درسنامه آموزشی عربی (3) کلاس دوازدهم تجربی و ریاضی

«اَلْعِلْمُ صَیْدٌ وَ الْکِتابَةُ قَیْدٌ.»
فَـ «قَیِّدوا الْعِلْمَ بِالْکِتابَةِ.» _{رسول الله (ص)}
دانش شکار است و نوشتن بند؛ پس دانش را با نوشتن به بند آورید.

نَصِّ الدَّرسِ

اَلْکُتُبُ طَعامُ الْفِکْرِ
کتاب‌‌ها خوراک اندیشه‌اند.

(عَنْ کِتابِ «أَنا» لِعَبّاس مَحمود الْعَقّاد، بِتَصَرُّفٍ)
(از کتاب «أَنا» نوشتهٔ عبّاس محمود العقّاد با تصرّف)

إنَّ الْکُتُبَ طَعامُ الْفِکْرِ، وَ لِکُلِّ فِکْرٍ طَعامٌ،
کتاب‌ها خوراک‌های اندیشه‌اند و هر اندیشه‌ای خوراکی دارد.

کَما توجَدُ أَطعِمَةٌ لِکُلِّ جِسْمٍ.
همان‌گونه که برای هر بدنی خوراک‌هایی وجود دارد.

وَ منِْ مَزایَا الْجِسْمِ الْقَویِّ أَنَّهُ یَجْذِبُ غِذاءً مُناسِباً لِنَفْسِهِ،
و از مزیت‌های بدن نیرومند این است که خوراکی مناسب خودش جذب می‌کند.

وَ کَذٰلِکَ الْإنسانُ الْعاقِلُ یَستَطیعُ أَنْ یَجِدَ غِذاءً فِکْرْیّاً فی کُلِّ مَوضوعٍ،
و همچنین انسان دانا می‌تواند که در هر موضوعی خوراکی فکری بیابد.

وَ إنَّ التَّحدیدَ فِی اخْتیارِ الْکُتُبِ کَالتَّحدیدِ فِی اخْتیار الطَّعامِ،
و محدودسازی در گزینش کتاب [کتاب‌ها] مانند محدودسازی در گزینش خوراک [خوراک‌ها] است.

کِلاهُما لا یَکونُ إلّا لِطِفْلٍ أَوْ مَریضٍ.
هردو اینها فقط برای کودکی با بیماری است.

إذا کانَ لَکَ فِکْر قادِرٌ تَستَطیعُ بِهِ أَنْ تَفْهَمَ ما تَقْرَأُ؛  فَاقْرَأُ ما تُحِبُّ مِنَ الْکُتُبِ؛
پس اگر اندیشه‌ای توانمند داری که به کمک آن می‌توان آنچه را می‌خوانی بفهمی، از میان کتاب‌ها هرچه را دوست داری بخوان.

فَالتَّجارِبُ لا تُغْنینا عَنِ الْکُتُبِ؛
تجربه‌ها ما را از کتاب‌ها بی‌نیاز نمی‌کنند.

لِأَنَّ الْکُتُبَ تَجارِبُ الْأُمَمِ عَلیٰ مَرِّ آلافِ السِّنینَ،
زیرا کتاب‌ها تجربه‌های امتها در گذر هزاران سال هستند.

وَ لا یُمْکِنُ أَنْ تَبْلُغَ تَجرِبَةُ الْفَْردِ الْواحِدِ أَکثَرَ مِنْ عَشَراتِ السِّنینَ.
و امکان ندارد که تجربه یک فرد بیشتر از ده‌ها سال [چند دهه] باشد.

وَ لا أَظُنُّ أَنَّ هُناکَ کُتُباً مُکَرَّرَةً؛
و گمان نمی‌کنم که کتاب‌های تکراری وجود داشته باشد.

لِأَنّی أَعتَقِدُ أَنَّ الْفِکْرَةَ الْواحِدَةَ إذا طَرَحَها أَلْفُ کاتِبٍ، أَصْبَحَتْ أَلْفَ فِکْرَةٍ.
زیرا من بر این باورم اعتقاد دارم که یک فکر را اگر هزار نویسنده مطرح کنند. هزار فکر می‌شود.

وَ لِهٰذا أُریدُ أَنْ أَقْرَأَ فِی الْمَوضوعِ الْواحِدِ آراءَ عِدَّةِ کُتّابٍ؛
و بنابراین می‌خواهم در یک موضوع «موضوع یکسان» نظرهای چند نویسنده را بخوانم.

لِأَنَّ هٰذا الْعَمَلَ أَمتَعُ وَ أَنْفَعُ مِنْ قِراءَةِ الْمَوضوعاتِ الْمُتَعَدِّدَةِ،
زیرا این کار از خواندن موضوع‌های بسیار [متعدد]، لذت بخش‌تر و سودمندتر است.

فَمَثلَاً أَقْرَأُ فی حَیاةِ «نابِلیون‌» آراءَ ثَلاثینَ کاتِباً،
مثلاً در مورد زندگی ناپلئون نظرات سی نویسنده را می‌خوانم.

