچک شدنتان نمی‌شود و نشان می‌دهد که شما صرفاً در پی اثبات خودتان نیستید. بلکه وقتی حق روشن شد، آن را می‌پذیرید هر چند علیه شما باشد.

شما هم عذرخواهی دیگران را بپذیرید و طرف مقابلتان را شرمسار نکنید؛ نه شما و نه آن که عذرخواهی می‌کند، هیچ یک کامل نیستید. پس اگر کسی شما را رنجاند و بعد پشیمان شد او را سرزنش نکنید. زمانی که نتوانید دیگران را ببخشید، نباید هم انتظار داشته باشید دیگران هم شما را ببخشند. این چنین به دست خود آرامش را از خود سلب کرده‌اید.

3. اختلافات را محرمانه نگه دارید.

اختلافات خانوادگی، نباید به خارج از خانه کشیده شود. هیچ‌گاه اختلاف خود را در حضور دیگران مطرح نکنید و از این طریق، شأن خودتان را کاهش ندهید. البته باید در صورت نیاز با مشاوری امین و ترجیحا غریبه مشورت کنید.

موقعیت‌شناسی

در مورد مهارت حل اختلاف خارج از خانواده باید توجّه داشته باشید که:

- در بعضی مواقع عذرخواهی مکرر، دیگران را بدعادت و پرتوقع می‌کند. برای اینکه چنین اتفاقی نیفتد، از کاری که موجب عذرخواهی زیاد می‌شود پرهیز کنید تا مجبور نشوید همیشه پیش‌قدم باشید.
- ممکن است خطای دیگران، آسیب جدی به زندگی شما بزند. گاهی لازم است اشتباهی از یک دوست را بهانه‌ای برای قطع یک «رابطۀ مخرب» کنید. اینجا لازم نیست نشان دهید که عذرخواهی فرد مقابل را پذیرفته‌اید؛ ولی از درون، او را ببخشید تا خودتان به آرامش برسید.
- اختلاف با خویشاوندان، نباید تحت هیچ شرایطی به قطع ارتباط با آنان منجر شود؛ زیرا صله رحم واجب است؛ البته صله رحم، به معنای احسان به اقوام است و در رفت وآمد خلاصه نمی‌شود. در صله رحم محدوده‌های حلال و حرام باید مراعات شود. مثلاً اقوامی که با شما نامحرم هستند، همچون نامحرم‌های غریبه محسوب می‌شوند و نباید به دلیل اینکه فلانی از اقوام است، به حریم‌های الهی بی اعتنایی شود.