نهاد: جزئی از جمله که دربارهٔ آن خبری داده می‌شود یا کاری به آن نسبت داده می‌شود.

نهاد؛ ستون خبری جمله

نهاد چیست و چگونه آن را پیدا کنیم؟

نهاد جزئی از جمله است که دربارهٔ آن خبری داده می‌شود یا کاری به آن نسبت داده می‌شود. برای پیدا کردن نهاد، معمولاً از خود می‌پرسیم «چه کسی؟» یا «چه چیزی؟» انجام‌دهندهٔ کار است. مثلاً در جملهٔ «دانش‌آموزان در حیاط مدرسه بازی می‌کنند»، واژهٔ «دانش‌آموزان» نهاد است؛ زیرا دربارهٔ آن‌ها خبر داده شده و کار «بازی کردن» به آن‌ها نسبت داده شده است.

نهاد معمولاً پیش از فعل می‌آید، اما همیشه این‌گونه نیست. در برخی جمله‌ها نهاد بعد از فعل یا حتی حذف می‌شود. مثلاً در جملهٔ «کتاب را روی میز گذاشتم»، نهاد «من» است که حذف شده، اما از شناسهٔ «ـم» در فعل «گذاشتم» می‌توان آن را شناخت. به چنین نهادی، نهاد پنهان می‌گویند.

نهاد می‌تواند یک واژه باشد، مانند «علی»، یا یک گروه واژه، مانند «دانش‌آموزان کلاس دهم». همچنین می‌تواند مصدر باشد، مانند «دویدن برای سلامتی مفید است» که در آن «دویدن» نهاد جمله است.

انواع نهاد و تفاوت آن با مفعول

نهاد در جمله‌های فارسی به دو صورت آشکار و پنهان ظاهر می‌شود. نهاد آشکار همان است که در جمله می‌آید و می‌توان آن را دید، مانند «باران» در جملهٔ «باران می‌بارد». نهاد پنهان در جمله ذکر نمی‌شود، اما از روی فعل یا شناسهٔ آن قابل تشخیص است، مانند «ما» در جملهٔ «به مدرسه رفتیم».

بسیاری از دانش‌آموزان نهاد را با مفعول اشتباه می‌گیرند. مفعول جزئی از جمله است که کار بر روی آن انجام می‌شود و معمولاً با «را» می‌آید. برای نمونه، در جملهٔ «مریم نامه را نوشت»، «مریم» نهاد است، زیرا نویسندهٔ نامه است و «نامه» مفعول است، زیرا نوشتن بر روی آن انجام شده است. برای تشخیص نهاد، همیشه از فعل بپرسیم «چه کسی؟» یا «چه چیزی؟» و برای تشخیص مفعول بپرسیم «چه چیزی را؟» یا «چه کسی را؟».

پرسش‌ها و اشتباهات رایج دربارهٔ نهاد