حیاط مدرسه
مفاهیم:
جلو / پشت، جلو / عقب، اول تا دهم، ستون/ ردیف، وسط / کنار / بین، چپ / راست
مهارتها:
از جلو نظام، ایستادن در صف با سکوت، حرکت به سمت صفها، رفتن صفها به کلاس به نوبت
نگرشها:
1- یک راه حل برای شناخت پدیدهها طبقه بندی است. برای مثال میتوان اشیاء را برحسب رنگ، شکل و اندازه طبقه بندی کرد.
2- اعداد میتوانند برای مرتب کردن اشیاء یا نام گذاری آنها به کار روند.
تأثیرات بر ساختار شناختی:
1- ساختن ساختارهای عددی
2- شناخت ساختارهای ترتیبی
3- حرکت عدد
تم شناختی:
گوش کردن به قرآن: در مورد آداب گوش کردن به قرآن نکاتی را که میدانید به دانشآموزان تذکر دهید.
ارتباط با صفحات بخش:
1- هر صف چند دانشآموز دارد؟
2- دانشآموزان هر صف را به دستههای دهتایی تقسیم کنید.
3- در هر صف چند دستهٔ دهتایی و چند یکی وجود دارد؟
4- در مجموع چند نفر در این صفها هستند؟
5- تمام دانشآموزان را به دستههای دوتایی و یکی تقسیم کنید.
6- اندازهٔ میلهٔ پرچم را با توجه به قد دانشآموزی که کنار آن ایستاده حدس بزنید.
صفحه 107 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
تعداد شکلهای هر دسته را با چوب خط بشمار. با شکلها دستههای ده تایی درست کن.
جدول را کامل کن و عدد مربوط به هر دسته را بنویس.
توصیه به معلم: با چوب خط شمردن، کمک میکند دانشآموزان بتوانند عدد دو رقمی خارج از جدول ارزش مکانی را راحت بنویسند. دانشآموزان میتوانند نام عددهای 11 تا 19 را به حروف فقط بیان کنند.
توصیه به والدین: از فرزند خود بخواهید فقط چیزهای با تعداد کمتر از 20 را بشمارد و بنویسد.
اهداف
1- درک نمایشهای مختلف یک عدد
2- ساختن عددهای دو رقمی با دستهبندی و سرشماری با چوب خط
3- توانایی بردن عدد به جدول یکی - دهتایی یا خارج کردن عدد از جدول
روش تدریس
* به دانشآموزان تعدادی شیٔ کمتر از ۲۰ تا بدهید و از آنها بخواهید یک بار به کمک چوب خط آنها را بشمارند و بار دیگر دستههای دهتایی و یکی درست کنند و عددی را که شمردهاند به صورت دهتایی و یکی بیان کنند. برای مثال میگویند ۱۲ یعنی یک دسته دهتایی و ۲ تا یکی
* به صفحهٔ آغازین بخش برگردید و از دانشآموزان بخواهید تعداد افراد هر صف را بشمارند و سپس آن را به صورت دستههای دهتایی و یکی بیان کنند.
* دانشآموزان ابتدا با شمردن شیٔ یک چوب خط متناظر با آن قرار میدهند. سپس اشیاء و چوب خطها را به دستههای دهتایی تقسیم میکنند، سپس عدد مربوط به آن را نوشته و در جدول ارزش مکانی قرار میدهند. میتوان این فعالیت را دو نفره انجام داد، چون برای سرشماری با چوب خط ۲ نفر با مشارکت هم میتوانند فعالیت را بهتر انجام دهند.
توصیههای آموزشی
1- استفاده از چوب خط به دانشآموز کمک میکند تا بتواند اشیاء را تبدیل به یک نمایش نمادین قابل درک نموده و سپس آن را به صورت نماد عددی بنویسند، بنابراین چوب خط میتواند به عنوان واسط مناسب شمردن و پیدا کردن عدد باشد.
2- تا اینجا دانشآموزان فقط دستههای با تعداد کمتر از 20 تا را میشمارند و مینویسند.
3- در این دو صفحه عددهای 11 تا 19 فقط به صورت عددی بیان میشوند و نوشتن با حروف آن فعلاً توصیه نمیشود.
4- برای تمرین بیشتر میتوانید عدد را در جدول ارزش مکانی ارائه کنید و از دانشآموزان بخواهید آن را از جدول خارج کنند و یا به همان تعداد دستههای دهتایی و یکی رسم کنند.
5- فعالیتهای عملی قبل از ورود به کتاب توصیه میشود تا با دسته بندی زمینه تثبیت یادگیری فراهم شود.