وَ أَنا واثِقٌ أَنَّ کُلَّ کاتِبٍ قَدْ وَصَفَ نابلیون بأَِوْصافٍ لا تُشْبِهُ أَوْصافَ الْکُتّابِ الْآخَرینَ.
و من مطمئنم که هر نویسنده‌ای ناپلئون را به ویژگی‌هایی وصف کرده است که مانندِ، ویژگی‌های نویسندگان دیگر نیست.

فَرُبَّ کِتابٍ یَجْتَهِدُ الْقارِئُ فی قِراءَتِهِ، ثُمَّ لا یَخْرُجُ مِنْهُ بِفائِدَةٍ،
چه بسا کتابی که خواننده در خواندن آن سخت تلاش کند، سپس سودی از آن نبرد.

وَ رُبَّ کِتابٍ یَتَصَفَّحُهُ قارِئُهُ؛ فَیُؤَثِّرُ فی نَفْسِهِ تَأْثیراً عَمیقاً یَظْهَرُ فی آرائِهِ.
و چه بسا کتابی که خواننده‌اش آن را سریع مطالعه کند [ورق بزند]؛ اما تأثیری ژرف در نظرات او بگذارد.

أَمّا الْکِتابُ الْمُفیدُ فَهُوَ الذَّی یَزیدُ مَعْرِفَتَکَ فِی الْحَیاةِ وَ قوَّتَکَ عَلَی الْفَهْمِ وَ الْعَمَلِ،
اما کتاب سودمند کتابی است که شناخت تو را در زندگی و توان تو را بر فهمیدن و عمل کردن افزایش دهد.

فَإِذا وَجَدْتَ ذٰلِکَ فی کِتابٍ، کانَ جَدیراً بِالْعِنایَةِ وَ التَّقْدیرِ.
و اگر این را در کتابی بافتی، شایان توجه و قدردانی است.

اَلْعَقّاد أَدیبٌ وَ صَحَفیٌّ وَ مُفَکِّرٌ وَ شاعِر مِصریٌّ؛ أُمُّهُ مِنْ أَصْلٍ کُردیٍّ.
عقاد ادیب، روزنامه‌نگار، اندیشمند و شاعری مصری است؛ مادر او اصالتی کردی دارد.

فَکانَ الْعَقّاد لا یَرَی الْجَمالَ إلّا الْحُریَّةَ؛
عقاد زیبایی را فقط در آزادی می‌دید، [عقاد زیبایی را در چیزی به جز آزادی نمی‌دید،]

وَ لِهٰذا لا نُشاهِدُ فی حَیاتِهِ إلَّا النَّشاطَ عَلٰی رَغْمِ ظُروفِهِ الْقاسیَةِ.
و بنابراین در زندگی‌اش با وجود شرایط دشوارش فقط شادابی فعالیت می‌بینیم. [و بنابراین در زندگی‌اش با وجود شرایط دشوارش چیزی به جز نشاط نمی‌بینیم.]

یُقالُ إنَّهُ قَرَأ آلافَ الْکُتُبِ.
گفته می‌شود او هزاران کتاب خوانده است.

وَ هُوَ مِنْ أَهَمِّ الْکُتّابِ فی مِصرَ.
و او از مهم‌ترین نویسندگان در مصر است.

فَقَدْ أَضافَ إلَی الْمَکتَبِةِ الْعَربیَّةِ أَکْثَرَ مِنْ مِئَةَ کِتابٍ فِی الْمَجالاتِ الْمُخْتَلِفَةِ.
بی‌گمان، او بیشتر از صد کتاب در زمینه‌های گوناگون به کتابخانه عربی افزوده است.

ما دَرَسَ الْعَقّادُ إلّا فِی الْمَرحَلَةِ الاِبْتِدِائیَّةِ، لِعَدَمِ وُجود مَدرَسَةٍ ثانَویَّةٍ فی مُحافَظَةِ أَسْوان الَّتی وُلِدَ وَ نَشَأَ فیها.
عقاد فقط در مرحله دبستان درس خوانده است. [عقاد به جز در مرحله ابتدایی درس نخوانده است.]

وَ مَا اسْتَطاعَتْ أُسْرَتُهُ أَنْ تُرْسِلَهُ إلَی الْقاهِرَةِ لِتَکْمیلِ دِراسَتِهِ.
و خانواده‌اش نتوانست که برای کامل کردن تحصیلاتش او را به قاهره بفرستد.

فَمَا اعْتَمَدَ الْعَقّادُ إلّا عَلَیٰ نَفْسِهِ.
عقاد، تنها به خودش تکیه کرد. [عقاد به کسی جز خودش تکیه نکرد.]

فَقَدْ تَعَلَّمَ الْإنجِلیزیَّةَ مِنَ السُّیّاحِ الَّذینَ کانوا یَأْتونَ إلَی مِصرَ لِزیارَةِ الْآثارِ التّاریخیَّةِ.
عقاد، انگلیسی را از جهانگردانی «گردشگرانی» که برای دیدن آثار تاریخی به مصر می‌آمدند یاد گرفت.

