جبّار: مسلّط؛ از صفات خداوند

معنای جبران‌گری، رابطهٔ آن با اختیار انسان و برداشت‌های نادرست از این صفت

واژهٔ «جبّار» از ریشهٔ «جبر» می‌آید و در نگاه اول به معنای اصلاح کردن، کامل کردن و جبران کردن شکستگی است. در قرآن این صفت در کنار نام‌هایی مانند عزیز و متکبر آمده و به خداوندی اشاره دارد که نقص‌ها را می‌پوشاند، شکسته‌ها را ترمیم می‌کند و ارادهٔ خویش را در جهان هستی پیش می‌برد. فهم درست این صفت به دانش‌آموز کمک می‌کند میان معنای لغوی، کاربرد قرآنی و برداشت‌های روزمره تفاوت بگذارد و جبّار را نه به معنای زورگویی، بلکه در چارچوب جبران و اصلاح بشناسد.

نکته: میان «جبر» در اصطلاح کلامی و «جبران» در معنای لغوی جبّار تفاوت هست. جبّار از خانوادهٔ جبران کردن است، نه از خانوادهٔ مجبور ساختن.

آیا جبّار بودن خداوند با اختیار انسان تضاد دارد؟

نه؛ جبران کردن به معنای فراهم کردن زمینه و اصلاح نقص است و با انتخاب انسان منافات ندارد. خداوند راه را می‌گشاید، اما انسان خود تصمیم می‌گیرد.

چرا جبّار در کنار متکبر آمده است؟

هر دو به بزرگی و برتری اشاره دارند، اما متکبر دربارهٔ انسان بار منفی دارد و دربارهٔ خداوند به معنای بزرگی مطلق است. جبّار نیز دربارهٔ خداوند به معنای قدرت اصلاح‌گر است، نه زورگویی.

آیا می‌توان جبّار را به «زورگو» ترجمه کرد؟

خیر؛ در کاربرد امروزی «جبّار» گاهی به زورگو گفته می‌شود، اما در مورد خداوند این معنا نادرست است. معنای اصلی، جبران‌کننده و اصلاح‌گر است.

این صفت چه اثری در زندگی روزمره دارد؟

باور به جبّار بودن خداوند به انسان امید می‌دهد که شکست‌ها و کمبودها پایان کار نیستند و می‌توان با تلاش و توکل، نقص‌ها را جبران کرد.

جبّار از صفات خداوند است که ریشه در معنای جبران کردن و اصلاح کردن دارد. این صفت نشان می‌دهد خداوند نقص‌ها را می‌پوشاند، شکسته‌ها را ترمیم می‌کند و زمینهٔ رشد انسان را فراهم می‌سازد، بی‌آنکه اختیار او را بگیرد. شناخت درست این صفت نیازمند جدا کردن معنای لغوی از برداشت‌های روزمره است و به دانش‌آموز کمک می‌کند تصویری دقیق‌تر از قدرت و مهربانی خداوند داشته باشد.