صفحه 108 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
هر دسته چند شکل دارد؟ با چوب خط بشمار و عدد هر دسته را بنویس.
توصیه به معلم: با چوب خط شمردن یعنی به ازای هر شکل یک خط گذاشته، و دستههای 5 تایی درست میشود. در انتها نماد چوب خطی به عددی تبدیل میشود.
توصیه به والدین: در ادامهی هدف صفحهی قبل، محور اعداد معرّفی میشود. محور با صفر شروع، و واحدها یکی یکی اضافه میشود. از نمایش محورهایی به شکلهای دیگر خودداری فرمایید.
اهداف
1- شمردن دستههای کمتر از ۲۰ تا با چوب خط و نوشتن عدد متناظر با آن
2- توانایی نوشتن اعداد ۱۱ تا ۱۹ با رقم
3 -درک محور اعداد و پیدا کردن عددها روی محور
روش تدریس
* به دانشآموزان به تعداد کمتر از ۲۰ تا شیٔ بدهید و از آنها بخواهید اشیاء را به کمک چوب خط سرشماری کنند و حاصل را به صورت عددی بنویسند. به گونهای برنامه ریزی کنید که تمام دانشآموزان عددهای 10 تا 20 را به این ترتیب بشمارند.
* از دانشآموزان بپرسید که برای مثال اگر همه دانشآموزان صف اول و ۲ نفر از صف دوم به والیبال علاقهمند باشند، چند نفر به والیبال علاقهمند هستند. سپس از آنها بخواهید این تعداد را دستهبندی کنند و به صورت دهتایی و یکی بیان کنند.
* از دانشآموزان بخواهید به صورت دو نفری تعداد اشیاء هر دسته را با چوب خط سرشماری کرده و عدد متناظر با آن چوب خط را بنویسند برای آموزش محور اعداد میتوانید از رسم یک محور در حیاط مدرسه و یا کلاس و برش گام به گام استفاده کنید تا با پرشهای مساوی از عدد صفر، عددهای دیگر محور به دست آید و با نوشتن آنها یک محور ساخته شود.
توصیههای آموزشی
1- دانشآموزان باید بتوانند با چوب خط سرشماری کنند و دستههای پنجتایی تشکیل دهند و توانایی تبدیل نماد چوب خط را به عدد داشته باشند.
2- محور اعداد با صفر شروع و واحدها یکی یکی و با فاصلههای مساوی اضافه میشوند، لذا فعلاً از نمایش محور اعداد به صورتهای دیگر پرهیز کنید.
3- عددهای روی محور را با کمک دانشآموزان بخوانید تا به کمک آن عددهای ترتیبی نیز آموزش داده شود. فعلاً از دانشآموزان رسم محور اعداد خواسته نشود.
4- ساختن، خواندن و نوشتن عددهای ۱ تا ۲۰ را به شکلهای مختلف تمرین کنید تا دانشآموزان به تسلط کامل برسند.
صفحه 109 کتاب درسی
الگویابی کن:
نیمهی سمت راست شکل را مثل سمت چپ رنگ کن.
توصیه به معلم: فعّالیت پیدا کردن مربّعهای قرینه، کار سادهای نیست. متناسب با توانایی دانش آموزان، فرصت کافی اصلاح اشتباه به آنها بدهید.
توصیه به والدین: فرزند شما برای دریافت بهتر قرینهی یک مربّع میتواند از تا کردن کاغذ روی خطّ تقارن و اثر مربّع رنگ شده در طرف دیگر کاغذ با مداد استفاده کند.
اهداف
1- تمرین کامل کردن اشکال هندسی قرینه در صفحه شطرنجی
2- درک قرینه بودن شکل هندسی و ویژگی اشکال قرینه
3- تمرین کامل کردن مربع شگفتانگیز 9×9
روش تدریس
* دانشآموزان باید اشکال هندسی قرینه را درک کنند و در صورتی که به این درک نرسیدهاند، میتوانید ابتدا فعالیتهای مربوط به قرینه کردن اشکال را یاد آوری کنید.
* در صفحهٔ آغازین بخش دانش آموزان میتوانند اشکال قرینه مثل (پنجره ساختمان) را شناسایی کنند.
* در انجام فعالیت قرینه کردن میتوانید با یک خانهٔ صفحه شطرنج شروع کنید. پس از اینکه دانشآموزان قرینه بودن را درک کردند میتوانند چند خانه را همزمان تشخیص داده، رنگ کنند. در انجام فعالیت مربوط به مربع شگفتانگیز، هم میتوانند مربعهای کوچک را کامل کنند و هم ردیف و ستونها را در نظر بگیرند. در هر حال تشخیص و پیدا کردن نقطه شروع اهمیت دارد همچنین با هر روشی که جای خالی پیدا شد، با روشهای دیگر میتوان درستی آن را بررسی کرد.