اَلْمُعْجَم

حَوْلَ النَّصِّ

أ) عَیِّنِ الصَّحیحَ وَ الْخَطأَ حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ.

1- دَرَسَ الْعَقّادُ فی جامِعَةِ أَنقَرَة وَ حَصَلَ عَلیٰ دُکتوراه فَخریَّةٍ مِنها. غلط
عقاد در دانشگاه آنکارا درس خواند و از آن دکترای افتخاری به دست آورد.

2- رُبَّ کِتابٍ تَجْتَهِدُ فی قِراءَتِهِ، ثُمَّ لا تَحْصُلُ عَلیٰ فائِدَةٍ مِنهُ. صحیح
چه بسا کتابی که در خواندن آن بسیار تلاش کنی، سپس سودی از آن به دست نیاوری.

3- اَلْکُتُبُ تَجارِبُ آلافِ الْعُلَماءِ عَلیٰ مَرِّ السِّنینَ. غلط
کتاب‌ها تجربه‌های هزاران دانشمند در گذر سال‌ها هستند.

4- تَحْدیدُ قِراءَةِ الْکُتُبِ نافِعٌ فی رَأْیِ الْکاتِبِ. غلط
محدودسازی خواندن کتاب از نظر نویسنده، سودمند است.

5- یَعْتَقِدُ الْعَقّادُ أَنَّ الْجَمالَ جَمالُ الْحُرّیَّةِ. صحیح
عقاد بر این باور است که زیبایی، زیبایی آزادی است.

6- لا طَعامَ لِفِکْرِ الْإنسانِ. غلط
و هیچ خوراکی برای اندیشه انسان وجود ندارد.

ب) أَجِبْ عَنِ الْأَسْئِلَةِ التّالیَةِ حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ.

1- لمِاذا لَمْ یُواصِلِ الْعَقّادُ دِراسَتَهُ فِی الْمَدرَسَةِ الثّانوَیَّةِ؟
لِعَدَمِ وُجودِ مَدرَسَةٍ ثانَویَّهٍ فی مُحافَظَةِ أَسْوان الَّتی وُلِدَ وَ نَشَأَ فیها.
چرا عقاد درسش را در دبیرستان ادامه نداد؟ به دلیل نبودن دبیرستان در استان اسوان که در آن متولد شد و پرورش یافت.

2- بِأَیِّ شَیءٍ شَبَّهَ الْعَقّادُ التَّحدیدَ فِی اخْتیارِ الْکُتُبِ؟
شَبَّهَ التَّحدیدَ فی اخْتیارِ الْکُتُبِ کَالتَّحدیدِ فی اخْتیار الطَّعامِ.
عقاد محدود کردن در برگزیدن کتابها را به چه چیزی تشبیه کرد؟ محدود کردن در برگزیدن کتاب‌ها را به محدود کردن در برگزیدن غذا همانند کرد.

3- کَمْ کِتاباً أَضافَ الْعَقّادُ إلَی الْمَکْتَبَةِ الْعَربیَّةِ؟
أَضافَ إلَی الْمَکتَبَةِ الْعَربیَّةِ أَکْثَرَ مِنْ مِئَةِ کِتابٍ.
عقاد چند کتاب به کتابخانه عربی افزود؟ او به کتابخانه عربی بیشتر از یک صد کتاب افزود.

4- مِمَّنْ تَعَلَّمَ الْعَقّادُ اللُّغَةَ الْنجِلیزیَّةَ؟
تَعَلَّمَ الْإنجِلیزیَّةَ مِنَ السُّیّاحِ الَّذینَ کانوا یَأْتونَ إلَی مِصرَ لِزیارَةِ الْآثارِ التّاریخیَّةِ.
عقاد زبان انگلیسی را از چه کسانی آموخت؟ از گردشگرانی که برای دیدن آثار تاریخی به مصر می‌آمدند.

5- ما هوَ مِقْیاسُ الْکُتُبِ الْمُفیدَةِ؟
الْکِتابُ الْمُفیدُ هُوَ الَّذی یَزیدُ مَعْرِفَتَکَ فِی الْحَیاةِ و قوَّتَکَ عَلَی الْفَهْمِ وَ الْعَمَلِ.
سنجه [شناسایی] کتابهای سودمند چیست؟ کتاب سودمند کتابی است که شناخت تو را به زندگی و نیرویت را به فهم و عمل می‌افزاید.

6- ما هیَ مَزایاَ الْجِسْمِ الْقَویِّ؟
مِنْ مَزایا الْجِسْمِ الْقَویِّ أَنَّهُ یَجْذِبُ غِذاءً مُناسِباً لِنَفْسِهِ.
مزایای بدن نیرومند چیست؟ از مزایای بدن نیرومند آن است که غذای مناسب برای خودش را جذب می‌کند.

اَلتَّمارین