درسنامه آموزشی عربی (3) انسانی کلاس دوازدهم انسانی

ضَعْ فی الْفَراغِ کَلِمَةً مُناسِبَةً لِلتَّوضیحاتِ التّالیَةِ مِنْ مُعجَمِ الدَّرسِ.

1- اَلـنُّحاسُ عُنصُرٌ فِلِزّیٌّ کَالْحَدیدِ مُوَصِّلٌ لِلْحَرارَةِ وَ الْکَهرَباءِ.
مس عنصری فلزی مانند آهن است که رسانای گرما و برق می‌باشد.

2- اَلـلَّحم مادَّةُ حَمراءُ مِن جِسمِ الْحَیَوانِ تُصنَعُ مِنهُ أطَعِمَةٌ.
گوشت، ماده‌ای سرخ رنگ از جسم جانور است که از آن غذا درست می‌شود.

3- اَلْـعَصَبُ خَیْطٌ أَبْیَضُ فِی الجِْسْمِ یَجْری فیهِ الْحِسُّ.
عصب رشته‌ای (نخی) سفید در بدن است که حس در آن جاری می‌شود.

4- اَلـلَّحْمُ قسِْمٌ مِنَ الْجِسْمِ بیَنَ الْجِلْدِ وَ الْعَظْمِ.
گوشت بخشی از بدن است که میان پوست و استخوان می‌باشد.

5- اَلـطینُ تُرابٌ مُخْتَلِطٌ بِالمْاءِ.
گِل خاک آمیخته با آب است.

توضیح: «طینة» به معنای «سرشت» آمده و «تُربّةَ» هر دو به معنای «خاک» است.

اِسْتَخْرِجْ مِمّا یَلی الْمَطلوبَ مِنکَ.

دَواؤُکَ فیکَ وَ ما تُبْصِرُ / وَ داؤُکَ مِنکَ وَ لا تَشْعُرُ
1- اَلْمُبتَدَأَ وَ إِعْرابَهُ: دواء = مبتدأ و مرفوع + داء = مبتدأ و مرفوع

أَ تَزْعَمُ أَنَّکَ جِرْمٌ صَغیرٌ / وَ فیکَ انْطَوَی الْعالَمُ الْأَکبَرُ
2- اِسْمَ التَّفضیلِ وَ مَحَلَّهُ الْإِعْرابیَّ: الْأَکبَرُ؛ صفةٌ لـِ «الْعالَمُ»

اَلنّاسُ مِن جِهةِ الْآباءِ أَکْفاءُ / أَبوهُمُ آدَمٌ وَ الْأُمُّ حَوّاءُ
3- اَلْخَبَرَ وَ إِعْرابَهُ: خبرٌ و مرفوعٌ

وَ قَدْرُ کُلِّ امْرِئٍ ما کانَ یُحْسِنُهُ / وَ لِلرِّجالِ عَلَی الْأفعالِ أَسماءُ
4- اَلْجَمعَ الْمُکَسَّرَ: الرّجال و الْأفعال و أسماءُ

فَفُزْ بِعِلْمٍ وَ لا تَطْلُبْ بِهِ بَدَلاً / فَالنّاسُ مَوتَی وَ أَهلُ الْعِلْمِ أحَیاءُ
5- فِعلَ النَّهیِ: لا تَطلُبْ.

أَیُّهَا الفْاخِرُ جَهْلاً بِالنَّسَبْ / إنَّمَا النّاسُ لِأُمٍّ وَ لِأَبْ
6- اِسْمَ الْفاعِلِ: الفْاخِرُ.

هَلْ ترَاهُم خُلِقوا مِن فِضَّةٍ /  أَمْ حَدیدٍ أَمْ نُحاسٍ أَمْ ذَهَبْ
7- اَلْفِعلَ الْمَجهولَ: خُلِقوا.

بَلْ تَراهُم خُلِقوا مِن طینَةٍ / هَل سِوَی لَحْمٍ وَ عَظْمٍ وَ عَصَبْ
8- اَلْفِعلَ الْمُضارِعَ: تَرَی.

