رزّاق: صفت و نام خداوند به معنای روزی‌رسان و تأمین‌کنندهٔ روزی همهٔ موجودات.

رزّاق؛ روزی‌رسان همهٔ موجودات

معنا و گسترهٔ روزی‌رسانی

واژهٔ رزّاق از ریشهٔ «رزق» گرفته شده است. رزق در فرهنگ فارسی به بخشی از نعمت گفته می‌شود که موجود زنده از آن بهره می‌برد و به زندگی او ادامه می‌دهد. بنابراین رزّاق کسی است که این بهره را می‌رساند و هیچ موجودی از گسترهٔ روزی او بیرون نیست. این معنا در قرآن کریم نیز بارها آمده و بر گستردگی روزی‌رسانی خداوند تأکید شده است.

برای روشن‌تر شدن گسترهٔ این صفت، می‌توان روزی را به دو دستهٔ مادی و معنوی تقسیم کرد. روزی مادی مانند خوراک، پوشاک، سرپناه و ابزارهای زندگی است. روزی معنوی مانند عقل، دانش، ایمان، اخلاق، محبت خانواده و فرصت یادگیری است. دانش‌آموزی که درسی را می‌فهمد، در واقع روزی معنوی دریافت کرده است؛ همان‌گونه که خوردن یک وعده غذا روزی مادی است.

رابطهٔ روزی‌رسانی با کار و کوشش

یکی از پرسش‌های مهم این است که اگر خداوند رزّاق است، آیا تلاش ما لازم است؟ پاسخ این است که روزی‌رسانی خداوند با نظام اسباب و علل انجام می‌شود. یعنی خداوند روزی را می‌رساند، اما معمولاً از راه کار، تلاش، یادگیری و بهره‌گیری از فرصت‌ها. دانش‌آموزی که برای کنکور درس می‌خواند، با تلاش خود زمینهٔ رسیدن به یک روزی معنوی و مادی را فراهم می‌کند؛ اما این تلاش خود نیز بخشی از روزی اوست.

در فرهنگ فارسی، این پیوند در ضرب‌المثل‌ها و سخنان بزرگان نیز دیده می‌شود. برای نمونه، گفته می‌شود «از تو حرکت، از خدا برکت». این سخن کوتاه به روشنی نشان می‌دهد که حرکت و تلاش انسان با برکت و روزی‌رسانی خداوند همراه است. پس رزّاق بودن خداوند به معنای بی‌نیازی از تلاش نیست؛ بلکه به معنای آن است که تلاش ما در چارچوب روزی‌رسانی او معنا می‌یابد.

پرسش‌ها و برداشت‌های رایج