درسنامه آموزشی عربی (2) یازدهم علوم انسانی

﴿وَ ما مِنْ دابَّةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ یَطیرُ بِجَناحَیْهِ إلّا أُمَمٌ أَمْثالُکُم﴾ اَلْأَنعام: 38
و هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست و نه هیچ پرنده‌ای که با بال‌هایش پرواز می‌کند، مگر آنکه آنها [نیز] گروه‌هایی مانند شما هستند.

عَجائِبُ الْمَخْلوقاتِ

تَفَکَّروا فِی الْخَلْقِ وَ لا تَفَکَّروا فِی الْخالِقِ. رَسولُ اللّٰهِ (ص)
در آفرینش بیندیشید و در آفریدگار نیندیشید.

مَنْ یَتَفَکَّرْ فی خَلْقِ اللّهِ، یُشاهِدْ قُدْرَةَ اللّهِ.
هرکس در آفرینش خدا بیندیشد، توانمندیِ خدا را می‌بیند.

اَلطّائِرُ الطَّنّانُ:
مرغ مگس

هوَ أَصغَرُ طائِرٍ عَلیٰ الْأَرضِ، طولُهُ خَمسَةُ سَنتیمِتراتٍ، یَطیرُ إلَی الْأَعلیٰ وَ الْأَسفَلِ، وَ إلَی الْیَمینِ وَ الشِّمالِ، وَ إلَی الْأَمامِ وَ الْخَلْفِ. وَ انْطِلاقُهُ وَ تَوَقُّفُهُ السَّریعانِ یُثیرانِ التَّعَجُّبَ. سُمِّیَ طَنّاناً؛ لِأَنَّهُ یُحْدِثُ طَنیناً بِسَبَبِ سُرعَةِ حَرَکَةِ جَناحَیْهِ، فَإِنْ تُحاوِلْ رُؤیَةَ جَناحَیْهِ لا تَقْدِرْ، أَ تَدْری لِماذا؟ لِأَنَّهُ یُحَرِّکُ جَناحَیْهِ ثَمانینَ مَرَّةً تَقریباً فِی الثّانیَةِ الْواحِدَةِ.
کوچک‌ترین پرندۀ روی زمین است، طول آن پنج سانتی‌متر است، به بالا و پایین و راست و چپ و جلو و پشت پرواز می‌کند و حرکت و توقّف سریعش تعجّب بر می‌انگیزد (مایۀ شگفتی می‌شود). طَنّان (طنین انداز) نامیده شده است؛ زیرا صدایی به دلیل سرعت حرکت بال‌هایش پدید می‌آورَد، و اگر سعی کنی بال‌هایش را ببینی نمی‌توانی، آیا می‌دانی چرا؟ زیرا بال‌هایش را تقریباً هشتاد بار در ثانیه حرکت می‌دهد.

اَلتِّمساحُ:
تمساح:

لَهُ طَریقَةٌ غَریبَةٌ فی تَنْظیفِ أَسْنانِهِ، فَبَعْدَ أَن یَتَناوَلَ طَعامَهُ، یَسْتَریحُ عَلَی الشّاطِئِ، فَیَقْتَرِبُ مِنْهُ نَوعٌ مِنَ الطُّیورِ بِاسْمِ الزَّقزاقِ، فَیَفْتَحُ التِّمساحُ فَمَهُ، فَیَدْخُلُ ذٰلِکَ الطّائِرُ فیهِ، وَ یَبْدَأُ بِنَقْرِ بَقایَا الطَّعامِ مِنْ فَمِهِ، وَ بَعْدَ أَنْ یَنْتَهیَ مِن عَمَلِهِ، یَخْرُجُ بِسَلامَةٍ.
روشِ عجیبی در تمیز کردن دندان‌هایش دارد، بعد از اینکه غذایش را می‌خورَد، کنار ساحل استراحت می‌کند، و گونه‌ای از پرندگان به نام زَقزاق به آن نزدیک می‌شود. تمساح دهانش را باز می‌کند و آن پرنده در آن وارد می‌شود، و شروع می‌کند به نوک زدن به باقی مانده‌های غذا از دهانش، و بعد از اینکه کارش تمام شد به سلامت بیرون می‌آید.