إنَّمَا الْفَخْرُ لِعَقلٍ ثابِتٍ / وَ حَیاءٍ وَ عَفافٍ وَ أَدَبْ
9- اَلْجارَّ وَ الْمَجرورَ: لِعَقلٍ.

اِمْلَأِ الْفَراغ فی تَرجَمَةِ ما یلَی؛ ثُمَّ عَیِّنْ نَوعَ «لا» فیهِ.

1- ﴿وَ لا تَسُبُّوا الَّذینَ یَدْعونَ مِن دونِ اللهِ فَیَسُبُّوا اللهَ ...﴾ _{اَلْأَنعام: 108}
و کسانی را که به جای خدا فرا می‌خوانند دشنام ندهید؛ که به خدا دشنام دهند ... .
لای نهی

2- ﴿یا أَیُّهَا الرَّسولُ لا یَحْزُنْکَ الَّذینَ یسُارِعونَ فِی الْکُفْرِ ...﴾ _{الَمْائدَِة: 41}
ای پیامبر، کسانی که در کفر شتاب می‌ورزند تو را غمگین نسازند (نباید تو را غمگین بسازند).
لای نهی

3- ﴿... رَبَّنا وَ لا تُحَمَّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ ...﴾ _{الَبْقََرَة: 286}
پروردگارا، آنچه توانش را هیچ نداریم بر ما تحمیل نکن.
لای نهی / لای نفی جنس

4- ﴿لا یَرْحَمُ اللهُ مَن لا یَرْحَمُ النّاسَ.﴾ _{رَسولُ اللّهِ (ص)}
خدا رحم نمی‌کند به کسی که به مردم رحم نمی‌کند.
لای نفی / لای نفی

5- ﴿یا حَبیبی، لا شَیءَ أَجْمَلُ مِنَ الْعَفوِ عِندَ الْقُدرَةِ.﴾
ای دوستِ من، هیچ چیز زیباتر از بخشش به هنگام توانایی نیست.
لای نفی جنس

تَرْجِمِ الْأَحَادیثَ، ثُمَّ عَیِّنِ الْمَطلوبَ مِنکَ.

1- کُلُّ طَعامٍ لا یُذْکَرُ اسْمُ اللهِ عَلَیْهِ ... لا بَرَکَةَ فیهِ. _{رَسولُ اللّهِ (ص)}
هر خوراکی که نام خدا بر آن یاد نشود تنها بیماری است و هیچ برکتی در آن نیست.
نایب فاعل = اِ سم
نوع لا = لای نفی جنس

2- لا تَجْتَمِعُ خَصلَتانِ فی مُؤمِنٍ: الْبُخْلُ وَ الکِْذبُ. _{رَسولُ اللّهِ (ص)}
اَلْجارَّ والْمَجرورَ = فی مُؤمِنٍ‌
و الْفاعِل = خَصلَتانِ
إِعْرابَهُ = مرفوع به الف
نَوعَ الْفِعْلِ = مضارع منفی

3- لا تَغْضَبْ، فَإنَّ الْغَضَبَ مَفْسَدَةٌ. _{رَسولُ اللّهِ (ص)}
نَوعَ الْفِعْل = نهی یا مضارع مجزومِ
اسْمَ الْحَرفِ الْمُشَبَّهِ بِالْفِعْل وَ إعرابَهُ = الْغَضَبَ، منصوب بالفتحة
خَبَرَهُ وَ إِعْرابَهُ = مرفوعٌ بالضَّمَّةِ

4- لا فَقْرَ أَشَدُّ مِنَ الْجَهْلِ وَ لا عِبادَةَ مِثْلُ التَّفَکُّرِ. _{^{رَسولُ اللّهِ (ص)}}
هیچ فقری سختتر از نادانی و هیچ عبادتی مانند اندیشیدن نیست.
اَلْمُضافَ إلَیهِ = التَّفَکُّرِ
نَوعَ لا = لای نفی جنس

