مسجد
مفاهیم:
ردیف / ستون اول تا دهم وسط / کنار / بین چپ / راست، جلو / پشت، جلو / عقب.
مهارتها:
شرکت در نماز جماعت، رفتن به مسجد همراه پدر و مادر، پر کردن صفها به نوبت، رعایت نظم در پر کردن صفها.
نگرشها:
یک مدل برای یک پدیده از آن پدیده متفاوت است. اما میتوان از آن استفاده کرد تا دربارهٔ پدیدههای واقعی چیزی یاد گرفت.
تأثیرات بر ساختار شناختی:
1- علم از نزد خدا به ما میرسد.
2- خدا به هر که بخواهد علم میدهد.
3- علم را باید در راه خدا به کار برد.
تم شناختی:
مسجد: در مورد آداب به مسجد رفتن و احترام به آن نکاتی را که میدانید به دانشآموزان متذکر شوید. در مورد آداب زیارت اماکن مقدسه نیز نکاتی را که میدانید با دانشآموزان در میان بگذارید.
ارتباط با صفحات بخش:
1- دانشآموزان در هر صف را بشمارید و آنها را به دستههای دهتایی و باقیمانده تقسیم کنید. چند دانشآموز در تصویر میبینید؟
2- با کمک ردیف و ستون در کتابخانه مسجد به کتاب خاصی آدرس دهید.
3- به الگوهای روی فرش توجه کنید و اشکال ساده هندسی که روی آن قرار دارند را بگویید.
4- با خط کشیدن داخل شیشههای مربعی درها، شیشههای یک در را به دستههای پنج تایی، یک در را به دستههای شش تایی و یک در را به دستههای ۸ تایی تقسیم کنید.
5- به الگوی گلدانهای واقع در پایین تصویر اشاره کنید.
6- اگر دانش آموزان را به دستههای پنجتایی تقسیم کنیم، در چند صف یک نفر باقیمانده خواهیم داشت؟
صفحه 100 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
مانند نمونه در هر قسمت با توجّه به عدد کنار آن، شکلها را با کشیدن خط، دسته بندی کن.
بشمار و عدد کنار هر قسمت، تعداد شکلهای هر دسته را نشان می دهد.
توصیه به معلم: دانشآموز در این صفحه با مفهوم دستهبندیهای مختلف آشنا میشود تا برای مفهوم ارزش مکانی آماده شود.
توصیه به والدین: چیزهای کمتر از 20 تا را در اختیار فرزندتان قرار دهید و از او بخواهید دستهبندیهای مختلفی درست کند.
اهداف
1- توانایی دسته بندی کردن اشیاء کمتر از 20 تا به دستههای مساوی.
2- کسب آمادگی برای درک مفهوم ارزش مکانی.
روش تدریس
* به دانشآموزان تعدادی مهره یا چینه بدهید و از آنها بخواهید آنها را به دستههای مساوی، 3 تایی، 4 تایی و... تقسیم و بیان کنند که چند دسته چندتایی و چند تا یکی مانده است.
* به صفحهٔ آغازین بخش برگردید از دانشآموزان بپرسید ردیف اول نماز یک دسته چندتایی تشکیل میدهد؟
ردیف اول و ردیف دوم را به دستههای دهتایی تقسیم کنند، چند یکی میماند؟ به چند حالت میتوان دانشآموزان را به دستههای 3 تایی تقسیم کرد و چند دسته سهتایی و چند یکی تشکیل میدهند؟
* با توجه به اینکه دانشآموزان باید توانایی دسته بندی کردن اشیاء را یاد بگیرند این فعالیت میتواند به توانایی بچه در دستهبندی کردن اشیاء و آمادگی برای درک مفهوم ارزش مکانی کمک کند.
کافی است با حرکت آزاد مداد دستههای مساوی را روی شکلها ایجاد و جاهای خالی را کامل کنند.
توصیههای آموزشی
1- عدد کنار هر قسمت، تعداد شکلهای هر دسته را نشان میدهد و یا به عبارت دیگر مشخص میکند دستههای چندتایی ساخته شود. ابتدا توجه دانشآموزان را به این نکته جلب کنید.
2- در این فعالیت دانشآموزان باید اشیاء کمتر از 20 تا را به دستههای مختلف تقسیم کنند. البته در صورت آمادگی آنها میتوانید از اعداد بزرگتر هم استفاده کنید.
3- توصیه میشود در پایان، تعداد شکلهای هر قسمت شمارش شود و حاصل به صورت چند دستهٔ چندتایی و چند یکی بیان شود. برای مثال نمونهٔ انجام شده را میتوان به صورت زیر بیان کرد. چهارده برابر است با 3 دستهٔ چهارتایی و 2 تا یکی.