توصیههای آموزشی
1- در کامل کردن شکل قرینه، شمردن خانهها و پیدا کردن فاصلهٔ آن از خط تقارن میتواند کمک کند.
2- کامل کردن شکل را هم میتوان از وسط شروع کرد و یکی یکی خانهها را کامل کرد و هم میتوان از دور تا دور شکل (رنگ آبی) شروع کرد در این مورد به استراتژیهای مختلف دانشآموزان توجه کنید.
3- در این صفحه از کتاب، با توجه به گذشت زمان زیاد از ابتدای سال علاوه بر صحت انجام فعالیت قرینه کردن، دقت در رنگ آمیزی را نیز میتوان از دانشآموزان خواست.
صفحه 110 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
به کمک انگشتان، جواب جمع را پیدا کن. حالا بگو دو دسته روی هم چند شکل دارد؟ برای آن یک جمع بنویس.
توصیه به معلم: دانش آموزان برای نمایش 7، 5 تا را به ذهن میسپارند (میتوانید به آنها بگویید عدد 5 روی شانهی شماست) و 2 را با انگشتان دست نشان میدهند. برای جمع 6 و 7 در واقع عددهای 1و 2 جمع، و سپس با 2 تا (10) روی شانه جمع می شود.
توصیه به والدین: از فرزند خود فقط جمعهای با حاصل کمتر از 15 را سؤال کنید. این صفحه به تمرین فراوان نیاز دارد تا دانشآموز به این روش جمع کردن مسلّط شود.
اهداف
1- توانایی جمع با استفاده از انگشتان دست و پیدا کردن حاصل آن
2- درک مفهوم جمع و نوشتن جمع متناظر با شکل
3- پیدا کردن حاصل جمع دو عدد با حاصل کمتر از ۱۵
روش تدریس
* ابتدا از دانشآموزان بخواهید برای مثال ۵ شیٔ و ۶ شیٔ دیگر بردارند. ابتدا با تشکیل دستههای ۵ تایی حاصل جمع را بیان کنند.سپس از آنها بخواهید حاصل جمع را با انگشتان دست پیدا کنند. همین فعالیت را برای مثالهای دیگر نیز انجام دهید.
برای پیدا کردن حاصل جمع به کمک انگشتان به این صورت عمل میکنند که عددهای بزرگتر از ۵ را به صورت ترکیبی در آورده و ۵ تا را در ذهن نگه میدارند و باقیمانده را با انگشتان نشان میدهند. به این ترتیب عدد ۷ را با بازکردن ۲ انگشتان یک دست نشان میدهند. سپس انگشتان دو دست را با هم جمع و با دو عدد ۵ که در ذهن دارند و روی هم ۱۰ میشود، جمع میکنند.
* به صفحهٔ آغازین بخش برگردید. دانشآموزان میتوانند اشکال مختلف مثل پنجرههای دو ساختمان را با هم جمع کنند.
* در انجام فعالیت این صفحه دانشآموزان ابتدا عدد متناظر با هر دسته را مینویسند. سپس برای پیدا کردن جواب جمع از انگشتان استفاده میکنند تا جواب حاصل جمع را بنویسند.
توصیههای آموزشی
1- نگهداری عدد در ذهن از جمله مهارتهایی است که دانش آموزان باید کسب کنند این فعالیت نگهداری عدد در ذهن را در دانشآموزان تقویت میکند.
2- این فعالیت توانایی برقراری ارتباط نمایشهای متفاوت را در دانشآموزان بالا میبرد.
3- برای پیدا کردن حاصل جمع روشهای دیگری که دانشآموزان به کار میبرند مورد توجه قرار دهید. برای مثال آنها میتوانند شکلهای دو دسته را پشت سرهم بشمارند تا حاصل جمع به دست آید.
صفحه 111 کتاب درسی
با ابزار کار کن:
عددها را با خط کش به شکل مناسب وصل کن.
توصیه به معلم: دانشآموزان باید عددهای 10 تا 19 را به صورت عدد 10 تایی و یکی ببینند و تمرین ذهنی کنند؛ یعنی 13، یک دهتایی و ٣ تا یکی است.
توصیه به والدین: با فرزند خود تمرینهای ذهنی انجام دهید و جمعهایی مثل 1 و 10 و 10، ... تا 9 و 10 را سؤال کنید.
