درسنامه آموزشی عربی (2) کلاس یازدهم تجربی و ریاضی

﴿یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اجْتَنِبوا کَثیراً مِنَ الظَّنِّ ...﴾اَلْحُجُرات: 12
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از بسیاری از گمان‌ها بپرهیزید.

مِنْ آیاتِ الْأَخلاقِ

﴿یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا لا یَسخَرْ قَومٌ مِن قَومٍ عَسَیٰ أَن یَکونوا خَیراً مِنهُم وَ لا نِساءٌ مِن نِساءٍ عَسَیٰ أنَ یَکُنَّ خَیراً مِنهُنَّ وَ لا تَلْمِزوا أَنفُسَکُم وَ لا تَنابَزوا بِالْأَلقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسوقُ بَعْدَ الْإِیمانِ وَ مَن لَم یَتُبْ فَأُولٰئِکَ هُمُ الظّالِمونَ.
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، نباید مردمانی مردم دیگر را ریشخند کنند، شاید آنها از خودشان بهتر باشند، و نباید زنانی زنانِ [دیگر] را [ریشخند کنند]، شاید آنها از خودشان بهتر باشند، و از یکدیگر عیب جویی نکنید، و به همدیگر لقب‌های زشت ندهید. نام زشت پس از ایمان آوردن زشت است و هرکس توبه نکرد آنان خودشان ستمکارند.

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اجْتَنِبوا کَثیراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إثْمٌ وَ لا تَجَسَّسوا وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُکُم بَعْضاً أَ یُحِبُّ أَحَدُکُم أَن یَأْکُلَ لَحْمَ أَخیهِ مَیْتاً فَکَرِهْتُموهُ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إنَّ اللّٰهَ تَوّابٌ رَحیمٌ﴾ اَلْحُجُرات: 11 و 12
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از بسیاری از گمان‌ها بپرهیزید که برخی گمان‌ها گناه است، و جاسوسی و بدگویی یکدیگر نکنید. آیا کسی از شما دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده‌اش را بخورد؟ این کار را ناپسند می‌‌دارید، و از خدا پروا کنید که خدا بسیار توبه پذیر و مهربان است.

قَدْ یَکونُ بَینَ النّاسِ مَنْ هوَ أَحْسَنُ مِنّا، فَعَلَینا أَنْ نَبتَعِدَ عَنِ الْعُجْبِ وَ أَنْ لا نَذْکُرَ عُیوبَ الْآخَرینَ بِکَلامٍ خَفیٍّ أَوْ بِإشارَةٍ. فَقَدْ قالَ أَمیرُ الْمُؤمِنینَ عَلیٌّ (ع): «أَکبَرُ الْعَیبِ أَنْ تَعیبَ ما فیکَ مِثلُهُ».
گاهی میانِ مردم کسی هست که از ما بهتر است، پس باید از خودپسندی دوری کنیم و عیب‌های دیگران را با سخنی پوشیده، یا با اشاره ذکر نکنیم. امیر مؤمنان علی فرموده‌اند: بزرگ‌ترین عیب آن است که عیبی بجویی که مانندِ آن در خودت باشد.

تَنصَحُنا الْآیَةُ الْأُولیٰ وَ تَقولُ: لا تَعیبُوا الْآخَرینَ. وَ لا تُلَقِّبوهُم بِأَلقابٍ یَکرَهونَها. بِئسَ الْعَمَلُ الْفُسوقُ! وَ مَن یَفعَلْ ذٰلِکَ فَهوَ مِنَ الظّالِمینَ.
آیۀ نخست، ما را اندرز می‌دهد و می‌گوید: عیب جویی دیگران نکنید و به آنان لقب‌هایی که ناپسند می‌دارند ندهید. آلودگی به گناه بد است و هرکس چنین کند در این صورت از ستمگران است.

إذَنْ فَقَدْ حَرَّمَ اللّهُ تَعالَی فی هاتَینِ الْآیَتَینِ:
بنابراین، خدای بلندمرتبه در این دو آیه حرام ساخته است:

اَلِاسْتِهزاءَ بِالْآخَرینَ، وَ تَسْمیَتَهُم بِالْأَسماءِ الْقَبیحَةِ.
ریشخند کردنِ دیگران، و نامیدنِ آنها با اسم‌های زشت

سوءَ الظَّنِّ، وَ هوَ اتِّهامُ شَخصٍ لِشَخصٍ آخَرَ بِدونِ دَلیلٍ مَنطِقیٍّ.
بدگمانی، و آن عبارت است از اتهام زدن کسی به کسی دیگر بدون دلیلی منطقی.