صفحه 101 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
در هر قسمت، دستههای دهتایی درست کن و در جای خالی، عدد مناسب بنویس.
توصیه به معلم: همین فعّالیت را قبل از وارد شدن به این صفحه با چیزهای ملموس انجام دهید.
توصیه به والدین: در این قسمت میتوانید چیزهای بیشتر از 20 تا در اختیار فرزندتان قرار دهید. او باید فقط دستهی دهتایی درست کند.
اهداف
1- ساختن دستههای دهتایی با توجه به اشیاء داده شده.
2- آشنایی با مفهوم دستههای دهتایی و بیان تعداد اشیاء به صورت دهتایی و یکی.
3- آمادگی برای درک مفهوم ارزش مکانی.
روش تدریس
* تعدادی شیء به دانشآموزان بدهید و از آنها بخواهید آنها را به دستههای مساوی دهتایی تقسیم کنند و تعداد آن اشیا را به صورت دهتایی و یکی بیان کنند.
* از دانشآموزان بخواهید به صفحهٔ آغازین بخش برگردند و از آنها بپرسید که اگر بخواهند دانشآموزان را به دستههای دهتایی تقسیم کنند، چند دسته دهتایی و چند یکی میشود. همین کار را برای هر صف هم میتوانند انجام دهند.
* از دانشآموزان بخواهید فعالیت صفحۀ 101 را انجام دهند. ابتدا با مداد خود دور دستههای دهتایی خط بکشند و سپس جاهای خالی را کامل کنند. سپس تعداد اشکال دسته را به صورت دهتایی و یکی بیان کنند. برای مثال اولین شکل را میتوانند به صورت زیر بیان کنند.
بیست و سه تا شکل یعنی دو دستهٔ ده تایی و 3 تا یکی.
توصیههای آموزشی
1- توانایی ساخت دستههای دهتایی برای درک مفهوم ارزش مکانی از اهمیت زیادی برخوردار است. لذا دانشآموزان در این مرحله فقط به دسته بندی اشیاء و بخصوص به صورت دستههای دهتایی میپردازند، لذا بیان کلامی تعداد دستههای دهتایی و یکیها اهمیت دارد، در صفحات بعد این بیان به صورت نمادین تدریس میشود.
2- تمرین پایین صفحه با چوب خط زمینه را برای اینکه دو دستهٔ 5 تایی چوب خط یک دستهٔ دهتایی را میسازد، فراهم میکند که در شمارش چوب خطها کمک زیادی خواهد کرد.
3- در صورتی که دانشآموزان تا این صفحه هنوز خواندن عبارت فارسی نوشته شده را یاد نگرفتهاند، ابتدا به آموزش آن بپردازید، سپس از دانشآموزان بخواهید فعالیت را انجام دهند.
4- دانشآموزان میتوانند به صورتهای مختلف دستههای دهتایی را درست کنند. توجه آنها را به این موضوع جلب کنید و از آنها بخواهید شکل دستهبندی خود را با نفرات کناری خود مقایسه کنند.
صفحه 102 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
جاهای خالی را با عدد مناسب پر کن.
توصیه به معلم: جدول یکی و دهتایی را با نوشتههای صفحهی قبل تطبیق دهید تا این نماد برای دانشآموزان ساده شود. در قسمت پایین صفحه نماد 10، که بیرون جدول است برای آموزش خارج کردن عدد از جدول است.
توصیه به والدین: فرزند شما دوباره با نماد 10 آشنا میشود؛ امّا در این قسمت عدد 10 را به عنوان یک دستهی دهتایی و صفر یکی میشناسد.
اهداف
1- توانایی نمایش عدد در جدول یکی، دهتایی پس از دستهبندی
2- آموزش عدد ده با استفاده از مفهوم ارزش مکانی.
3- ارائه نمایشهای مختلف عدد 10.
روش تدریس
* با دادن تعدادی مهره به دانش آموزان از آنها بخواهید آن را به دستههای دهتایی و چند یکی تقسیم نموده و تعداد آن را به صورت چند دوتایی و چند یکی بیان کنند سپس عددهای بیان شده را در جدول ارزش مکانی که روی تخته رسم شده است، قرار دهید.
* به صفحهٔ آغازین بخش برگشته و از دانش آموزان تعداد نفرات هر صف نماز را سؤال کنید.