5- لا تَسُبُّوا النّاسَ فَتَکتَسِبُوا الْعَداوَةَ بَینَهُم. _{رَسولُ اللّهِ (ص)}
مردم را دشنام ندهید؛ که با این کار میانشان دشمنی به دست می‌آورید.
نَوعَ لا: لای نهیِ
مُضادَّ عَداوَة: صداقه

6- لا تُمیتُوا الْقُلوبَ بِکَثرَةَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ فَأِنَّ الْقَلْبَ یَموتُ کَالزَّرْعِ إذا کَثُرَ عَلَیهِ الْماءُ. _{رَسولُ اللّهِ (ص)}
دل‌ها را با خوردن و آشامیدن زیاد نمی‌رانید؛ زیرا همان‌گونه که زراعت بر اثر آب زیاد از بین می‌رود، دلها نیز [بر اثر پرخوری] می‌میرند.
نَوعَ لا:
إعرابَ الْکَلِماتِ التَّی تحَتهَا خَطٌّ: القْلُوبَ: مفعول، منصوب به فتحه / الطَّعامِ: مضاف الیه، مجرور به کسره / القَلبَ: اسم إنّ، منصوب به فتحه / الزَّرْعِ:‌ مجرور به حرف جارّ / المْاءُ: فاعل، مرفوع به ضمه

7- خُذُوا الْحَقَّ مِنْ أهلِ الْباطِلِ و لا تأْخُذُو الباطِلَ مِنْ أَهْلِ الْحَقِّ کونوا نُقّادَ الْکَلامِ. _{عیسَی بْنُ مَریَمَ (ع)}
حق را از اهل باطل بگیرید و باطل را از اهل حق نگیرید؛ سخن سنج باشید.
نَوعَ لا:
إعرابَ الْکَلِماتِ الَّتی تَحتَها خَطٌّ: الْحَقَّ: مفعول، منصوب به فتحه / البْاطِلِ: مضاف الیه، مجرور به کسره / البْاطِلَ: مفعول، منصوب به فتحه / أهْلِ:‌ مجرور به حرف جارّ / الکَلام: مضاف الیه، مجرور به کسره

لِلتَّرْجَمَةِ.

1- جَلَسَ: نشست
جَلَسْنا: نشستیم
لا تجْلِسوا: ننشینید
اَلْجالسِ: نشسته
اِجْلِسْنَ: بنشینید

2- أَجْلَسَ: نشانید
أجْلِسْ: بنشان
لا تُجْلِسی: ننشان
لَمْ یُجْلِسوا: ننشانیدند
سَیُجْلِسُ: خواهد نشاند

3- عَلِمَ: دانست
قَدْ عَلِمْتَ: دانسته‌ای
لَمْ أَعْلَمْ: ندانستم
اِعْلَمْ: بدان
لا یَعْلَمُ: نمی‌داند

4- عَلَّمَ: یاد داد
قَدْ یُعَلِّمَ: یاد دادی
لَنْ یُعَلِّمَ: نخواهد یاد داد
أُعَلِّمُ: فهمانده
لِیُعَلِّمْ: باید یاد‌ بدهد

5- قَطَعَ: بُرید
قُطِعَ: بریده شد
کانا یَقْطَعانِ: می‌بریدند
اَلْمَقْطوع: بریده شد
لا تَقْطَعْ: نبُر

6- اِنْقَطَعَ: بُریده شد
ما انْقَطَعَ: بریده نشد
سَیَنْقَطِعُ: بریده خواهد شد
اَلِانْقِطِاع: بریده شدن
لَنْ یَنْقَطِعَ: بریده نخواهد شد

7- غَفَرَ: آمرزید
قَدْ غَفَرَ: آمرزیده است
لا یُغْفَرُ: آمرزیده نمی‌شود
الْمَغْفور: آمرزیده شده
اَلْغَفّار: بسیار آمرزنده