اَلتَّجَسُّسَ، وَ هوَ مُحاوَلَةٌ قَبیحَةٌ لِکَشفِ أَسرارِ النّاسِ لِفَضْحِهِم وَ هوَ مِنْ کَبائِرِ الذُّنوبِ فی مَکتَبِنا وَ مِنَ الْأَخلاقِ السَّیِّئَةِ.
جاسوسی، و آن عبارت است از تلاشی زشت برای آشکار ساختن رازهای مردم و برای رسوا کردنشان که از گناهان بزرگ در آیین ما و از اخلاق بد است.

وَ الْغیٖبَةَ، وَ هیَ مِن أَهَمِّ أَسبابِ قَطعِ التَّواصُلِ بَینَ النّاسِ.
غیبت، و آن از مهم‌ترین دلیل‌های قطع ارتباط میان مردم است.

سَمَّی بَعْضُ الْمُفَسِّرینَ سورَةَ الْحُجُراتِ الَّتی جاءَتْ فیها هاتانِ الْآیَتانِ بِسورَةِ الْأَخلاقِ.
برخی مفسّران سورۀ حُجُرات را که در آن این دو آیه آمده است سورۀ اخلاق نامیده‌اند.

لغات جدید

اِتَّقیٰ: پروا کرد (مضارع: یَتَّقی) اِتَّقوا اللهَ: از خدا پروا کنید	إثْم: گناه = ذَنْب	اِستِهزاء بِـ: ریشخند کردن (اِسْتَهْزَأَ، یَسْتَهْزِئُ)	اِغْتابَ: غیبت کرد (مضارع: یَغْتابُ) لا یَغْتَبْ: نباید غیبت کند
أَنْ یَکُنَّ: که باشند (کانَ، یَکونُ)	أَنْ یَکونوا: که باشند (کانَ، یَکونُ)	بَعْض ... بَعْض: یکدیگر	بِئسْ: بد است
تابَ: توبه کرد (مضارع: یَتوبُ) لَمْ یَتُبْ: توبه نکرد	تَجَسَّسَ: جاسوسی کرد (مضارع: یَتَجَسَّسُ)	تَسْمیَة: نام دادن، نامیدن (سَمّیٰ/ یُسَمّی)	تَنابُز بِالْأَلقابِ: به یکدیگر لقب‌های زشت دادن (تَنابَزَ، یَتَنابَزُ)
تَوّاب: بسیار توبه پذیر، بسیار توبه کننده	تَواصُل: ارتباط (تَواصَلَ، یَتَواصَلُ)	حَرَّمَ: حرام کرد (مضارع: یُحَرِّمُ)	خَفیّ: پنهان ≠ ظاهِر
سَخِرَ مِنْ: مسخره کرد (مضارع: یَسْخَرُ/ مصدر: سُخْریَّة) لا یَسْخَرْ: نباید مسخره کند	عابَ: عیب جویی کرد، عیب دار کرد (مضارع: یَعیبُ)	عُجْب: خود پسندی	عَسیٰ: شاید = رُبَّما
فُسوق: آلوده شدن به گناه	فَضْح: رسوا کردن	قَدْ: گاهی، شاید (بر سر مضارع) «قَد یَکونُ: گاهی می‌باشد» / بر سر فعل ماضی برای نزدیک ساختن زمان فعل به حال و معادل ماضی نقلی است.	کَبائِر: گناهان بزرگ «مفرد: کَبیرَة»
کَرِهَ: ناپسند داشت (مضارع: یَکْرَهُ)	لَحْم: گوشت «جمع: لُحوم»	لَقَّبَ: لقب داد (مضارع: یُلَقِّبُ)	لَمَزَ: عیب گرفت (مضارع: یَلْمِزُ)
مَیْت: مُرده «جمع: أَمْوات، مَوْتیٰ» ≠ حَیّ

عَیِّنِ الصَّحیحَ وَ الْخَطَأَ حَسَبَ نَصِّ الدَّرْسِ. (ص / غ)

1- سَمّیٰ بَعضُ الْمُفَسِّرینَ سورَةَ الْحُجُراتِ بِعَروسِ الْقُرآنِ. غ
برخی از مفسران سوره حجرات را عروس قرآن نامیدند.

