قدرشناسی از تواناییها؛ استعدادها را بشناسیم و پرورش دهیم
استعدادها را چگونه تشخیص دهیم؟
شناخت استعدادها شبیه به گنجیابی درون خودمان است. گاهی اوقات دیگران زودتر از ما متوجه تواناییهایمان میشوند. برای مثال، وقتی معلم ورزش میگوید که تو در دویدن سرعت خوبی داری، یا دوستت از نقاشیهایت تعریف میکند، اینها نشانههایی از استعدادهای تو هستند. اما مهمتر از نظر دیگران، احساس خودت هنگام انجام یک کار است. اگر وقتی مشغول حل یک مسئلهٔ ریاضی هستی، زمان برایت سریع میگذرد یا وقتی داستان مینویسی، کاملاً غرق در آن میشوی، این یعنی آن فعالیت با توانایی درونیات هماهنگ است.
برای تشخیص دقیقتر استعدادها، میتوانی از روش «آزمون و خطای هوشمندانه» استفاده کنی. یعنی در فعالیتهای مختلف شرکت کنی و ببینی در کدام یک پیشرفت سریعتری داری. شاید در گروههای درسی، در کار گروهی مهارت داری و میتوانی اعضای گروه را هماهنگ کنی. این توانایی رهبری، یک استعداد ارزشمند است که در آینده شغلی بسیار به کارت میآید. همچنین توجه به بازخورد دیگران و ثبت کردن کارهایی که در آنها موفق بودهای، به تو کمک میکند تا الگوی استعدادهایت را پیدا کنی.
آسیبهای نادیده گرفتن تواناییها
وقتی استعدادهای خود را نادیده میگیریم، مانند این است که باغچهای پر از گل داشته باشیم ولی به جای آبیاری آنها، روی سنگهای کنار باغچه تمرکز کنیم. این کار چند پیامد منفی دارد: نخست، احساس نارضایتی و خستگی از کارهایی که انجام میدهیم، زیرا با توانایی درونیمان هماهنگ نیستند. دوم، فرصتهای رشد را از دست میدهیم. برای نمونه، دانشآموزی که در نوشتن انشا توانمند است، اگر این استعداد را جدی نگیرد، ممکن است هرگز متوجه نشود که میتواند نویسندهٔ خوبی شود. سوم، اعتمادبهنفس ما کاهش مییابد، چون همواره خود را با دیگران مقایسه میکنیم و تواناییهای ویژهٔ خودمان را نمیبینیم.
در مقابل، افرادی که استعدادهای خود را میشناسند و برای پرورش آنها تلاش میکنند، در زندگی احساس معنا و هدف بیشتری دارند. آنها میتوانند از تواناییهای خود برای کمک به دیگران نیز استفاده کنند. برای مثال، دانشآموزی که در توضیح دادن مفاهیم درسی به دیگران مهارت دارد، با کمک به همکلاسیهایش، هم استعداد خود را تقویت میکند و هم حس مفید بودن را تجربه مینماید.
| نگاه به استعداد | نتیجه | نمونهٔ عینی |
|---|---|---|
| نادیده گرفتن | خستگی، افت انگیزه، از دست دادن فرصتها | دانشآموزی که صدای خوبی دارد ولی هرگز در گروه سرود شرکت نمیکند |
| شناخت و پرورش | رضایت، پیشرفت، اعتمادبهنفس بالا | همان دانشآموز در گروه سرود شرکت میکند و اجرای موفقی دارد |
پرسشهای رایج دربارهٔ تواناییها
پرسش: آیا ممکن است کسی اصلاً استعدادی نداشته باشد؟
پاسخ: خیر، هر انسانی دستکم در یک زمینه توانایی ویژه دارد. گاهی استعدادها آنقدر طبیعی به نظر میرسند که خود فرد متوجه آنها نمیشود. مثلاً ممکن است تو در هماهنگی میان دست و چشم بسیار ماهر باشی و در بازیهای رایانهای یا ورزشهای توپی عالی عمل کنی، اما این را یک استعداد به حساب نیاوری. همهٔ ما ترکیبی از استعدادهای گوناگون داریم که برخی از آنها هنوز کشف نشدهاند.
پرسش: اگر استعدادی داشته باشم، آیا بدون تلاش هم در آن موفق میشوم؟
پاسخ: استعداد مانند یک دانهٔ خوب است، اما بدون خاک مناسب، آب و نور کافی، رشد نمیکند. تلاش و تمرین منظم، استعداد را به مهارت تبدیل میکند. یک دانشآموز با استعداد موسیقی، اگر هر روز تمرین نکند، هرگز نوازندهٔ خوبی نخواهد شد. پس استعداد، شروع کار است، نه پایان آن.
پرسش: آیا باید فقط روی یک استعداد تمرکز کنم یا چند استعداد را همزمان پرورش دهم؟
پاسخ: بهتر است ابتدا یک یا دو استعداد اصلی را که بیشتر به آنها علاقه داری انتخاب کنی و روی آنها تمرکز کنی. اما این به معنای نادیده گرفتن سایر تواناییها نیست. برای مثال، اگر در ریاضی و نقاشی هر دو استعداد داری، میتوانی ریاضی را به عنوان رشتهٔ اصلی و نقاشی را به عنوان تفریح و تخلیهٔ ذهنی دنبال کنی. تنوع در پرورش استعدادها، ذهن را پویا و خلاق نگه میدارد.
پرسش: اگر استعدادم با انتظارات خانواده یا جامعه هماهنگ نباشد، چه کنم؟
پاسخ: این یک چالش رایج است. بهترین راه، گفتوگوی محترمانه با خانواده و نشان دادن علاقه و پشتکارت در آن زمینه است. میتوانی با موفقیتهای کوچک در آن حوزه، آنها را متقاعد کنی که استعداد تو ارزشمند است. همچنین میتوانی بهعنوان یک فعالیت فوقبرنامه آن را دنبال کنی تا زمانی که فرصت جدیتری برای آن پیدا شود.
در یک نگاه: قدرشناسی از تواناییها یعنی سفری برای کشف گنجینههای درونی خود. با شناسایی استعدادها، پرورش آنها از طریق تلاش هدفمند، و جلوگیری از مقایسهٔ نادرست با دیگران، میتوانیم زندگی پربارتری داشته باشیم. به یاد داشته باش که هر استعدادی، حتی کوچکترین آنها، میتواند جرقهای برای موفقیتهای بزرگ باشد. از امروز شروع کن: یک دفترچه برای ثبت استعدادهایت بردار و هر روز کاری کوچک برای پرورش یکی از آنها انجام بده. آینده از آنِ کسانی است که تواناییهای خود را میشناسند و برای شکوفایی آنها سرمایهگذاری میکنند.