اَلسَّمَکُ الطّائِرُ:
ماهیِ پرنده:

نَوعٌ مِنَ الْأَسماکِ یَقْفِزُ مِنَ الْماءِ بِحَرَکَةٍ مِنْ ذَیلِهِ الْقَویِّ وَ یَطیرُ فَوقَ سَطحِ الْماءِ، حَیثُ یَمُدُّ زَعانِفَهُ الْکَبیرَةَ الَّتی تَعمَلُ کَجَناحَینِ. یَفْعَلُ ذٰلِکَ لِلْفِرارِ مِن أَعداءِهِ. یَطیرُ هٰذَا السَّمَکُ خَمساً وَ أَربَعینَ ثانیةً، ثُمَّ یَنزِلُ إلَی الْماءِ وَ یَدخُلُ فیهِ.
گونه‌ای از ماهیان است که با حرکت دمِ نیرومندش از آب می‌جهد (می‌پرد) و بر فراز سطح آب پرواز می‌کند، طوری که باله‌های بزرگش را که مانند دو بال‌اند می‌کِشد (دراز می‌کند). این کار را برای فرار از دشمنانش انجام می‌دهد. این ماهی چهل و پنج ثانیه پرواز می‌کند، سپس به سمت آب پایین می‌آید و واردِ آن می‌شود.

نَقّارُ الْخَشَبِ:
دارکوب:

طائِرٌ یَنْقُرُ جِذْعَ الشَّجَرَةِ بِمِنقارِهِ عَشْرَ مَرّاتٍ فِی الثّانیَةِ عَلَی الْأَقَلِّ، وَ هٰذِهِ السُّرعَةُ لا تَضُّرُ دِماغَهُ الصَّغیرَ بِسَبَبِ وُجودِ عُضْوَینِ فی رَأْسِهِ لِدَفْعِ الضَّرَباتِ:
پرنده‌ای است که تنۀ درخت را با نوکش دست کم ده بار در ثانیه می‌زند، و این سرعت به دلیل وجود دو اندام (دو عضو) برای دفع ضربه‌ها در سرش، به مغز کوچکش آسیب نمی‌زند.

الْأَوَّلُ نَسیجٌ بَینَ الْجُمجُمَةِ وَ الْمِنقارِ، وَ الثّانی لِسانُ الطّائِرِ الَّذی یَدورُ داخِلَ جُمجُمَتِهِ.
اوّلی بافتِ میان جمجمه و نوک و دومی زبان پرنده که درونِ جمجمه‌اش می‌چرخد.

اَلسِّنجابُ الطّائِرُ:
سنجاب پرنده:

لَهُ غِشاءٌ خاصٌّ کَالْمِظَلَّةِ یَفتَحُهُ حینَ یَقْفِزُ مِن شَجَرَةٍ إلیٰ شَجَرَةٍ أُخْرَی، وَ یَستَطیعُ أَن یَطیرَ أَکثَرَ مِنْ مِئَةٍ وَ خَمسینَ قَدَماً فی قَفزَةٍ واحِدَةٍ.
پردۀ ویژه‌ای مانند چتر دارد که هنگامی که از درختی به درخت دیگر می‌جهد آن را باز می‌کند، و می‌تواند بیشتر از صد و پنجاه پا در یک جهش پرواز کند.

حَیَّةُ الصَّحراءِ:
مار بیابان:

فی مُنتَصَفِ النَّهارِ وَ عِندَما تَحْرُقُ الرِّمالُ أَقْدامَ مَن یَسیرُ عَلَیها مِن شِدَّةِ الْحَرِّ، تَضَعُ هٰذِهِ الْحَیَّةُ ذَنَبَها فِی الرَّملِ، ثُمَّ تَقِفُ کَالْعَصا. فَإذا وَقَفَ طَیرٌ عَلَیها تَصیدُهُ.
در نیمۀ روز و هنگامی که شن‌ها پا‌های کسانی را که روی آنها حرکت می‌کنند از شدّت گرما می‌سوزانند، این مار دُمش را در شن قرار می‌دهد؛ سپس مانند عصا می‌ایستد. و اگر پرنده‌ای روی آن بایستد آن را صید می‌کند.