2- حَرَّمَ اللهُ فی هاتَینِ الْآیَتَینِ الِاسْتِهْزاءَ وَالْغیٖبَةَ فَقَطْ. غ
خداوند فقط در این دو آیه ریشخند زدن و غیب را حرام کرده است.

3- اَلْغیٖبَةُ هیَ أَنْ تَذْکُرَ أَخاکَ وَ أُختَکَ بِما یَکْرَهانِ. ص
غیبت آن است که از برادرت و خواهرت یاد کنی درباره آنچه ناپسند می‌دارند.

4- إنَّ اللهَ یَنْهَی النّاسَ عَنِ السُّخْریَّةِ مِنَ الْآخَرینَ. ص
همانا خداوند مردم را از مسخره کردن دیگران باز می‌دارد.

5- اَلسَّعْیُ لِمَعرِفَةِ أَسرارِ الْآخَرینَ أَمرٌ جَمیلٌ. غ
کوشش برای آگاهی از رازهای دیگران کار زیبایی است.

اِخْتَبِرْ نَفْسَکَ

تَرجِمِ الْأَحادیثَ التّالیَةَ، ثُمَّ ضَعْ خَطّاً تَحتَ اسْمِ التَّفضیلِ.

1- سُئِلَ رَسولُ اللهِ (ص): مَنْ أَحَبُّ النّاسِ إلَی اللهِ، قالَ أَنفَعُ النّاسِ لِلنّاسِ.
از پیامبر خدا پرسیده شده: چه کسی نزد خداوند محبوب‌ترین مردم است، فرمود سودمندترین مردم برای مردم.
أَحَبُّ: اسم تفضیل (محبوب‌تر‌ین) / أَنفَعُ: اسم تفضیل (سودمندترین)

2- أَعْلَمُ النّاسِ، مَن جَمَعَ عِلْمَ النّاسِ إلیٰ عِلْمِهِ. رسول (ص)
داناترین مردم، کسی است که دانش مردم را با خود بیفزاید.
أَعْلَمُ: اسم تفضیل (داناترین)

3- أَفْضَلُ الْأَعمالِ الْکَسْبُ مِنَ الْحَلالِ. رسول (ص)
برترین (بهترین) کارها، کسب حلال است.
أَفْضَلُ: اسم تفضیل (بهترین)

اِخْتَبِرْ نَفْسَکَ

تَرجِمِ العِْباراتِ التّالیَةَ.

1- ﴿...رَبَّنا آمَنّا فَاغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا وَ أَنْتَ خَیْرُ الرّاحِمینَ﴾ اَلْمؤمِنون: 109
پروردگارا ایمان آوردیم پس بر ما ببخشای و به ما رحم کن که تو بهترین رحم کنندگان هستی.

2- خَیْرُ إخْوانِکُم مَنْ أَهْدیٰ إلَیکُم عُیوبَکُم. رَسولُ اللّهِ (ص)
بهترین دوستانتان (برادران شما) کسی است که عیب‌هایتان را به شما هدیه کند.

3- ﴿لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ﴾ الْقَدْر: 3
شب قدر بهتر از هزار ماه است.

4- مَنْ غَلَبَتْ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهائِمِ. أَمیرُ الْمُؤمِنینَ عَلیٌّ (ع)
هر کس شهوتش بر عقلش غلبه کند پس او بدتر از چهارپایان (حیوانات است.)

5- شَرُّ النّاسِ ذو الْوَجْهَیْنِ.
بدترین مردم دو رویان هستند.

اِخْتَبِرْ نَفْسَکَ

تَرجِمِ الْآیَتَینِ وَ الْعِبارَةَ، ثُمَّ عَیِّنِ اسْمَ الْمَکانِ وَ اسْمَ التَّفضیلِ.