* با مقایسه جدول یکی دهتایی با نوشتههای صفحهٔ قبل مفهوم جدول یکی دهتایی را توضیح دهید و از دانش آموزان بخواهید فعالیت را انجام دهند و در پایان در مورد نماد عدد 10 که قبلاً با آن آشنا شده بودند و تطبیق آن با عددهای داخل جدول توضیح دهید.
توصیههای آموزشی
1- دانش آموزان قبلاً با نماد ۱۰ آشنا شدهاند. در این قسمت عدد ۱۰ را به عنوان یک دسته ۱۰ تایی و صفر یکی میشناسند.
2- پایین صفحه نماد ۱۰ که بیرون جدول نوشته شده است برای آموزش خارج کردن عدد از جدول است. در این خصوص برای دانشآموزان توضیح دهید تا در صفحات بعد عدد را از جدول خارج کنند.
3- توجه داشته باشید که دانشآموزان؛
الف) دسته بندی کردن را یاد بگیرند.
ب) توانایی نمایش مجموعه دسته بندی شده را به صورت جدول یکی و دهتایی، آموزش ببینند.
ج) توانایی خارج کردن عدد از جدول یکی دهتایی را یاد بگیرند.
دانش آموزان باید بتوانند از «الف به ب» و برعکس، از «ب به ج» و برعکس، از «ج به الف» و برعکس را درک کنند و به کار گیرند.
4- توجه دانش آموزان را به انواع دستههای دهتایی در این صفحه به خصوص دو دستهٔ 5 تایی چوب خطها جلب کنید.
صفحه 103 کتاب درسی
کامل کن:
جدولها را کامل کن.
توصیه به معلم: دانشآموزان در جدول شگفتانگیز باید راهبرد حدس و آزمایش (آزمون و خطا) را به کار برند.
توصیه به والدین: فرزند شما از این صفحه وارد مرحلهای میشود که برای کامل کردن جدولها باید از مداد و پاک کن استفاده کند. ممکن است حدس اوّل آنها اشتباه باشد.
اهداف
1- به کارگیری راهبرد حدس و آزمایش (آزمون و خطا) در حل مسئله.
2- توانایی تبدیل عدد به صورت دهتایی و یکی و نوشتن جدول.
روش تدریس
* 10 تا چینه را کنار هم قرار دهید. همچنین میتوانید مکعبهای کوئیزنر 10 تایی را به دانشآموزان نشان دهید و یا 10 مربع کنار هم را بعنوان دستهٔ دهتایی به آنها نشان دهید تا کم کم با این دو شکل به عنوان دستهٔ دهتایی آشنا شده به طوریکه اگر دو تا از آنها را کنار هم دیدند، سریع بگویند 2 دستهٔ ده تایی.
* به صفحهٔ آغازین بخش برگردید و سؤال کنید کدام صف ۱۰ نفری است؟
* در هنگام انجام فعالیت بالای صفحه ضمن توجه دادن دانشآموزان به دستههای دهتایی شمردن سریع دهتاییها را آموزش دهید.
همچنین در حل مربعهای شگفت انگیز پیدا کردن بهترین نقطههای شروع مهم است و اینکه وقتی در یک ردیف یا ستون یا مستطیل 6تایی 2 تا جای خالی داشته باشیم، چگونه میتوان عددهای درست را پیدا کرده، اهمیت زیادی دارد.
توصیههای آموزشی
1- دانشآموزان باید توانایی استفاده از راهبرد حدس و آزمایش (آزمون و خطا) را داشته باشند. در بعضی از مربعهای شگفت انگیز لازم است ابتدا یک جای خالی را حدس بزنند و پس از آزمون کردن در صورت نادرست بودن مقدار عدد را تغییر دهند.
2- دانشآموزان باید در کامل کردن جدول از مداد و پاک کن استفاده کنند، چون ممکن است حدس اول آنها اشتباه باشد و مجبور به پاک کردن و نوشتن مجدد باشند.
3- در این صفحه دانشآموزان با شکل دستههای 10 تایی (10 چینه یا 10 مربع) آشنا میشوند و در صفحات بعد از آن استفاده میکنند.
صفحه 104 کتاب درسی
الگویابی کن:
سمت راست شکل را کامل کن و شکل وسط را مانند نمونه رنگ کن.
اندازهی بلندی درخت چند تا آدم است؟
توصیه به معلم: برای مقایسهی طول و تخمین مقدار آن نیاز است که با وسایل و چیزهای مختلف، تمرین بیشتری به صورت افقی و عمودی انجام شود.
توصیه به والدین: نمونهی بالا شبیه فرشهای راهرو است که یک الگوی تکرار شونده و یک الگوی کناره دارد. توجّه فرزند خود را به این الگوهای واقعی جلب کنید.
