اصل ویژگی تمرین؛ بدن تو همان میشود که تمرین میکنی
بدن چگونه با تمرین سازگار میشود؟
فرض کن یک توپ تنیس را هر روز به دیوار میزنی و با دست راست آن را میگیری. بعد از دو هفته، دست راستات خیلی سریعتر از دست چپ توپ را میگیرد. این یعنی عضلات و مغز تو با همان حرکت خاص (پرتاب و گرفتن با دست راست) سازگار شدهاند. به همین سادگی، اصل ویژگی تمرین یعنی بدن فقط در همان نوع فعالیتی که تکرار میکنی، تغییر میکند و بهتر میشود.
برای درک بهتر، به سه بخش اصلی بدن که در تمرین نقش دارند نگاه میکنیم:
| بخش بدن | نقش در تمرین | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| عضلات | با تکرار یک حرکت، رشتههای عضلانی قویتر و هماهنگتر میشوند. | اگر هر روز شنا بروی، عضلات شانه و بازویت برای شنیدن قوی میشوند، نه عضلات پایت. |
| دستگاه عصبی و مغز | مسیرهای عصبی مرتبط با آن حرکت را پررنگتر میکند تا حرکت سریعتر و دقیقتر شود. | وقتی بستنیفروشی محل را حفظ میشوی، مغزت مسیر را بهتر از مسیر کتابخانه به خاطر میسپارد، چون آن را بیشتر تمرین کردهای. |
| دستگاه تنفس و گردش خون | برای فعالیتهای هوازی (مثل دویدن) آمادهتر میشوند و اکسیژن را بهتر به عضلات میرسانند. | اگر هر روز طناببزنی، نفست برای طنابزدن خوب میشود، اما برای وزنهزدن لزوماً همینطور نیست. |
چرا باید همان کاری را تمرین کنی که میخواهی در آن خوب شوی؟
فرض کن میخواهی در مسابقهٔ املای مدرسه اول شوی. اگر هر روز دیکته بنویسی و کلمههای جدید را تمرین کنی، مغزت به نوشتن و تشخیص کلمهها عادت میکند. اما اگر به جای دیکته، هر روز نقاشی بکشی، در املاء پیشرفت نمیکنی، چون مغزت نقاشی را تمرین کرده، نه نوشتن را. به همین دلیل میگویند «ویژگی تمرین» یعنی نتیجهٔ تمرین، مخصوص همان فعالیت است.
بیا چند مثال روزمره را با هم مرور کنیم:
- نوشتن با دست راست: اگر همیشه با دست راست بنویسی، دست راستات خوشخطتر و سریعتر از دست چپ میشود. این یعنی عضلات و مغز دست راست، نوشتن را تمرین کردهاند.
- حل کردن معما: اگر هر روز جدول یا سودوکو حل کنی، مغزت در پیدا کردن الگوها و اعداد سریعتر عمل میکند، اما در حفظ کردن شعر لزوماً بهتر نمیشوی.
- آماده شدن برای آزمون ریاضی: اگر فقط مسئلههای ریاضی را تمرین کنی، در درس ریاضی پیشرفت میکنی. تمرین کردن درس تاریخ، به ریاضیات کمکی نمیکند، چون نوع فعالیت متفاوت است.
سه پرسش چالشی دربارهٔ اصل ویژگی تمرین
پرسش نخست: اگر هر روز طناببزنی، آیا در شنا کردن هم بهتر میشوی؟
پاسخ: خیر، چون طنابزدن پاها و هماهنگی دست و پا را تمرین میدهد، اما شنا کردن به حرکت دستها در آب و تنفس خاص نیاز دارد. برای بهتر شدن در شنا، باید همان حرکت شنا را تمرین کنی. بدن تو فقط در همان فعالیتی که تکرار میکنی، پیشرفت میکند.
پرسش دوم: چرا برخی از بچهها در چند ورزش مختلف خوب هستند؟ مگر اصل ویژگی تمرین نمیگوید فقط یک چیز را یاد میگیری؟
پاسخ: آن بچهها هر یک از آن ورزشها را به اندازهٔ کافی تمرین کردهاند. بدن آنها برای هر ورزش، سازگاری جداگانهای پیدا کرده است. مثلاً اگر هم فوتبال و هم والیبال بازی میکنی، پاهایت برای فوتبال و دستهایت برای والیبال آماده میشوند، اما هر کدام را باید جداگانه تمرین کنی.
پرسش سوم: آیا اگر یک حرکت را خیلی زیاد تکرار کنم، ممکن است خسته شوم یا آسیب ببینم؟
پاسخ: بله، اگر بدون استراحت و بیش از حد تواناییات یک حرکت را تکرار کنی، بدن خسته میشود و ممکن است عضلات آسیب ببینند. اصل ویژگی تمرین میگوید چه نوع تمرینی مفید است، اما دربارهٔ چقدر تمرین کردن، باید به بدن خودت گوش بدهی و بین تمرینها استراحت کنی.
پس به یاد داشته باش:
- برای بهتر شدن در هر کاری، باید همان کار را تمرین کنی، نه کار دیگری را.
- بدن تو (عضلات، مغز و دستگاه تنفس) فقط در همان نوع فعالیتی که تکرار میکنی، سازگار میشود و قویتر میگردد.
- تمرین ویژه یعنی تمرین هدفمند. اگر میخواهی در ریاضی قوی شوی، ریاضی کار کن؛ اگر میخواهی در فوتبال خوب باشی، فوتبال بازی کن.
- و همیشه به خاطر داشته باش که استراحت و تنوع هم بخشی از یک برنامهٔ تمرینی خوب است تا از خستگی و آسیب جلوگیری کنی.