1- ﴿... وَ جادِلْهُم بِالَّتی هیَ أَحْسَنُ إنَّ رَبَّکَ هوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبیلِهِ ...﴾ اَلنَّحْل: 125
و با آنها به روشی که نیکوتر است مجادله نمای (ستیزه کن) در حقیقت، پروردگارت به [حال] کسی که از راهش منحرف شده، داناتر است.
أَحْسَنُ: اسم تفضیل (نیکوتر، خوبتر)
أَعْلَمُ: اسم تفضیل (داناتر)

2- ﴿وَ الْآخِرَةُ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ﴾ اَلْأعْلیٰ: 17
با آنکه [جهان] آخرت نیکوتر و پایدارتر است.
خَیْرٌ: اسم تفضیل (نیکوتر)
أَبْقیٰ: اسم تفضیل (پایدارتر)

3- کانَتْ مَکتَبَةُ «جُندی سابور» فی خوزستان أَکبَرَ مَکتَبَةٍ فی الْعالَمِ الْقَدیمِ.
کتابخانه‌ی جندی شاپور در خوزستان، بزرگترین کتابخانه‌ در دنیا قدیم بود.
أَکبَرَ: اسم تفضیل (بزرگ‌ترین)
مَکتَبَةٍ: اسم مکان (کتابخانه‌)

حِوارٌ

در گروه‌های دو نفره شبیه گفت‌وگوی زیر را در کلاس اجرا کنید.

(فی سوقِ مَشهَد) در بازار مشهد
اَلزّائِرَةُ الْعَرَبیَّةُ خانم زائر عرب	بائِعُ الْمَلابِسِ فروشنده لباس‌ها
سَلامٌ عَلَیکُم. سلام علیکم	عَلَیکُمُ السَّلامُ، مَرحَباً بِکِ. علیکم السلام. خوش آمدید.
کَم سِعرُ هٰذَا الْقَمیصِ الرِّجالیِّ؟ قیمت این پیراهن مردانه چقدر است؟	سِتّونَ أَلْفَ تومان. 60 هزار تومان
أُریدُ أَرخَصَ مِن هٰذا. هٰذِهِ الْأَسَعارُ غالیَةٌ. ارزان‌تر از این می‌خواهم. این قیمت‌ها گران (بالا) است.	عِندَنا بِسِعْرِخَمسینَ أَلْفَ تومان. تَفَضَّلی اُنظُری. به قیمت 50 هزار تومان داریم. بفرما ببین.
أَیُّ لَوْنٍ عِندَکُم؟ چه رنگ‌‌هایی دارید؟	أَبیَضُ وَ أَسوَدُ وَ أَزرَقُ وَ أَحمَرُ وَ أَصفَرُ بَنَفسَجیٌّ. سفید و سیاه و آبی و قرمز و زرد و بنفش.
بِکَم تومان هٰذِهِ الْفَساتینُ؟ این پیراهن‌های زنانه چند تومن است؟	تَبدَأُ الْأَسعارُ مِن خَمْسَةٍ وَ سَبْعینَ أَلْفاً إلیٰ خَمسَةٍ و ثَمانینَ أَلْفَ تومان. قیمت‌ها از 75 هزار شروع می‌شود تا 85 هزار تومن.
اَلْأَسْعارُ غالیَةٌ! قیمت‌ها گران (بالا) است!	سَیِّدَتی، یَخْتَلِفُ السِّعْرُ حَسَبَ النَّوعیّاتِ. خانم ، قیمت بر حسب جنس فرق دارد.
بِکَم تومان هٰذِهِ السَّراویلُ؟ این شلوارها چند تومان است؟	اَلسِّروالُ الرِّجالیُّ بِتِسعینَ أَلْفَ تومان، وَ السِّروالُ النِّسائیُّ بِخَمسَةٍ وَ تِسْعینَ أَلْفَ تومان. شلوار مردانه 90 هزار تومان و شلوار زنانه 95 هزار تومان است.
أُریدُ سَراویلَ أَفضَلَ مِن هٰذِهِ. شلوارهایی بهتر از این می‌خواهم.	ذٰلِکَ مَتْجَرُ زَمیلی، لَهُ سَراویلُ أَفضَلُ. آن مغازهٔ همکار من است، شلوارهای بهتری دارد.
فی مَتجَرِ زَمیلِهِ ... در مغازهٔ همکارش ...
رَجاءً، أَعْطِنی سِروالاً مِن هٰذَا النَّوعِ وَ ... کَم صارَ الْمَبلَغُ؟  لطفأ، شلواری از این نوع (جنس) و ... به من بده. قیمت چند (مبلغ چقدر) شد؟	صارَ الْمَبلَغُ مِئَتَینِ وَ ثَلاثینَ أَلْفَ تومان. مبلغ 230 هزار تومان شد. أَعْطینی بَعدَ التَّخْفیضِ مِئَتَینِ وَ عِشْرینَ أَلْفاً. بعد از تخفیف، به من 220 هزار بده.

اَلتَّمارین