لغات جدید

أَسْفَل: پایین، پایین‌تر ≠ أَعلیٰ	اِنْطِلاق: به حرکت در آمدن (اِنْطَلَقَ، یَنْطَلِقُ)	تَحْرُقُ: می‌سوزانَد (ماضی: حَرَقَ)	تَدْری: می‌دانی (دَرَی، یَدْری) دَرَی = عَلِمَ
تَصیدُ: شکار می‌کند (ماضی: صادَ)	تَفَکَّرَ: اندیشید (مضارع: یَتَفَکَّرُ)	جِذْع: تنه «جمع: جُذوع»	جَناح: بال «جمع: أَجنِحَة»
جَناحَیْهِ: دو بال او	حَیَّة: مار «جمع: حَیّات»	دِماغ: مغز	ذَیْل: دُم «جمع: أَذیال» = ذَنَب
رِمال: ماسه‌ها «مفرد: رَمْل»	زَعانِف: باله‌های ماهی «مفرد: زَعْنَفَة»	زَقزاق: مرغ باران	شِمال: چپ = یَسار، ≠ یَمین
طَنّان، اَلطّائِرُ الطّنّانُ: مرغ مگس	طَنین: صدای زنگ، بال پرنده و مانند آن	غِشاء: پرده، پوششِ جانوران و گیاهان مانند پوست و پر	فَم: دهان «جمع: أَفواه»
قَفْزَة: پرش لا تفََکرَّوا = لا تتَفََکرَّوا (حرف ت برای آسانی تلفّظ حذف شده است.)	ما مِنْ: هیچ نیست «ما مِنْ دابَّةٍ: هیچ جنبنده‌ای نیست»	مِظَلَّة: چتر	مُنتَصَف: نیمه
نَسیج: بافت (بافت پیوندی)	نَقّارُ الْخَشَبِ: دارکوب	یَنْقُرُ: نوک می‌زند، کلیک می‌کند (ماضی: نَقَرَ)	یُحْدِثُ: پدید می‌آورَد (ماضی: أَحْدَثَ)
یَسْتَریحُ: استراحت می‌کند (ماضی: اِسْتَراحَ)	یَطیرُ: پرواز می‌کند (ماضی: طارَ)	یَنْتَهی: به پایان می‌رسد (ماضی: اِنْتَهیٰ)

ضَعْ فی الْفَراغِ کَلِمَةً مُناسِبَةً حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ.

1- بِمَ یَطیرُ السِّنجابُ الطّائِرُ حینَ یَقفِزُ مِن شَجَرَةٍ إلیٰ شَجَرَةٍ؟
یَطیرُ السِّنجابُ الطّائِرُ بِالْمِظَلَّةِ. یا یَطیرُ بِالْمِظَلَّةِ یا بِالْمِظَلَّةِ یا ...
سنجاب پرنده با چه چیزی پرواز می‌کند هنگامی که از درختی به درختی می‌پرد.

2- أَیُّ طائِرٍ یُساعِدُ التِّمساحَ فی تَنظیفِ أَسنانِهِ؟
یُساعِدُ الزَّقزاقُ التِّمساحَ فی تَنظیفِ أَسنانِهِ؛ یا یُساعِدُهُ الزَّقزاقُ؛ یا الزَّقزاقُ؛
کدام پرنده به تمساح در تمیز کردن دندان‌هایش کمک می‌کند؟

3- لِماذا سُمّیَ الطّائِرُ الطَّنّانُ بِهٰذَا الِاسْمِ؟
سُمِّیَ طَنّاناً؛ لِأَنَّهُ یُحْدِثُ طَنیناً بِسَبَبِ سُرعَةِ حَرَکَةِ جَناحَیْهِ؛
چرا مرغ مگس به این اسم، نامیده است؟

4- مَتیٰ تَصیدُ حَیَّةُ الصَّحراءِ الطَّیْرَ؟
تَضَعُ الْحَیَّةُ ذَنَبَها فی الرَّملِ، ثُمَّ تَقِفُ کَالْعَصا. فَإذا وَقَفَ طَیرٌ عَلَیها تَصیدُهُ؛ یا إذا وَقَفَ طَیرٌ عَلَیها تَصیدُهُ؛
چه موقع مار صحرا پرنده را شکار می‌کند؟

5- کَم ثانیَةً یَطیرُ السَّمَکُ الطّائِرُ؟
یَطیرُ هٰذَا السَّمَکُ خَمساً وَ أَربَعینَ ثانیةً؛
چند ثانیه ماهی پرنده پرواز می‌کند؟

6- ما هوَ أَصغَرُ طائِرٍ عَلَی الْأرضِ؟
الَطّائِرُ الطَّنّانُ أَصغَرُ طائِرِ عَلَی الْأرضِ؛
کوچک‌ترین پرنده بر روی زمین کدام است؟

اِخْتَبِرْ نَفْسَکَ

تَرجِمِ الْآیاتِ، ثُمَّ عَیِّنْ أَداةَ الشَّرطِ وَ فِعلَ الشَّرطِ، وَ جوابَهُ.