اهداف
1- استفاده از ابزار شابلون برای رسم شکل متقارن.
2- تشخیص الگوها در محیط پیرامونی.
3- توانایی تخمین طول با یک واحد غیر استاندارد.
روش تدریس
∗ از دانشآموزان بخواهید حدس بزنند که اندازهٔ طول میزشان به اندازهٔ چند مداد است. سپس با اندازه گیری درستی حدس خود را آزمایش کنند. مشابه این فعالیت را با اشیاء و طولهای مختلف تکرار کنید.
* در مورد الگوهای مربوط به فرش توضیح دهید و بپرسید که چه الگوهایی در حاشیهٔ فرش مسجد میبینند آنها را توضیح دهند. میتوانید در مورد انواع فرشها و فرش کناره یا راهرو و تقارنهای موجود در هر کدام برای دانش آموزان توضیح دهید.
* دانشآموزان فعالیت مربوط به کتاب را انجام دهند. در هنگام استفاده از شابلون در رسم شکلهای مثلث دقت لازم را مبذول دارید تا دانش آموزان دچار اشتباه نشوند.
توصیههای آموزشی
1- در طراحی فرش، دانشآموزان باید با استفاده از ابزار شابلون، قرینه اشکال هندسی را رسم کنند. در صورتی که اندازهٔ شکلهای شابلون با اندازههای رسم شده تطبیق ندارند تنها درست بودن محل شکلها و رعایت قرینه کردن به خصوص در مورد مثلثها کفایت میکند.
2- در شکل سمت راست دانشآموزان با نحوهٔ تخمین زدن طولها با در نظر گرفتن یک واحد غیر استاندارد آشنا میشوند. مشابه این کار را در محیط کلاس انجام دهید.
3- توجه دانشآموزان را به الگوی شکلهای رسم شده در حاشیهٔ فرش و ترتیب قرار گرفتن شکلها جلب کنید.
صفحه 105 کتاب درسی
با ابزار کار کن:
عددهای مثل هم را با خط کش و با یک رنگ به هم وصل کن.
توصیه به معلم: هدف این صفحه، علاوه بر کار با ابزار یادآوری شکلهای هندسی، تعداد گوشهها و ضلعها و بیان نام مستطیل، مربع و مثلث نیز هست.
توصیه به والدین: فرزند شما میتواند روی صفحهای، مثل شکل بالا چند نمونه شکلهای هندسی را پیدا، و در اندازههای مختلف رسم کند.
اهداف
1- کسب مهارت توانایی و کار با ابزار خط کش.
2- ساخت اشکال هندسی نظیر مستطیل، مربع و مثلث و تشخیص آنها در شکل.
3- درک بعضی از خصوصیات اشکال هندسی نظیر تعداد گوشهها و تعداد اضلاع و مساوی بودن ضلعها.
روش تدریس
* دانشآموزان باید با دقت بتوانند دو نقطه را به هم وصل کنند. لذا ابتدا روی کاغذ دو نقطه قرار دهید و از آنها بخواهید وصل کردن نقاط را تمرین کنند.
* به صفحهٔ آغازین بخش مراجعه کنید. میتوانید دو نقطه مثل دو گوشهٔ فرش را تعیین کرده و از دانشآموزان بخواهید نقاط را به هم وصل کنند.
* در انجام فعالیت کتاب از دانشآموزان بخواهید برای هر عدد از یک رنگ استفاده کنند و نقطههایی که عدد مثل هم دارند را به هم وصل کنند. همچنین در مورد شکلهای به دست آمده، گفتگو کنند.
توصیههای آموزشی
1- دانشآموزان باید در این مرحله بتوانند به راحتی از خط کش استفاده کنند. لذا اگر دانشآموزی توانایی کار با خط کش را ندارد، فعالیتهای تکمیلی به آنها بدهید تا بتوانند با مهارت از خط کش استفاده کنند.
2- در مورد خصوصیتهای شکلهای به دست آمده مثل تعداد گوشهها، تعداد ضلعها، مساوی بودن ضلعها در مربع و یا مساوی بودن ضلعهای روبرو در مستطیل و... با دانشآموزان گفتگو کنید.
3- در صورتیکه یک دانشآموز کارش را به طور کامل انجام دهد، قطرهای هر شکل را نیز باید رسم کند. چرا که عددهای رأسهای شکلها مثل هم هستند. بنابراین اگر دانشآموزی قطرها را نیز رسم کرد او را تشویق و شکل رسم شده را به همهٔ دانشآموزان نشان دهید.