اهداف
1- تمرین کار با ابزار خط کش
2- نمایش تعداد اشیاء یک دسته با استفاده از نمایش عددی
3- تمرین دیدن عددهای معمولی ۱۰ تا ۲۰ به صورت یک دستهٔ دهتایی و تعدادی یکی
روش تدریس
* عدد دلخواه را روی تخته نوشته و از دانشآموزان بخواهید با استفاده از اشیاء به صورت یک دسته دهتایی و چند یکی آن عدد را نمایش دهند و به همین صورت عددهای مختلف تا 20 را تمرین کنید.
* به صفحهٔ آغازین برگردید و با نوشتن عدد ۱۳ روی تخته بپرسید کدام یک از صفها به این تعداد دانشآموز دارد؟ همچنین میتوانید سؤالهای مشابه دیگری را مطرح کنید.
* دانش آموزان باید اعداد ۱۰ تا ۱۹ را به صورت ۱۰ و یکان آن ببینند. یعنی برای مثال ۱۱ به صورت یک دهتایی و یک است. لذا با بیان اینکه به عنوان نمونه ۱۳ چند دهتایی و چند یکی است، از دانشآموزان بخواهید به انجام فعالیت کتاب بپردازند.
توصیههای آموزشی
1- در تمرین کار با خط کش به نحوهٔ در دست گرفتن خط کش توسط دانشآموزان توجه کنید.
2- از دانشآموزان بخواهید ۱۱ تا ۱۹ را به صورت ده و چند یکی بیان کنند. همین فعالیت را میتوانید به صورت ذهنی انجام دهید، تا جمع آنها (برای مثال ۱۰ و ۳ میشود ۱۳) برای دانشآموزان معنادار شود همچنین آنها بتوانند عددی مثل ۱۴ را به صورت ۱۰ و ۴ بیان کنند.
3- با توجه به اینکه تمام قسمتها یک بستهٔ دهتایی را دارند، فقط شمردن یکیها برای پیدا کردن عدد کافی است و لازم نیست هر بار تمام مربعها را بشمارند.
صفحه 112 کتاب درسی
با ابزار کار کن:
با نگاه کردن به یک ساعت، عددهای روی ساعت زیر را بنویس.
توصیه به معلم: هدف این صفحه، فقط مشاهدهی عددهای روی صفحهی ساعت است. آموزش ساعت مورد نظر نیست. به شباهت صفحهی ساعت و محور عددهای 1 تا 12 توجّه کنید.
توصیه به والدین: توجّه فرزند خود را به نمایشهای مختلف صفحهی ساعت و نوع عددها و ارقام به کار رفته و انواع ساعتهای عقربهای جلب کنید.
اهداف
1- مشاهدهٔ عددهای روی صفحهٔ ساعت و نوشتن عددهای روی صفحهٔ آن
2- درک رابطه بین محور اعداد و صفحهٔ ساعت
3- درک مفهوم اندازه گیری تقریبی طول با واحدهای غیر استاندارد
روش تدریس
* ساعتهای مختلف را به کلاس ببرید. صفحهٔ نمایش آنها را به دانشآموزان نشان دهید. تا آنها با انواع نمایشهای عددی روی صفحهٔ ساعت آشنا شوند.
* به صفحهٔ آغازین بخش برگشته در مورد اهمیت زمان و ساعت و اوقاتی که در مدرسه مهم هستند مثل زمان شروع کار مدرسه، صبحگاه، زمان کلاسها و زنگ تفریح، ساعت پایان کار مدرسه، توضیح دهید.
* حال از دانشآموزان بخواهید با توجه به نمونه ساعتی که در کلاس دیدهاند، فعالیت مربوط به کتاب را انجام دهند سپس عددهای روی صفحهٔ ساعت را با عددهای روی محور اعداد مقایسه کنید. در اندازهگیری طول به کمک واحدهای غیر استاندارد عبارت «اندازه کمتر از .... » را توضیح دهید.
توصیههای آموزشی
1- در این صفحه هدف آموزش ساعت نیست بلکه مشاهده عددهای روی صفحهٔ ساعت میباشد.
2- در فعالیت اندازهگیری ابتدا دانشآموزان سعی کنند مداِد خود را با استفاده از چینه یا اشیاء دیگر اندازه بگیرند و بیان کنند که بلندی مداد از چند چینه کوتاهتر است، سپس فعالیت مربوط به صفحه ۱۲ را انجام دهند.
3- تمرین اندازهگیری با اشیاء ملموس در کلاس، قبل از انجام فعالیت کتاب فراموش نشود.
4- ساعتهای بدون عقربه را نیز میتوانید به کلاس بیاورید. عددهای روی صفحه ساعت به زبان انگلیسی یا عددهای رومی برای دانشآموزان جالب خواهد بود.