8- اِسْتَغْفَرَ: آمرزش خواست
قَدِ اسْتَغْفَرْتُم: آمرزش خواسته‌اید
اَلِاسْتِغْفار: آمرزش خواستن
لایَسْتَغْفِرِونَ: آمرزش نمی‌خواهند
أَسْتَغْفِرُ: آمرزش بخواه

عَیِّنِ اسْمَ الفْاعِلِ، وَ اسْمَ الْمَفعولِ، وَ اسْمَ الْمُبالَغَةِ، وَ اسْمَ الْمَکانِ، وَ اسْمَ التفَّضیلِ فی هٰذِهِ الْعِباراتِ؛ ثُمَّ عَیِّنْ تَرْجَمَةَ الْکَلِماتِ الْحَمْراءِ.

1- ﴿سُبْحانَ الَّذی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إلی الْمَسْجِدِ الْأَقصیٰ ...﴾ _{الْإسْراء: 1}
پاک است آن [خدایی] که بنده‌اش را شبانه از مسجد الحرام تا مسجد الاقصیٰ حرکت داد.
المسجد: اسم فاعل

2- ﴿... وَ جادِلْهُم بِالَّتی هیَ أَحْسَنُ إنَّ رَبَّکَ هوَ أعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبیلِهِ ...﴾ _{اَلنَّحْل: 125}
و با آنان با [شیوه‌ای] که نکوتر است بحث کن. قطعاً پروردگارت به [حال] کسی که از راهش گم شده، داناتر است.
أحسن و أعلم: اسم تفضیل

3- ﴿... یَقولونَ بِأَفْواهِهِم ما لَیسَ فی قُلوبِهِم وَ اللهُ أعْلَمُ بِما یَکْتُمونَ﴾ _{آلُ عِمران: 167}
َبا دهان‌هایشان (زبان‌هایشان) چیزی را می‌گویند که در دل‌هایشان نیست و خدا به آنچه پنهان می‌کنند داناتر است.
أعلم: اسم تفضیل

4- ﴿وَ ما أُبَرِّیُٔ نَفْسی إنَّ النَّفْسَ لَأَمّارَةٌ ُبِالسّوءِ إلّا ما رَحِمَ رَبّی ... ﴾ _{یوسُف: 53}
و نفْسم را بی گناه نمی‌شمارم؛ زیرا نفس، بسیار دستور دهنده به بدی است؛ مگر اینکه پروردگارم رحم کند.
أمّارة: اسم مبالغه

5- ﴿قَدْ أفْلَحَ الْمُؤمِنونَ الَّذینَ هُم فی صَلاتِهِم خاشِعونَ﴾ _{اَلْمُؤمِنونَ 1 و 2}
به راستی که مؤمنان رستگار شده‌اند؛ همانان که در نمازشان فروتن‌اند.
مُؤمِن: اسم فاعل ثلاثی مجرّد / خاشعون: اسم فاعل ثلاثی مجرّد (ذکر ثلاثی مجرّد و مزید الزامی نیست.)

6- ﴿... قالوا لا عِلْمَ لَنا إنَّکَ أنتَ عَلّامُ الْغُیوبِ﴾ _{اَلْمائِدَة: 109}
گفتند: هیچ دانشی نداریم؛ قطعاً تو بسیار دانای نهان‌ها هستی.
عَلّام: اسم مبالغه

7- ﴿... وَ أَحْسِنوا إنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنینَ﴾ _{الَبْقََرَة: 195}
و نیکی کنید؛ زیرا خدا نیکوکاران را دوست می‌دارد.
الْمُحْسِنینَ: اسم فاعل ثلاثی مزید (ذکر ثلاثی مزید الزامی نیست.)

8- ﴿وَ جعَلَنْا اَلسَّماءَ سَقفاً مَحْفوظاً ...﴾ _{اَلْأَنبیاء: 32}
و آسمان را سقفی نگه داشته شده قرار دادیم.
مَحْفوظاً: اسم مفعول

ضَعْ فی الفَْراغ کلَمَِةً مُناسِبةًَ.