1- ﴿وَ ما تُقَدَّموا لِأَنفُسِکُم مِنْ خَیْرٍ تَجِدوهُ عِندَ اللهِ﴾ اَلْبَقَرَة: 110
هر آنچه از خوبی برای خودتان پیش بفرستید، آن را نزد خداوند می‌یابید.
أَداةَ الشَّرطِ: ما
فِعلَ الشَّرطِ: تُقَدَّموا
جوابَ الشَّرطِ: تَجِدوا

2- ﴿إنْ تَنْصُرُوا اللهَ یَنْصُرْکُم وَ یُثَبِّتْ أَقدامَکُم﴾ مُحَمَّد: 7
اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری می‌کند و گام‌ها (قدم‌ها)‌یتان را استوار می‌سازد.
أَداةَ الشَّرطِ: إنْ
فِعلَ الشَّرطِ: تَنْصُرُوا
جوابَ الشَّرطِ: یَنْصُرْ

3- ﴿وَ إذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلونَ قالوا سَلاماً﴾ اَلْفُرقان: 63
و هرگاه نادانان آن‌ها (ایشان) را خطاب کنند، سخن آرام می‌گویند.
أَداةَ الشَّرطِ: إذا
فِعلَ الشَّرطِ: خاطَبَ
جوابَ الشَّرطِ: قالوا

حِوارٌ

در گروه‌های دو نفره شبیه گفت‌وگوی زیر را در کلاس اجرا کنید.

فِی الْمَلعَبِ الرّیاضیِّ
در ورزشگاه ورزشی

- إسماعیل
- إبراهیم

- تَعالَ نَذهَبْ إلَی الْمَلعَبِ.
بیا به ورزشگاه برویم.
- لِمُشاهَدَةِ أَیِّ مُباراةٍ؟
برای دیدن چه مسابقه‌ای؟

- لِمُشاهَدَةِ مُباراةِ کُرَةِ الْقَدَمِ.
برای دیدن مسابقهٔ فوتبال
- بَینَ مَن هٰذِهِ الْمُباراةُ؟
این مسابقه بین چه کسانی (تیم‌هایی) هست؟

- بَینَ فَریقِ الصَّداقَةِ وَ السَّعادَةِ.
بین تیم صداقت و سعادت
- اَلْفَریقانِ تَعادَلا قَبلَ أُسبوعَینِ.
این دو تیم دو هفته قبل مساوی شدند.

- أَتَذَکَّرُ ذٰلِکَ.
آن را به یاد می‌آورم.
- أَیُّ الْفَریقَینِ أَقویٰ؟
کدام یک از دو تیم قوی‌تر هستند؟

- کِلا هُما قَویّانِ. عَلَینَا بِالذَّهابِ إلَی الْمَلْعَبِ قَبْلَ أَنْ یَمْتَلِئَ مِنَ الْمُتَفَرِّجینَ.
هر دو قوی هستند. باید به ورزشگاه برویم. قبل از اینکه از تماشاچی پر شود.
- عَلیٰ عَینی. تَعالَ نَذهَبْ.
به روی چشم (اطاعت می‌شود). بیا برویم

فِی الْمَلعَبِ
در ورزشگاه

اُنظُرْ؛ جاءَ أَحَدُ مُهاجِمی فَریقِ الصَّداقَةِ. سَیُسَجِّلُ هَدَفاً
نگاه کن؛ یکی از مهاجمان تیم صداقت آمد. یک گل خواهد زد.
هوَ هَجَمَ عَلیٰ مرَمیٰ فَریقِ السَّعادَةِ. هَدَفٌ، هَدَفٌ!
به دروازه‌بان تیم سعادت حمله کرد. گُل، گُل

لٰکِنَّ الْحَکَمَ ما قَبِلَ الْهَدَفَ؛ لِماذا؟!
امّا داور گُل را قبول نکرد (نپذیرفت)؛ چرا؟
رُبَّما بِسَبَبِ تَسَلُّلٍ:
شاید به خاطر آفساید.

اُنظُرْ، هَجمَةٌ قَویَّةٌ مِن جانِبِ لاعِبِ فَریقِ الصَّداقَةِ.
نگاه کن، حمله‌ای قوی (قدرتمند) از طرف بازیکن تیم صداقت.
یُعجِبُنی جِدّاً حارِسُ مَرمیٰ فَریقِ السَّعادَةِ!
از دروازه‌بان تیم سعادت خیلی خوشم می‌آید؟

مَنْ یَذْهَبُ إلَی النِّهائیِّ؟
چه کسی به [دور] نهایی می‌رود؟
مَنْ یُسَجِّلْ هَدَفاً یَذْهَبْ إلَی النِّهائیِّ.
هر کس گلی ثبت کند (بزند) به دور (مرحله) نهایی می‌رود.

اَلْحَکَمُ یَصْفِرُ.
داور سوت می‌زند...
لَقَد تَعادَلا مَرَّةً ثانیَةً بِلا هَدَفٍ.
بار دوم بدون گُل مساوی شدند.

اَلتَّمارین