1- سُئِلَ الْمُدیرُ: أ فی الْمَدرَسَةِ طالِبٌ؟ فأَجَاب: « ...... طالِبَ هُنا». (لِأَنَّ / لا / فَإنَّ)
از مدیر پرسیده شد: آیا در مدرسه دانش‌آموزی هست؟ او پاسخ داد: هیچ دانش‌آموزی اینجا نیست.

3- حَضَرَ السُّیّاحُ فی قاعَةِ الْمَطارِ؛ ...... الدَّلیلَ لَم یحَْضُرْ. (أَنَّ / لٰکِنَّ / لَعَلَّ)
گردشگران در سالن فرودگاه حاضر شدند؛ ولی راهنما حاضر نشد.

4- قالَ الْمُدیرُ: ....... طالبَ راسبٌ فِی الاِمْتِحاناتِ. (لا / لَنْ / لَمْ)
مدیر گفت: «هیچ دانش‌آموزی در آزمون‌ها مردود نیست.»

5- تَمَنیّٰ الْمُزارِعُ: « ...... الْمَطَرَ یَنزِلُ کَثیراً!» (کَأَنَّ / لِأَنَّ / لَیتَ)
کشاورز آرزو داشت: کاش باران بسیار ببارد.

6- ألا تَعْلَمُ ...... الصَّبرُ مِفتاحُ الْفَرَجِ؟ (لکِنَّ / أنَّ / لا)
آیا نمی‌دانی که بردباری کلید گشایش است؟

7- لِماذا یَبکِی الطِّفلُ؟ ...... جائِعٌ. (أَنَّهُ / لِأَنَّهُ / لَیتَ)
چرا کودک می‌گرید؟ - زیرا او گرسنه است.

ضَعْ فی الْفَراغ کَلِمَةً مُناسِبَةً.

1- ﴿اِعلَموا أَنَّ ...... النّاسِ إلَیکُم مِن نِعَمِ اللهِ عَلَیکُم.﴾ _{اَلْإمامُ الْحُسَینُ (ع)} (حَوائِجُ / حَوائِجَ / حَوائِجِ)
بدانید که نیازهای مردم به شما از نعمتهای خدا بر شماست.

2- ﴿إنَّ أَحسَنَ الْحَسَنِ ....... الْحَسَنُ.﴾ _{اَلْإمامُ الْحَسَنُ (ع)} (الْخُلُقُ / الْخُلُقَ / الْخُلُقِ)
همانا بهترین نیکی خوی نیک است.

3- ﴿فَاصْبِرْ إنَّ وَعْدَ اللهِ ...... وَاسْتَغفِرْ لِذَنبِکَ﴾ _{غافِر: 55} (حَقٌّ / حَقّاً / حَقٍّ)
پس بردبار باش؛ همانا وعده خداوند حق است و برای گناهانت آمرزش بخواه.

4- ﴿وَأَوْفوا بِالْعَهدِ إنَّ ....... کانَ مَسئولاً﴾ _{اَلْإسراء: 34}  (الْعَهدُ / الْعَهدَ / الْعَهدُ)
به پیمان [خود] وفا کنید؛ همانا [در رستاخیز] از پیمان پرسش می‌شود.

5- ﴿إِنَّ رَحْمَتَ اللهِ ...... مِنَ الْمُحْسِنینَ﴾ _{اَلْأعراف: 56} (قَریبٌ / قَریباً / قَریبٍ)
همانا رحمت خداوند به نیکوکاران نزدیک است.

6- ﴿وَ اسْتَغفِرُوا اللهَ إنَّ اللهَ ...... رَحیمٌ﴾ _{اَلْبَقَرَة: 199} (غَفورٌ / غَفوراً / غَفورٍ)
از خداوند آمرزش بخواهید؛ همانا خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است.

7- (لَا تَدْرِی لَعَلَّ ...اللَّهَ... یُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِکَ أَمْرًاً) _{الَطلَّاق: 1} (اللهُ / اللهَ / اللهِ)
تو چه دانی، شاید خدا از این پس امری تازه پدید آورد.